{"id":11710,"date":"2021-09-01T21:45:16","date_gmt":"2021-09-01T19:45:16","guid":{"rendered":"https:\/\/bloganki.pl\/?p=11710"},"modified":"2023-09-03T21:17:58","modified_gmt":"2023-09-03T19:17:58","slug":"sladami-nieistniejacych-lemkowskich-wsi-beskid-niski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/2021\/09\/01\/sladami-nieistniejacych-lemkowskich-wsi-beskid-niski\/","title":{"rendered":"\u015aladami nieistniej\u0105cych \u0142emkowskich wsi – Beskid Niski."},"content":{"rendered":"\r\n

Jak opisa\u0107 \u015bwiat w kt\u00f3rym nie ma ju\u017c ludzi ? Nie ma ju\u017c nawet osieroconych po nich rzeczy. Kiedy\u015b sta\u0142y tu domy, czu\u0107 by\u0142o zapach nafty i palonego w kominku drzewa. Na \u0142\u0105ce pas\u0142y si\u0119 krowy, bawi\u0142y si\u0119 dzieci, w powietrzu unosi\u0142 si\u0119 zapach pieczonych jab\u0142ek. Co dzi\u015b zosta\u0142o po ludziach, kt\u00f3rzy tu \u017cyli ? Kilka starych drzew owocowych, przydro\u017cne krzy\u017ce i ma\u0142y cmentarz. Pozosta\u0142 osierocony \u015bwiat i porzucone groby ojc\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Sad – Czarne.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

Dawny i nowy \u015bwiat \u0141emk\u00f3w.<\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u0141emkowie, w przesz\u0142o\u015bci zwani te\u017c Rusnakami, to dawna ludno\u015b\u0107 Beskidu Niskiego oraz jego wschodnich i zachodnich obrze\u017cy. Tworzyli oni grup\u0119 etnograficzn\u0105 o wyrazistej, odr\u0119bnej kulturze i dialekcie, stanowi\u0105c wraz z Rusinami Spisza najdalej wysuni\u0119ty na zach\u00f3d od\u0142am S\u0142owian Wschodnich. Ich kultura nale\u017ca\u0142a do kr\u0119gu ruskiego, \u015bci\u015blej \u2013 po\u0142udnioworuskiego, zwanego obecnie ukrai\u0144skim, Dzi\u015b, rozproszeni po ca\u0142ej niemal Polsce, \u0141emkowie zachowali \u015bwiadomo\u015b\u0107 grupow\u0105, cho\u0107 nie ma w\u015br\u00f3d nich jednomy\u015blno\u015bci co do tego, czy s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 narodu ukrai\u0144skiego, czy te\u017c \u2013 odr\u0119bnym narodem.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Mowa \u0141emk\u00f3w jest niew\u0105tpliwie dialektem j\u0119zyka ukrai\u0144skiego, cho\u0107 silnie zabarwionym wp\u0142ywami j\u0119zyka s\u0142owia\u0144skiego, polskiego i w\u0119gierskiego. Nazwa \u0141emk\u00f3w pochodzi od u\u017cywanego przez nich, a zapo\u017cyczonego od S\u0142owak\u00f3w s\u0142\u00f3wka \u0142em <\/em><\/strong>(tylko). Bojkowie z Bieszczad\u00f3w ukuli od niego \u017cartobliwe pocz\u0105tkowo przezwisko, kt\u00f3re nast\u0119pnie podchwycili badacze regionu, u\u017cywaj\u0105c go jako og\u00f3lnego okre\u015blenia Rusin\u00f3w Beskidu Niskiego i S\u0105deckiego. Z czasem – na dobre dopiero po II wojnie \u015bwiatowej – zosta\u0142o ono zaakceptowane przez samych \u0141emk\u00f3w jako miano grupowe, odr\u00f3\u017cniaj\u0105ce ich ju\u017c nie tylko od Polak\u00f3w i S\u0142owak\u00f3w, ale te\u017c od Rusin\u00f3w-Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Jesionka – po drodze do wsi Czarne.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

Zag\u0142ada \u0141emkowszczyzny.<\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n

„Moich s\u0105siad\u00f3w [\u2026] wywieziono no zach\u00f3d [\u2026.] pod pretekstem ich wsp\u00f3\u0142pracy z ukrai\u0144skimi \u201ebandami\u201d. Ta s\u0142ynna wysiedle\u0144cza akcja nazywa\u0142a si\u0119 \u201eWis\u0142a\u201d, a jakie szanse z Wis\u0142\u0105 mo\u017ce mie\u0107 Zawoja czy cho\u0107by Wis\u0142oka?. Wis\u0142a zmy\u0142a i zamiot\u0142a wszystko, resztki \u017cycia, kt\u00f3re zosta\u0142y tu jeszcze po wysiedleniach na Wsch\u00f3d. Zamiot\u0142a bezwzgl\u0119dnie, bez sentyment\u00f3w i bez powodu. Bo je\u015bli chodzi o t\u0119 wsp\u00f3\u0142prac\u0119, to jak odm\u00f3wi\u0107, kiedy przychodz\u0105 noc\u0105, obdarci i g\u0142odni, z odbezpieczon\u0105 broni\u0105, jak wtedy nie da\u0107 chleba, jajek, mleka ? Jak nie da\u0107 kury albo \u015bwini, kiedy i tak bior\u0105 sami, zarzynaj\u0105, pakuj\u0105 do work\u00f3w i jeszcze konia ka\u017c\u0105 da\u0107 na transport? Jak nie da\u0107 noclegu i podw\u00f3d, gdy gro\u017c\u0105 powieszeniem? Jak nie przywie\u017a\u0107 do le\u015bnej kryj\u00f3wki lekarza do rannego lub ksi\u0119dza na spowied\u017a? Jak nie zgodzi\u0107 si\u0119, gdy werbuj\u0105 si\u0142\u0105? Jak odm\u00f3wi\u0107, kiedy ka\u017c\u0105 rabowa\u0107, kopa\u0107 bunkry albo nawet kogo\u015b zabi\u0107? No jak?”<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

[*\u0179r\u00f3d\u0142o” fragment ksi\u0105\u017cki Moniki Sznajderman „Pusty las”].<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Przydro\u017cny krzy\u017c – Czarne.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u201eSpe\u0142niaj\u0105 si\u0119 s\u0142owa naszych przodk\u00f3w, kt\u00f3rzy przewidywali ten stan. Ca\u0142a \u0141emkowszczyzna, jak d\u0142uga i szeroka, zalana jest w morzu krwi. Z rodzinnego domu, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142 do naszych pradziadk\u00f3w, wygnano naszego brata, zabrali ostatni kawa\u0142ek chleba i wtr\u0105cili do przepa\u015bci. Jedni maj\u0105 bied\u0119 we wschodnim raju, drugich wygnali na Zach\u00f3d, wed\u0142ug has\u0142a \u201eBij \u0141emka\u201d, poniewa\u017c jest to\u00a0 najgorszy wr\u00f3g. Ani jedna wie\u015b, ani jeden cz\u0142owiek nie mo\u017ce tu \u017cy\u0107, opr\u00f3cz tych, kt\u00f3rzy mieszkaj\u0105 w jaskiniach Karpat. Mi\u0119dzy nimi ja sam nale\u017c\u0119, ja sam z naszej rodziny. Wsie s\u0105 puste\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

[*\u0179r\u00f3d\u0142o” fragment ksi\u0105\u017cki Moniki Sznajderman „Pusty las”].<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Przydro\u017cny krzy\u017c – Czarne.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u015aladami nieistniej\u0105cy \u0142emkowskich wsi – Czarne, D\u0142ugie i Lipna.<\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n

Czarne.<\/h3>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Przydro\u017cny krzy\u017c – Czarne.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

Jak g\u0142osi legenda nazwa wsi pochodzi od czarnego koloru wody w strumieniu, kt\u00f3ry jest dop\u0142ywem Wis\u0142oki. Wioska zosta\u0142a lokowana w 1569 roku jako wie\u015b kr\u00f3lewska. Czarne nale\u017ca\u0142o do parafii w Bednarce, p\u00f3\u017aniej sta\u0142o si\u0119 parafi\u0105, obejmuj\u0105c\u0105 Nieznajow\u0105 oraz Lipn\u0105. Cerkiew grekokatolicka pw. \u015aw. Dymitra zosta\u0142a zbudowana w latach 1752-1754 jako typowa drewniana \u015bwi\u0105tynia zachodnio\u0142emkowska, o konstrukcji zr\u0119bowej, kryta gontem, Wie\u017c\u0119 dobudowano w 1786 roku. Ikonostas do cerkwi w Czarnym w 1801 roku wyrze\u017abi\u0142 Jakub Szwajcer, ma charakter barokowo-rokokowy. Drewniany, polichromowany, z\u0142ocony oraz srebrzony, z wcze\u015bniejszymi ikonami malowanymi w technice temperowej w 1895 roku zosta\u0142 gruntownie odnowiony i przemalowany przez Jana Bogda\u0144skiego.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Wioska Czarne.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Wioska Czarne.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Wioska Czarne.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

W 1880 roku sta\u0142y tam 54 domy, w kt\u00f3rych mieszka\u0142o 330 Rusin\u00f3w oraz kilkoro Polak\u00f3w. Kobiety zajmowa\u0142y si\u0119 tkactwem, m\u0119\u017cczy\u017ani wydobyciem i destylacj\u0105 ropy. Istnia\u0142a szko\u0142a jednoklasowa. W latach 1914-1915w okolicy toczy\u0142y si\u0119 zaci\u0119te walki. Podczas walki spali\u0142a si\u0119 ca\u0142a dokumentacja tamtejszej parafii grekokatolickiej. Wie\u015b kilka razy przechodzi\u0142a z r\u0105k do r\u0105k. Po wyparciu Rosjan z Czarnego 18 os\u00f3b przebywa\u0142o w obozie koncentracyjnym w Thalerhofie. W 1918 roku Czarne by\u0142o jednym z g\u0142\u00f3wnych o\u015brodk\u00f3w politycznych na zachodniej \u0141emkowszczy\u017anie, a miejscowy ksi\u0105dz stan\u0105\u0142 na czele Ruskiej Rady w s\u0105siednim G\u0142adyszowie.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Zabytkowy cmentarz wojskowy I wojny \u015bwiatowej nr 53 we wsi Czarne.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Zabytkowy cmentarz wojskowy I wojny \u015bwiatowej nr 53 we wsi Czarne.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

Spis z 1921 roku wykaza\u0142 w Czarnem 232 grekokatolik\u00f3w oraz 5 \u017byd\u00f3w. W 1928 roku ca\u0142a czarnie\u0144ska parochia ( a tak\u017ce Nieznajowa i Lipna) powr\u00f3ci\u0142y do prawos\u0142awia. W 1930 roku zbudowano now\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 pw. \u015aw. Dymitra (przy wsparciu finansowym emigrant\u00f3w z Ameryki). W 1936 roku w Czarnem mieszka\u0142o 300 prawos\u0142awnych, 1 katolik obrz\u0119du wschodniego, 4 katolik\u00f3w obrz\u0119du \u0142aci\u0144skiego oraz 1 \u017byd, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 sklep.\u00a0 W okresie mi\u0119dzywojennym istnia\u0142a dwuj\u0119zykowa szko\u0142a podstawowa, a w 1933 powsta\u0142a czytelnia im. Kaczkowskiego.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Wioska Czarne.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

Na prze\u0142\u0119czy mi\u0119dzy Czarnem w Jasionk\u0105, oko\u0142o 200 m od drogi (szk\u00f3\u0142ka nadle\u015bnictwa), stoi obelisk po\u015bwi\u0119cony wszystkim wi\u0119\u017aniom Thalerhofu. Pomnik ufundowali prawos\u0142awni mieszka\u0144cy \u0141emkowszczyzny w 1934 roku. Podczas II wojny \u015bwiatowej 20 mieszka\u0144c\u00f3w wioski przebywa\u0142o na robotach w Niemczech, a niekt\u00f3rzy z nich wyjechali p\u00f3\u017aniej do Ameryki. Zaraz po wojnie cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w wioski pod naciskiem w\u0142adz \u201edobrowolnie\u201d wyjecha\u0142a na radzieck\u0105 Ukrain\u0119 w okolice Ka\u0142usza i Charkowa. Pozosta\u0142e 11 rodzin 10 czerwca 1947 roku w ramach deportacji akcji \u201eWis\u0142a\u201d wywieziono w okolice Legnicy i \u015acinawy na Dolnym \u015al\u0105ski. We wsi pozosta\u0142a tylko rodzina gajowego uchroniona przez w\u0142adze le\u015bne od przesiedlenia. Po 1956 roku w Czarnem mieszka\u0142y tylko trzy \u0142emkowskie rodziny.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Cmentarz \u0142emkowskiej wsi Czarne.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Cmentarz \u0142emkowskiej wsi Czarne.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n

„Cmentarze pe\u0142ne s\u0105 ludzi bez kt\u00f3rych \u015bwiat nie m\u00f3g\u0142by istnie\u0107\u2026 „<\/p>\r\nHeinrich<\/em>\u00a0B\u00f6ll,”Dziennik irlandzki”.<\/cite><\/blockquote>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Cmentarz \u0142emkowskiej wsi Czarne.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

Po wysiedleniu \u0141emk\u00f3w z opuszczonej cerkwi ukradziono znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wyposa\u017cenie liturgicznego. Zniszczono prawie wszystkie p\u0142\u00f3tna autorstwa Jana Bogda\u0144skiego. W 1962 roku istnia\u0142o jeszcze zr\u0119bowe ogrodzenie, a od strony po\u0142udniowej sta\u0142a drewniana bramka. W 1982 roku w cerkwi by\u0142o jeszcze pe\u0142ne wyposa\u017cenie wn\u0119trza, jednak w latach nast\u0119pnych zacz\u0105\u0142 przecieka\u0107 dach i znika\u0142o coraz wi\u0119cej rekwizyt\u00f3w. W 1993 roku \u015bwi\u0105tyni\u0119 rozebrano i przeniesiono do S\u0105deckiego Parku Etnograficznego w Nowym S\u0105czu.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Bac\u00f3wka we wsi Czarne.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Wioska Czarne.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

W cerkwi prawos\u0142awnej zbudowanej w 1929 roku w po\u0142owie lat 50 magazynowano siano z PGR-u w Jasionce, potem j\u0105 rozebrano (kiedy\u015b za ni\u0105 znajdowa\u0142a si\u0119 plebania). Ko\u0142o cerkwi, kt\u00f3rych ju\u017c nie ma, istnieje po dzi\u015b dzie\u0144 du\u017cy \u0142emkowski cmentarz parafialny, na kt\u00f3rym jest kilkana\u015bcie interesuj\u0105cych nagrobk\u00f3w \u017celiwnych i kamiennych. Przy skrzy\u017cowaniu dr\u00f3g nad Wis\u0142ok\u0105 stoi du\u017ca, murowana XIX wieczna kapliczka – niestety zrabowana. Id\u0105c w g\u00f3r\u0119 wsi dawn\u0105 drog\u0105 wiejsk\u0105 w kierunku Jesionki, co kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w spotykamy kamienne kapliczki (najstarsza z 1869 roku) oraz krzy\u017ce (najstarszy z 1894 roku).<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Wioska Czarne.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n

Czas nagli, w\u0119drowcze, W wspomnienia prosz\u0105.<\/em><\/p>\r\n

Przekrocz pr\u00f3g Domu, kt\u00f3rego mo\u017ce i nie ma.<\/em><\/p>\r\n

Czuj si\u0119 zaproszony.<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n\r\n\r\n\r\n

Obecnie we wsi s\u0105 dwa domy, jeden z nich nale\u017cy do Jerzego Szczepkowskiego, kt\u00f3ry organizuje w nim warsztaty ceramiczne. Na terenie wsi odbywa si\u0119 sezonowy wypas owiec i byd\u0142a, jest te\u017c bac\u00f3wka, w kt\u00f3rej mo\u017cna naby\u0107 owcze sery. Nieopodal znajduje si\u0119 O\u015brodek Szkolno-Wypoczynkowy Las\u00f3w Pa\u0144stwowych, w kt\u00f3rym mo\u017cna zje\u015b\u0107 pyszny obiad.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

D\u0142ugie.<\/h3>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Wioska D\u0142ugie.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Wioska D\u0142ugie.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

Po bezdro\u017cach w\u0119drujesz ? Tylko pozornie, poniewa\u017c dolina ta posiada sw\u0105 historie. Mimo wszystko wci\u0105\u017c \u017cyw\u0105. Pierwsze wzmianki o D\u0142ugim pochodz\u0105 z 1581 roku oraz 1629 roku. Znajdowa\u0142y si\u0119 tam trzy dworzyszcza wo\u0142oskie oraz so\u0142tysie. W XVI w. D\u0142ugie by\u0142o wsi\u0105 szlacheck\u0105 nale\u017c\u0105c\u0105 do rodu Stadnickich, natomiast w XVIII wieku stanowi\u0142a ju\u017c w\u0142asno\u015b\u0107 Siemie\u0144skich-Lewickich.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Z inwentarza klucza mycowego z 1758 roku dowiadujemy si\u0119, \u017ce cerkiew by\u0142a usytuowana \u201ena samym ko\u0144cu wsi, ku Czarnej, na pag\u00f3rku stoj\u0105ca, z drzewa budowana, od g\u00f3ry do do\u0142u gontem pobita\u201d. By\u0142a to cerkiew greckokatolicka pw. \u015aw. Dymitra zbudowana w 1745 roku, konstrukcji zr\u0119bowej, tr\u00f3jdzielna, zwie\u0144czona trzema kopu\u0142ami, harmonijnie wpisuj\u0105ca si\u0119 w krajobraz.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Wioska D\u0142ugie.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Wioska D\u0142ugie.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

D\u0142ugie by\u0142o filia parafii w Radocynie, Budynek cerkwi sta\u0142 jeszcze w 1955 roku. Nadal istnieje dawny przycerkiewny cmentarz ukryty w\u015br\u00f3d drzew z kilkoma kamiennymi i \u017celiwnymi nagrobkami. Zosta\u0142 on odnowiony g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki rodzinie Sabatowicz\u00f3w \u2013 Dymitra i jego syna Piotra. Jest tam 5 nagrobk\u00f3w kamiennych z p\u0142askorze\u017abami Matki Bo\u017cej\u00a0 i \u015bwi\u0119tych \u2013 wszystkie w dobrym stanie. Z opis\u00f3w oraz wspomnie\u0144 mieszka\u0144c\u00f3w wiadomo, \u017ce plebania znajdowa\u0142a si\u0119 na drugim ko\u0144cu wsi, od strony Wyszowadki. By\u0142 tak\u017ce m\u0142yn.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Cmentarz \u0142emkowskiej wsi D\u0142ugie.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Cmentarz \u0142emkowskiej wsi D\u0142ugie.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

Wskutek przeprowadzanych walk podczas I wojny \u015bwiatowej wie\u015b i jej mieszka\u0144cy bardzo ucierpieli. Kolejnym dramatem by\u0142y masowe aresztowania w 1914 roku. Z D\u0142ugiego 14 os\u00f3b internowano w obozie koncentracyjnym w Thalerhofie. W latach 20 XX wieku ca\u0142a wioska powr\u00f3ci\u0142a do prawos\u0142awia, wybudowano tak\u017ce now\u0105 cerkiew, kt\u00f3ra znajdowa\u0142a si\u0119 po p\u00f3\u0142nocnej stronie drogim tu\u017c obok kamiennej kapliczki, oko\u0142o 1 km od Wis\u0142oki,<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Cmentarz wojenny z okresu I wojny \u015bwiatowej nr 44 D\u0142ugie.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Cmentarz wojenny z okresu I wojny \u015bwiatowej nr 44 D\u0142ugie.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

W 1936 roku (opr\u00f3cz 150 prawos\u0142awnych) we wsi mieszka\u0142a tez jedna rodzina cyga\u0144ska. W 1945 roku (tu\u017c po II wojnie \u015bwiatowej) wszyscy mieszka\u0144cy D\u0142ugiego pod naciskiem w\u0142adz zostali zmuszeni do wyjazdu na radzieck\u0105 Ukrain\u0119, pozostawiaj\u0105c swoje domostwa oraz dwie cerkwie. Cerkiew prawos\u0142awna, podobnie jak greckokatolicka zosta\u0142a rozebrana w 1955 roku, przez pracownik\u00f3w PGR-u, kt\u00f3rzy wykorzystali uzyskany budulec do budowy stajni w Jesionce. Z jej dawnego wyposa\u017cenia zachowa\u0142y si\u0119 mi\u0119dzy innymi dwie du\u017ce ikony eksponowane obecnie w Muzeum Historycznym w Sanoku.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Wioska D\u0142ugie.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

Kapliczki i krzy\u017ce w D\u0142ugim rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 wzd\u0142u\u017c drogi na odcinku od Czarnego do Wyszowatki. Niestety, te pozosta\u0142e pami\u0105tki po dawnych mieszka\u0144cach s\u0105 dewastowane. Jeszcze kilka lat temu by\u0142o ich wi\u0119cej, jednak du\u017co znikn\u0119\u0142o za spraw\u0105 wi\u0119\u017ani\u00f3w pracuj\u0105cych tan w latach 70 ubieg\u0142ego wieku.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

W latach 1985-1986 przeprowadzono spo\u0142ecznie konserwacj\u0119 i wi\u0119kszo\u015b\u0107 przyro\u017cnych krzy\u017cy i kapliczek zosta\u0142a wyremontowana przez Stowarzyszenie Magurycz. Obecnie D\u0142ugie to pusta dolina, kt\u00f3rej sezonowymi mieszka\u0144cami s\u0105 pasterze wypasaj\u0105cy owce i byd\u0142o na pobliskich \u0142\u0105kach.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Wioska D\u0142ugie.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Wioska D\u0142ugie.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n

Dachem wysokie Niebo nad Tob\u0105, \u015bcianami las g\u0119sty.<\/em><\/p>\r\n

Przekrocz pr\u00f3g Domu tego, a dawnej go\u015bcinno\u015bci smak zaznasz.<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n\r\n\r\n\r\n

Lipna.<\/h3>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Wioska Lipna.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

Wie\u015b ci\u0105gn\u0119\u0142a si\u0119 \u0142a\u0144cuchowym uk\u0142adem dom\u00f3w, kt\u00f3ry by\u0142 konsekwencj\u0105 podzia\u0142u ziemi mi\u0119dzy osadnik\u00f3w z czas\u00f3w lokacji. Pasmowe rozmieszczenie \u0142an\u00f3w tzw. ril, prostopad\u0142ych do drogi lub potoku, podzielonych na poprzeczne zagony, nadawa\u0142o wiosce malowniczego charakteru. Chy\u017ca (dom) stanowi\u0142a jeden wyd\u0142u\u017cony blok i sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z jednej lub dw\u00f3ch izb z komora, sieni, stajni, chlewu oraz boiska. Ca\u0142o\u015b\u0107 by\u0142a nakryta wysokim dachem, dawniej czterospadowym s\u0142omianym, p\u00f3\u017aniej dwuspadowym gontowym. Niewielkie okna sprawia\u0142y, \u017ce wn\u0119trze izby by\u0142o do\u015b\u0107 ciemne.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Piec, niegdy\u015b kurny, imponuj\u0105cy swoimi rozmiarami i z tzw. prypiczkom s\u0142u\u017c\u0105cym do spania, zajmowa\u0142 spor\u0105 cze\u015b\u0107 izby. Z piecem wi\u0105za\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cne zwyczaje i przes\u0105dy, kt\u00f3re skupia\u0142y \u017cycie domownik\u00f3w wok\u00f3\u0142 niego. Niestety, dzi\u015b Lipn\u0105 mo\u017cemy sobie tylko wyobrazi\u0107 \u2026..<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Pierwsza wzmianka o Lipnej pochodzi z 1638 roku. W XVIII wieku wie\u015b nale\u017ca\u0142a do starostwa bieckiego, by\u0142a w\u0142asno\u015bci\u0105 rodu Siemie\u0144skich, a nast\u0119pnie Siemie\u0144skich \u2013 Lewickich. Pod koniec XIX wieki w\u0142a\u015bcicielk\u0105 wsi by\u0142a hr. Franciszka Potulicka.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Pierwsz\u0105 cerkiew ufundowano prawdopodobnie w 1661 roku. W 1885 roku wzniesiono kolejn\u0105 drewnian\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 grekokatolick\u0105 \u2013 pw. Narodzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Wioska Lipna.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Wioska Lipna.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

W 1785 roku we wsi mieszka\u0142o 175 os\u00f3b wyznania grekokatolickiego, natomiast spis z 1921 roku wykaza\u0142 4 katolik\u00f3w rzymskich, 153 grekokatolik\u00f3w oraz 6 \u017byd\u00f3w. W Lipnej znajdowa\u0142a si\u0119 szko\u0142a w kt\u00f3rej nauczycielem by\u0142 Polak. Zorganizowa\u0142 on we wsi zesp\u00f3\u0142 muzyczny, kt\u00f3ry wg przekazu je\u017adzi\u0142 na wyst\u0119py nawet do Gda\u0144ska.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Niestety, I wojna \u015bwiatowa dotkliwie do\u015bwiadczy\u0142a mieszka\u0144c\u00f3w wioski. Zim\u0105 1914-1915w okolicy toczy\u0142y si\u0119 zaci\u0119te walki. W 1914 roku rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 masowe aresztowania, a 10 os\u00f3b internowano w obozie koncentracyjnym w Thalerhofie. W okresie mi\u0119dzywojennym wie\u015b si\u0119 odrodzi\u0142a, mieszka\u0144cy powr\u00f3cili do prawos\u0142awia, czego wyrazem by\u0142a budowa w 1934 roku nowej \u015bwi\u0105tyni prawos\u0142awnej pw. Narodzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny. Grunt pod jej budow\u0119 przekaza\u0142 Jan Haleczko.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

W 1945 roku wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w wsi \u2013 wbrew ich woli \u2013 wywieziono na radzieck\u0105 Ukrain\u0119. Pozosta\u0142e rodziny z Lipnej 10 czerwca 1947 roku deportowano w ramach akcji \u201eWis\u0142a\u201d w okolice Legnicy i \u015acinawy.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Wioska Lipna.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Wioska Lipna.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

Okres przesiedlania \u0141emk\u00f3w nie obszed\u0142 si\u0119 \u0142askawie ze \u015bwi\u0105tyniami. Oko\u0142o 1955 roku rozebrali je robotnicy PGR-u w Jasionce, a materia\u0142 z nich wykorzystano jako budulec do budowy stajni. Dzisiaj po obu \u015bwi\u0105tyniach pozosta\u0142y tylko \u015blady, czyli kamienne fundamenty. Stary \u0142emkowski cmentarz parafialny znajduje si\u0119 200 m na p\u00f3\u0142noc od drogi g\u0142\u00f3wnej. Tam te\u017c odnajdujemy \u015blady po wspomnianej cerkwi grekokatolickiej. W jego p\u00f3\u0142nocno\u2014zachodnim naro\u017cniku za\u0142o\u017cono cmentarz wojenny. Oko\u0142o 1,5 km od Wis\u0142oki, na skarpie mo\u017cna znale\u017a\u0107 rze\u017ab\u0119 Matki Boskiej z Dzieci\u0105tkiem. W g\u00f3rnym kra\u0144cu dawnej wsi przy drodze do Zdyni, znajduje si\u0119 marmurowa kapliczka odnowiona w 1993 roku przez Ko\u0142o \u0141owickie Dzik.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Wioska Lipna.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n

To, co istotne, ukryte gdzie\u015b. Przekrocz pr\u00f3g Domu. Ko\u0142o pieca szukaj.<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Wioska D\u0142ugie.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

Pami\u0105tk\u0105 po<\/em> mieszka\u0144cach wysiedlonych wsi s\u0105 przydro\u017cne krzy\u017ce i kapliczki. Stawiano je, zwracaj\u0105c si\u0119 z pro\u015bb\u0105 o bosk\u0105 opiek\u0119, w podzi\u0119kowaniu za wys\u0142uchane mod\u0142y albo w „z\u0142ych miejscach” dla odstraszenia z\u0142ego. charakterystyczne dla prawos\u0142awia uko\u015bne dolne rami\u0119, to dodany krzy\u017c \u015bw. Andrzeja, kt\u00f3ry ma kszta\u0142t litery X. Innym wyja\u015bnieniem mo\u017ce by\u0107 wskazywanie przez ramiona nieba i piek\u0142a.<\/em><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Wioska Czarne.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n

W delikatno\u015bci \u0142\u0105k zaledwie odtaja\u0142ych<\/p>\r\n

kamienie rosn\u0105 z ziemi, gdzie kiedy\u015b kwit\u0142a wie\u015b.<\/p>\r\n

Po\u015br\u00f3d dr\u00f3g porzuconych pr\u00f3chnieje klejnot p\u0142owy:<\/p>\r\n

\u015bwi\u0105tyni godny szcz\u0105tek \u2013 st\u0119\u017ca\u0142e, puste serce.<\/p>\r\n

O \u015bwicie pada cie\u0144 na kielich roz\u0142o\u017cysty,<\/p>\r\n

sk\u0105d w g\u0142\u0105b otwartych doli, mroczne sp\u0142ywaj\u0105 mg\u0142y.<\/p>\r\nTadeusz Andrzej Olsza\u0144ski
W cieniu Jaworzyny<\/cite><\/blockquote>\r\n

Lubisz to co robi\u0119?\u00a0 B\u0119dzie mi niezmiernie mi\u0142o je\u015bli wypijemy razem kaw\u0119.<\/p>\r\n

\"\"<\/a><\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak opisa\u0107 \u015bwiat w kt\u00f3rym nie ma ju\u017c ludzi ? Nie ma ju\u017c nawet osieroconych po nich rzeczy. Kiedy\u015b sta\u0142y tu domy, czu\u0107 by\u0142o zapach nafty i palonego w kominku drzewa. Na \u0142\u0105ce pas\u0142y si\u0119 krowy, bawi\u0142y si\u0119 dzieci, w powietrzu unosi\u0142 si\u0119 zapach pieczonych jab\u0142ek. Co dzi\u015b zosta\u0142o po ludziach, kt\u00f3rzy tu \u017cyli ? Kilka starych drzew owocowych, przydro\u017cne krzy\u017ce i ma\u0142y cmentarz. Pozosta\u0142 osierocony \u015bwiat i porzucone groby ojc\u00f3w. Dawny i nowy \u015bwiat \u0141emk\u00f3w. \u0141emkowie, w przesz\u0142o\u015bci zwani te\u017c Rusnakami, to dawna ludno\u015b\u0107 Beskidu Niskiego oraz jego wschodnich i zachodnich obrze\u017cy. Tworzyli oni grup\u0119 etnograficzn\u0105 o wyrazistej, odr\u0119bnej kulturze i dialekcie, stanowi\u0105c wraz z Rusinami Spisza najdalej wysuni\u0119ty na zach\u00f3d od\u0142am S\u0142owian Wschodnich. Ich kultura nale\u017ca\u0142a do kr\u0119gu ruskiego, \u015bci\u015blej \u2013 po\u0142udnioworuskiego, zwanego obecnie ukrai\u0144skim, Dzi\u015b, rozproszeni po ca\u0142ej niemal Polsce, \u0141emkowie zachowali \u015bwiadomo\u015b\u0107 grupow\u0105, cho\u0107 nie ma w\u015br\u00f3d nich jednomy\u015blno\u015bci co do tego, czy s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 narodu ukrai\u0144skiego, czy te\u017c \u2013 odr\u0119bnym narodem. Mowa \u0141emk\u00f3w jest niew\u0105tpliwie dialektem j\u0119zyka ukrai\u0144skiego, cho\u0107 silnie zabarwionym wp\u0142ywami j\u0119zyka s\u0142owia\u0144skiego, polskiego i w\u0119gierskiego. Nazwa \u0141emk\u00f3w pochodzi od u\u017cywanego przez nich, a zapo\u017cyczonego od S\u0142owak\u00f3w s\u0142\u00f3wka \u0142em (tylko). Bojkowie z Bieszczad\u00f3w ukuli od niego \u017cartobliwe pocz\u0105tkowo przezwisko, kt\u00f3re nast\u0119pnie podchwycili badacze regionu, u\u017cywaj\u0105c go jako og\u00f3lnego okre\u015blenia Rusin\u00f3w Beskidu Niskiego i S\u0105deckiego. Z czasem – na dobre dopiero po II wojnie \u015bwiatowej – zosta\u0142o ono zaakceptowane przez samych \u0141emk\u00f3w jako miano grupowe, odr\u00f3\u017cniaj\u0105ce ich ju\u017c nie tylko od Polak\u00f3w i S\u0142owak\u00f3w, ale te\u017c od Rusin\u00f3w-Ukrai\u0144c\u00f3w. Zag\u0142ada \u0141emkowszczyzny. „Moich s\u0105siad\u00f3w [\u2026] wywieziono no zach\u00f3d [\u2026.] pod pretekstem ich wsp\u00f3\u0142pracy z ukrai\u0144skimi \u201ebandami\u201d. Ta s\u0142ynna wysiedle\u0144cza akcja nazywa\u0142a si\u0119 \u201eWis\u0142a\u201d, a jakie szanse z Wis\u0142\u0105 mo\u017ce mie\u0107 Zawoja czy cho\u0107by Wis\u0142oka?. Wis\u0142a zmy\u0142a i zamiot\u0142a wszystko, resztki \u017cycia, kt\u00f3re zosta\u0142y tu jeszcze po wysiedleniach na Wsch\u00f3d. Zamiot\u0142a bezwzgl\u0119dnie, bez sentyment\u00f3w i bez powodu. Bo je\u015bli chodzi o t\u0119 wsp\u00f3\u0142prac\u0119, to jak odm\u00f3wi\u0107, kiedy przychodz\u0105 noc\u0105, obdarci i g\u0142odni, z odbezpieczon\u0105 broni\u0105, jak wtedy nie da\u0107 chleba, jajek, mleka ? Jak nie da\u0107 kury albo \u015bwini, kiedy i tak bior\u0105 sami, zarzynaj\u0105, pakuj\u0105 do work\u00f3w i jeszcze konia ka\u017c\u0105 da\u0107 na transport? Jak nie da\u0107 noclegu i podw\u00f3d, gdy gro\u017c\u0105 powieszeniem? Jak nie przywie\u017a\u0107 do le\u015bnej kryj\u00f3wki lekarza do rannego lub ksi\u0119dza na spowied\u017a? Jak nie zgodzi\u0107 si\u0119, gdy werbuj\u0105 si\u0142\u0105? Jak odm\u00f3wi\u0107, kiedy ka\u017c\u0105 rabowa\u0107, kopa\u0107 bunkry albo nawet kogo\u015b zabi\u0107? No jak?” [*\u0179r\u00f3d\u0142o” fragment ksi\u0105\u017cki Moniki Sznajderman „Pusty las”]. \u201eSpe\u0142niaj\u0105 si\u0119 s\u0142owa naszych przodk\u00f3w, kt\u00f3rzy przewidywali ten stan. Ca\u0142a \u0141emkowszczyzna, jak d\u0142uga i szeroka, zalana jest w morzu krwi. Z rodzinnego domu, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142 do naszych pradziadk\u00f3w, wygnano naszego brata, zabrali ostatni kawa\u0142ek chleba i wtr\u0105cili do przepa\u015bci. Jedni maj\u0105 bied\u0119 we wschodnim raju, drugich wygnali na Zach\u00f3d, wed\u0142ug has\u0142a \u201eBij \u0141emka\u201d, poniewa\u017c jest to\u00a0 najgorszy wr\u00f3g. Ani jedna wie\u015b, ani jeden cz\u0142owiek nie mo\u017ce tu \u017cy\u0107, opr\u00f3cz tych, kt\u00f3rzy mieszkaj\u0105 w jaskiniach Karpat. Mi\u0119dzy nimi ja sam nale\u017c\u0119, ja sam z naszej rodziny. Wsie s\u0105 puste\u201d. [*\u0179r\u00f3d\u0142o” fragment ksi\u0105\u017cki Moniki Sznajderman „Pusty las”]. \u015aladami nieistniej\u0105cy \u0142emkowskich wsi – Czarne, D\u0142ugie i Lipna. Czarne. Jak g\u0142osi legenda nazwa wsi pochodzi od czarnego koloru wody w strumieniu, kt\u00f3ry jest dop\u0142ywem Wis\u0142oki. Wioska zosta\u0142a lokowana w 1569 roku jako wie\u015b kr\u00f3lewska. Czarne nale\u017ca\u0142o do parafii w Bednarce, p\u00f3\u017aniej sta\u0142o si\u0119 parafi\u0105, obejmuj\u0105c\u0105 Nieznajow\u0105 oraz Lipn\u0105. Cerkiew grekokatolicka pw. \u015aw. Dymitra zosta\u0142a zbudowana w latach 1752-1754 jako typowa drewniana \u015bwi\u0105tynia zachodnio\u0142emkowska, o konstrukcji zr\u0119bowej, kryta gontem, Wie\u017c\u0119 dobudowano w 1786 roku. Ikonostas do cerkwi w Czarnym w 1801 roku wyrze\u017abi\u0142 Jakub Szwajcer, ma charakter barokowo-rokokowy. Drewniany, polichromowany, z\u0142ocony oraz srebrzony, z wcze\u015bniejszymi ikonami malowanymi w technice temperowej w 1895 roku zosta\u0142 gruntownie odnowiony i przemalowany przez Jana Bogda\u0144skiego. W 1880 roku sta\u0142y tam 54 domy, w kt\u00f3rych mieszka\u0142o 330 Rusin\u00f3w oraz kilkoro Polak\u00f3w. Kobiety zajmowa\u0142y si\u0119 tkactwem, m\u0119\u017cczy\u017ani wydobyciem i destylacj\u0105 ropy. Istnia\u0142a szko\u0142a jednoklasowa. W latach 1914-1915w okolicy toczy\u0142y si\u0119 zaci\u0119te walki. Podczas walki spali\u0142a si\u0119 ca\u0142a dokumentacja tamtejszej parafii grekokatolickiej. Wie\u015b kilka razy przechodzi\u0142a z r\u0105k do r\u0105k. Po wyparciu Rosjan z Czarnego 18 os\u00f3b przebywa\u0142o w obozie koncentracyjnym w Thalerhofie. W 1918 roku Czarne by\u0142o jednym z g\u0142\u00f3wnych o\u015brodk\u00f3w politycznych na zachodniej \u0141emkowszczy\u017anie, a miejscowy ksi\u0105dz stan\u0105\u0142 na czele Ruskiej Rady w s\u0105siednim G\u0142adyszowie. Spis z 1921 roku wykaza\u0142 w Czarnem 232 grekokatolik\u00f3w oraz 5 \u017byd\u00f3w. W 1928 roku ca\u0142a czarnie\u0144ska parochia ( a tak\u017ce Nieznajowa i Lipna) powr\u00f3ci\u0142y do prawos\u0142awia. W 1930 roku zbudowano now\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 pw. \u015aw. Dymitra (przy wsparciu finansowym emigrant\u00f3w z Ameryki). W 1936 roku w Czarnem mieszka\u0142o 300 prawos\u0142awnych, 1 katolik obrz\u0119du wschodniego, 4 katolik\u00f3w obrz\u0119du \u0142aci\u0144skiego oraz 1 \u017byd, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 sklep.\u00a0 W okresie mi\u0119dzywojennym istnia\u0142a dwuj\u0119zykowa szko\u0142a podstawowa, a w 1933 powsta\u0142a czytelnia im. Kaczkowskiego. Na prze\u0142\u0119czy mi\u0119dzy Czarnem w Jasionk\u0105, oko\u0142o 200 m od drogi (szk\u00f3\u0142ka nadle\u015bnictwa), stoi obelisk po\u015bwi\u0119cony wszystkim wi\u0119\u017aniom Thalerhofu. Pomnik ufundowali prawos\u0142awni mieszka\u0144cy \u0141emkowszczyzny w 1934 roku. Podczas II wojny \u015bwiatowej 20 mieszka\u0144c\u00f3w wioski przebywa\u0142o na robotach w Niemczech, a niekt\u00f3rzy z nich wyjechali p\u00f3\u017aniej do Ameryki. Zaraz po wojnie cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w wioski pod naciskiem w\u0142adz \u201edobrowolnie\u201d wyjecha\u0142a na radzieck\u0105 Ukrain\u0119 w okolice Ka\u0142usza i Charkowa. Pozosta\u0142e 11 rodzin 10 czerwca 1947 roku w ramach deportacji akcji \u201eWis\u0142a\u201d wywieziono w okolice Legnicy i \u015acinawy na Dolnym \u015al\u0105ski. We wsi pozosta\u0142a tylko rodzina gajowego uchroniona przez w\u0142adze le\u015bne od przesiedlenia. Po 1956 roku w Czarnem mieszka\u0142y tylko trzy \u0142emkowskie rodziny. „Cmentarze pe\u0142ne s\u0105 ludzi bez kt\u00f3rych \u015bwiat nie m\u00f3g\u0142by istnie\u0107\u2026 „ Heinrich\u00a0B\u00f6ll,”Dziennik irlandzki”. Po wysiedleniu \u0141emk\u00f3w z opuszczonej cerkwi ukradziono znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wyposa\u017cenie liturgicznego. Zniszczono prawie wszystkie p\u0142\u00f3tna autorstwa Jana Bogda\u0144skiego. W 1962 roku istnia\u0142o jeszcze zr\u0119bowe ogrodzenie, a od strony po\u0142udniowej sta\u0142a drewniana bramka. W 1982 roku w cerkwi by\u0142o jeszcze pe\u0142ne wyposa\u017cenie wn\u0119trza, jednak w latach nast\u0119pnych zacz\u0105\u0142 przecieka\u0107 dach i znika\u0142o coraz wi\u0119cej rekwizyt\u00f3w. W 1993 roku \u015bwi\u0105tyni\u0119 rozebrano i przeniesiono do S\u0105deckiego Parku Etnograficznego w Nowym S\u0105czu. W cerkwi prawos\u0142awnej zbudowanej w 1929 roku w po\u0142owie lat 50 magazynowano siano z PGR-u w Jasionce, potem j\u0105 rozebrano (kiedy\u015b za ni\u0105 znajdowa\u0142a si\u0119 plebania). Ko\u0142o cerkwi, kt\u00f3rych ju\u017c nie ma, istnieje po dzi\u015b dzie\u0144 du\u017cy \u0142emkowski cmentarz parafialny, na kt\u00f3rym jest kilkana\u015bcie interesuj\u0105cych nagrobk\u00f3w \u017celiwnych i kamiennych. Przy skrzy\u017cowaniu dr\u00f3g nad Wis\u0142ok\u0105 stoi du\u017ca, murowana XIX wieczna kapliczka – niestety zrabowana. Id\u0105c w g\u00f3r\u0119 wsi dawn\u0105 drog\u0105 wiejsk\u0105 w kierunku Jesionki, co kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w spotykamy kamienne kapliczki (najstarsza z 1869 roku) oraz krzy\u017ce (najstarszy z 1894 roku). Czas nagli, w\u0119drowcze, W wspomnienia prosz\u0105. Przekrocz pr\u00f3g Domu, kt\u00f3rego mo\u017ce i nie ma. Czuj si\u0119 zaproszony. Obecnie we wsi s\u0105 dwa domy, jeden z nich nale\u017cy do Jerzego Szczepkowskiego, kt\u00f3ry organizuje w nim warsztaty ceramiczne. Na terenie wsi odbywa si\u0119 sezonowy wypas owiec i byd\u0142a, jest te\u017c bac\u00f3wka, w kt\u00f3rej mo\u017cna naby\u0107 owcze sery. Nieopodal znajduje si\u0119 O\u015brodek Szkolno-Wypoczynkowy Las\u00f3w Pa\u0144stwowych, w kt\u00f3rym mo\u017cna zje\u015b\u0107 pyszny obiad. D\u0142ugie. Po bezdro\u017cach w\u0119drujesz ? Tylko pozornie, poniewa\u017c dolina ta posiada sw\u0105 historie. Mimo wszystko wci\u0105\u017c \u017cyw\u0105. Pierwsze wzmianki o D\u0142ugim pochodz\u0105 z 1581 roku oraz 1629 roku. Znajdowa\u0142y si\u0119 tam trzy dworzyszcza wo\u0142oskie oraz so\u0142tysie. W XVI w. D\u0142ugie by\u0142o wsi\u0105 szlacheck\u0105 nale\u017c\u0105c\u0105 do rodu Stadnickich, natomiast w XVIII wieku stanowi\u0142a ju\u017c w\u0142asno\u015b\u0107 Siemie\u0144skich-Lewickich. Z inwentarza klucza mycowego z 1758 roku dowiadujemy si\u0119, \u017ce cerkiew by\u0142a usytuowana \u201ena samym ko\u0144cu wsi, ku Czarnej, na pag\u00f3rku stoj\u0105ca, z drzewa budowana, od g\u00f3ry do do\u0142u gontem pobita\u201d. By\u0142a to cerkiew greckokatolicka pw. \u015aw. Dymitra zbudowana w 1745 roku, konstrukcji zr\u0119bowej, tr\u00f3jdzielna, zwie\u0144czona trzema kopu\u0142ami, harmonijnie wpisuj\u0105ca si\u0119 w krajobraz. D\u0142ugie by\u0142o filia parafii w Radocynie, Budynek cerkwi sta\u0142 jeszcze w 1955 roku. Nadal istnieje dawny przycerkiewny cmentarz ukryty w\u015br\u00f3d drzew z kilkoma kamiennymi i \u017celiwnymi nagrobkami. Zosta\u0142 on odnowiony g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki rodzinie Sabatowicz\u00f3w \u2013 Dymitra i jego syna Piotra. Jest tam 5 nagrobk\u00f3w kamiennych z p\u0142askorze\u017abami Matki Bo\u017cej\u00a0 i \u015bwi\u0119tych \u2013 wszystkie w dobrym stanie. Z opis\u00f3w oraz wspomnie\u0144 mieszka\u0144c\u00f3w wiadomo, \u017ce plebania znajdowa\u0142a si\u0119 na drugim ko\u0144cu wsi, od strony Wyszowadki. By\u0142 tak\u017ce m\u0142yn. Wskutek przeprowadzanych walk podczas I wojny \u015bwiatowej wie\u015b i jej mieszka\u0144cy bardzo ucierpieli. Kolejnym dramatem by\u0142y masowe aresztowania w 1914 roku. Z D\u0142ugiego 14 os\u00f3b internowano w obozie koncentracyjnym w Thalerhofie. W latach 20 XX wieku ca\u0142a wioska powr\u00f3ci\u0142a do prawos\u0142awia, wybudowano tak\u017ce now\u0105 cerkiew, kt\u00f3ra znajdowa\u0142a si\u0119 po p\u00f3\u0142nocnej stronie drogim tu\u017c obok kamiennej kapliczki, oko\u0142o 1 km od Wis\u0142oki, W 1936 roku (opr\u00f3cz 150 prawos\u0142awnych) we wsi mieszka\u0142a tez jedna rodzina cyga\u0144ska. W 1945 roku (tu\u017c po II wojnie \u015bwiatowej) wszyscy mieszka\u0144cy D\u0142ugiego pod naciskiem w\u0142adz zostali zmuszeni do wyjazdu na radzieck\u0105 Ukrain\u0119, pozostawiaj\u0105c swoje domostwa oraz dwie cerkwie. Cerkiew prawos\u0142awna, podobnie jak greckokatolicka zosta\u0142a rozebrana w 1955 roku, przez pracownik\u00f3w PGR-u, kt\u00f3rzy wykorzystali uzyskany budulec do budowy stajni w Jesionce. Z jej dawnego wyposa\u017cenia zachowa\u0142y si\u0119 mi\u0119dzy innymi dwie du\u017ce ikony eksponowane obecnie w Muzeum Historycznym w Sanoku. Kapliczki i krzy\u017ce w D\u0142ugim rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 wzd\u0142u\u017c drogi na odcinku od Czarnego do Wyszowatki. Niestety, te pozosta\u0142e pami\u0105tki po dawnych mieszka\u0144cach s\u0105 dewastowane. Jeszcze kilka lat temu by\u0142o ich wi\u0119cej, jednak du\u017co znikn\u0119\u0142o za spraw\u0105 wi\u0119\u017ani\u00f3w pracuj\u0105cych tan w latach 70 ubieg\u0142ego wieku. W latach 1985-1986 przeprowadzono spo\u0142ecznie konserwacj\u0119 i wi\u0119kszo\u015b\u0107 przyro\u017cnych krzy\u017cy i kapliczek zosta\u0142a wyremontowana przez Stowarzyszenie Magurycz. Obecnie D\u0142ugie to pusta dolina, kt\u00f3rej sezonowymi mieszka\u0144cami s\u0105 pasterze wypasaj\u0105cy owce i byd\u0142o na pobliskich \u0142\u0105kach. Dachem wysokie Niebo nad Tob\u0105, \u015bcianami las g\u0119sty. Przekrocz pr\u00f3g Domu tego, a dawnej go\u015bcinno\u015bci smak zaznasz. Lipna. Wie\u015b ci\u0105gn\u0119\u0142a si\u0119 \u0142a\u0144cuchowym uk\u0142adem dom\u00f3w, kt\u00f3ry by\u0142 konsekwencj\u0105 podzia\u0142u ziemi mi\u0119dzy osadnik\u00f3w z czas\u00f3w lokacji. Pasmowe rozmieszczenie \u0142an\u00f3w tzw. ril, prostopad\u0142ych do drogi lub potoku, podzielonych na poprzeczne zagony, nadawa\u0142o wiosce malowniczego charakteru. Chy\u017ca (dom) stanowi\u0142a jeden wyd\u0142u\u017cony blok i sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z jednej lub dw\u00f3ch izb z komora, sieni, stajni, chlewu oraz boiska. Ca\u0142o\u015b\u0107 by\u0142a nakryta wysokim dachem, dawniej czterospadowym s\u0142omianym, p\u00f3\u017aniej dwuspadowym gontowym. Niewielkie okna sprawia\u0142y, \u017ce wn\u0119trze izby by\u0142o do\u015b\u0107 ciemne. Piec, niegdy\u015b kurny, imponuj\u0105cy swoimi rozmiarami i z tzw. prypiczkom s\u0142u\u017c\u0105cym do spania, zajmowa\u0142 spor\u0105 cze\u015b\u0107 izby. Z piecem wi\u0105za\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cne zwyczaje i przes\u0105dy, kt\u00f3re skupia\u0142y \u017cycie domownik\u00f3w wok\u00f3\u0142 niego. Niestety, dzi\u015b Lipn\u0105 mo\u017cemy sobie tylko wyobrazi\u0107 \u2026.. Pierwsza wzmianka o Lipnej pochodzi z 1638 roku. W XVIII wieku wie\u015b nale\u017ca\u0142a do starostwa bieckiego, by\u0142a w\u0142asno\u015bci\u0105 rodu Siemie\u0144skich, a nast\u0119pnie Siemie\u0144skich \u2013 Lewickich. Pod koniec XIX wieki w\u0142a\u015bcicielk\u0105 wsi by\u0142a hr. Franciszka Potulicka. Pierwsz\u0105 cerkiew ufundowano prawdopodobnie w 1661 roku. W 1885 roku wzniesiono kolejn\u0105 drewnian\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 grekokatolick\u0105 \u2013 pw. Narodzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny. W 1785 roku we wsi mieszka\u0142o 175 os\u00f3b wyznania grekokatolickiego, natomiast spis z 1921 roku wykaza\u0142 4 katolik\u00f3w rzymskich, 153 grekokatolik\u00f3w oraz 6 \u017byd\u00f3w. W Lipnej znajdowa\u0142a si\u0119 szko\u0142a w kt\u00f3rej nauczycielem by\u0142 Polak. Zorganizowa\u0142 on we wsi zesp\u00f3\u0142 muzyczny, kt\u00f3ry wg przekazu je\u017adzi\u0142 na wyst\u0119py nawet do Gda\u0144ska. Niestety, I wojna \u015bwiatowa dotkliwie do\u015bwiadczy\u0142a mieszka\u0144c\u00f3w wioski. Zim\u0105 1914-1915w okolicy toczy\u0142y si\u0119 zaci\u0119te walki. W 1914 roku rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 masowe aresztowania, a 10 os\u00f3b internowano w obozie koncentracyjnym w Thalerhofie. W okresie mi\u0119dzywojennym wie\u015b si\u0119 odrodzi\u0142a, mieszka\u0144cy powr\u00f3cili do prawos\u0142awia, czego wyrazem by\u0142a budowa w 1934 roku nowej \u015bwi\u0105tyni prawos\u0142awnej pw. Narodzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny. Grunt pod jej budow\u0119 przekaza\u0142 Jan Haleczko. W 1945 roku wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w wsi \u2013 wbrew ich woli \u2013 wywieziono na radzieck\u0105 Ukrain\u0119. Pozosta\u0142e rodziny z Lipnej 10 czerwca 1947 roku deportowano w ramach akcji \u201eWis\u0142a\u201d w okolice Legnicy i \u015acinawy. Okres przesiedlania \u0141emk\u00f3w nie obszed\u0142 si\u0119 \u0142askawie ze \u015bwi\u0105tyniami. Oko\u0142o 1955 roku rozebrali je robotnicy PGR-u w Jasionce, a materia\u0142 z nich wykorzystano jako budulec do budowy stajni. Dzisiaj po obu \u015bwi\u0105tyniach pozosta\u0142y tylko \u015blady, czyli kamienne fundamenty. Stary \u0142emkowski cmentarz parafialny znajduje si\u0119 200 m na p\u00f3\u0142noc od drogi g\u0142\u00f3wnej. Tam te\u017c odnajdujemy \u015blady po wspomnianej cerkwi grekokatolickiej. W jego p\u00f3\u0142nocno\u2014zachodnim naro\u017cniku za\u0142o\u017cono cmentarz wojenny. Oko\u0142o 1,5 km od Wis\u0142oki, na skarpie mo\u017cna znale\u017a\u0107 rze\u017ab\u0119 Matki Boskiej z Dzieci\u0105tkiem. W g\u00f3rnym kra\u0144cu dawnej wsi przy drodze do Zdyni, znajduje si\u0119 marmurowa kapliczka odnowiona w 1993 roku przez Ko\u0142o \u0141owickie Dzik. To, co istotne, ukryte gdzie\u015b. Przekrocz pr\u00f3g Domu. Ko\u0142o pieca szukaj. Pami\u0105tk\u0105 po mieszka\u0144cach wysiedlonych wsi s\u0105 przydro\u017cne krzy\u017ce i kapliczki. Stawiano je, zwracaj\u0105c si\u0119 z pro\u015bb\u0105 o bosk\u0105 opiek\u0119, w podzi\u0119kowaniu za wys\u0142uchane mod\u0142y albo w „z\u0142ych miejscach” dla odstraszenia z\u0142ego. charakterystyczne dla prawos\u0142awia uko\u015bne dolne…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":13071,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[529,20],"tags":[615,617,616,618],"class_list":["post-11710","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-malopolska","category-polska","tag-beskid-niski","tag-czarne","tag-dlugie","tag-lipniki"],"aioseo_notices":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11710","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11710"}],"version-history":[{"count":44,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11710\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16754,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11710\/revisions\/16754"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13071"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11710"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11710"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11710"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}