{"id":11988,"date":"2021-10-04T20:55:21","date_gmt":"2021-10-04T18:55:21","guid":{"rendered":"https:\/\/bloganki.pl\/?p=11988"},"modified":"2022-11-21T20:03:42","modified_gmt":"2022-11-21T19:03:42","slug":"biebrza-bagna-wciagaja-po-uszy-weekend-na-podlasiu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/2021\/10\/04\/biebrza-bagna-wciagaja-po-uszy-weekend-na-podlasiu\/","title":{"rendered":"Biebrza – bagna wci\u0105gaj\u0105 po uszy. Weekend na Podlasiu."},"content":{"rendered":"\n

Cz\u0119sto si\u0119 s\u0142yszy, \u017ce bagna wci\u0105gaj\u0105, czy Biebrza\u0144skie Bagna wci\u0105gaj\u0105, tego nie wiem, ale uzale\u017cniaj\u0105 na pewno. Kto raz pojedzie nad Biebrz\u0119 to b\u0119dzie za ni\u0105 t\u0119skni\u0142. Najbardziej Biebrza\u0144ski Park Narodowy ukochali ornitolodzy, mi\u0142o\u015bnicy przyrody i oczywi\u015bcie fotografowie. Biebrza jest idealna dla turyst\u00f3w szukaj\u0105cych ciszy i spokoju tyle, \u017ce „biebrzni\u0119tych”.<\/p>\n\n\n\n

Biebrza\u0144ski mokrad\u0142a, nie s\u0105 niebezpieczne, trudno si\u0119 tu utopi\u0107. Za to wyj\u0105tkowo \u0142atwo mo\u017cna straci\u0107 orientacj\u0119. S\u0105 miejsca, gdzie w promieniu kilku kilometr\u00f3w nie mieszka nikt. Jest tylko rzeka i pi\u0119kne krajobrazy nienaruszone przez cz\u0142owieka. <\/p>\n\n\n\n

Wyj\u0105tkowo pi\u0119knie jest tu wiosn\u0105, na pocz\u0105tku marca przylatuj\u0105 \u017curawie, po nich skowronki, kaczki a jak przylec\u0105 bociany to ju\u017c wiadomo, \u017ce przysz\u0142a wiosna. Przepi\u0119knie wygl\u0105daj\u0105 wiosenne rozlewiska, jak tylko zaczn\u0105 kwitn\u0105c kacze\u0144ce, to warto wsta\u0107 skoro \u015bwit i wyruszy\u0107 na wsch\u00f3d s\u0142o\u0144ca w okolice \u017cerowiska \u0142osi. Latem koniecznie trzeba wypo\u017cyczy\u0107 kajak albo tratw\u0119 (o sp\u0142ywie kajakowym pisa\u0142am we wcze\u015bniejszym wpisie). Koniec lata, pocz\u0105tek jesieni to idealna pora na fotografowanie mgie\u0142.\u00a0Zima nad Biebrz\u0105 te\u017c ma sw\u00f3j niepowtarzalny klimat.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Biebrza\u0144ski Park Narodowy.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Co warto zobaczy\u0107 w Biebrza\u0144skim Parku Narodowym. Jak zaplanowa\u0107 weekend.<\/h2>\n\n\n\n

Bagno \u0141awki \u015bcie\u017cka „D\u0142uga Luka”<\/h3>\n\n\n\n
\"\"
Bagno \u0141awki \u015bcie\u017cka „D\u0142uga Luka”. <\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u015acie\u017cka przyrodnicza „D\u0142uga Luka”<\/strong> prowadzi po drewnianej k\u0142adce. To jedna ze \u015bcie\u017cek przy Carskiej Drodze z panoram\u0105 na najwi\u0119ksze w dolinie Biebrzy, ci\u0105gn\u0105ce si\u0119 a\u017c po horyzont, Bagno \u0141awki<\/strong>. Ca\u0142a \u015bcie\u017cka ma zaledwie 400 metr\u00f3w, ale tereny te upodoba\u0142y sobie \u0142osie. Wieloletnie koszenie torfowisk przyczyni\u0142o si\u0119 do przetrwania na tym obszarze najwi\u0119kszej populacji wodniczki, rzadkiego ptaka zamieszkuj\u0105cego turzycowiska. <\/p>\n\n\n\n

Nazwa „D\u0142uga Luka”<\/strong> nawi\u0105zuje do otwartej przestrzeni Bagna \u0141awki jak\u0105 widzimy w tym miejscu z szosy. Wi\u0119ksza bowiem cz\u0119\u015b\u0107 tej drogi zwanej „Carsk\u0105” biegnie przez lasy i zakrzaczenia. „D\u0142uga Luka”<\/strong> otwiera widok na bezkresn\u0105 panoram\u0119 bagiennych \u0142\u0105k.<\/p>\n\n\n\n

Wysoki poziom wody sprawia, \u017ce bardzo dobrze tu rosn\u0105 turzyce i kacze\u0144ce (knie\u0107 b\u0142otna). Kacze\u0144ce to najwi\u0119kszy przysmak \u0142osi. <\/p>\n\n\n\n

Raz w roku we wrze\u015bniu odbywaj\u0105 si\u0119 zawody w r\u0119cznym koszeniu torfowisk tzw. „Biebrza\u0144ski Sianokosy”<\/strong>. To doskona\u0142a okazja, do wzi\u0119cia kosy we w\u0142asne r\u0119ce i zmierzeniu si\u0119 w koszeniu biebrza\u0144skich trzcin i turzyc. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Bagno \u0141awki \u015bcie\u017cka „D\u0142uga Luka”. <\/strong> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Carska Droga tzw. „\u0141osiostrada”.<\/h3>\n\n\n\n
\"\"
Carska Droga – „\u0141osiostrada”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Carska Droga – „\u0141osiostrada”.<\/strong> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jako dat\u0119 wybudowania Carskiej Drogi podaje si\u0119 rok 1895 lub lata 1895-1907. Wybudowano j\u0105 dla wojsk armii carskiej. Budowa wymaga\u0142a wykonania gigantycznego utwardzonego nasypu, na kt\u00f3ry zwo\u017con\u0105 ziemi\u0119 z ca\u0142ej okolicy. Wzd\u0142u\u017c Carskiej Drogi odchodz\u0105 bardzo ciekawe szlaki piesze i \u015bcie\u017cki edukacyjne, umo\u017cliwiaj\u0105ce zajrzenie do wn\u0119trza mokrade\u0142: „D\u0142uga Luka”<\/strong>, „Grobla Honczarowska” <\/strong>i „Barik”.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Carska Droga<\/strong> zaczynaj\u0105ca si\u0119 w M\u0119\u017ceninie i biegnie nast\u0119pnie w kierunku p\u00f3\u0142nocnym i p\u00f3\u0142nocno-wschodnim przez Str\u0105kow\u0105 G\u00f3r\u0119, Osowiec, Goni\u0105dz, D\u0105brow\u0119 Bia\u0142ostock\u0105 do granicy pa\u0144stwa i dalej do Grodna na Bia\u0142orusi. Nazwy „\u0141osiostrada<\/strong>” (Carska Droga) zwyk\u0142o si\u0119 u\u017cywa\u0107 w odniesieniu do 33-km odcinka od mostu na Narwi w Str\u0119kowej G\u00f3rze do skrzy\u017cowania z  drog\u0105 krajow\u0105 numer 65 w miejscowo\u015bci Osowiec-Twierdza. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Carska Droga – „\u0141osiostrada”.<\/strong> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Carska Droga – „\u0141osiostrada”.<\/strong> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Goni\u0105dz – bibrza\u0144ska stolica. <\/h3>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymskokatolicki pw. \u015bw. Agnieszki – Goni\u0105dz.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Goni\u0105dz to urokliwe miasteczko na lewym brzegu Biebrzy, ulokowane na Wysoczy\u017anie Goni\u0105dzkiej, z rozleg\u0142\u0105 panoram\u0105 na bagna. To nieformalna biebrza\u0144ska stolica. <\/p>\n\n\n\n

Od kilku lat corocznie odbywa si\u0119 tu festiwal „Rock na Bagnie”<\/strong>, kt\u00f3ry przyci\u0105ga turyst\u00f3w z ca\u0142ej Polski. Festiwal swoj\u0105 atmosfer\u0105 przypomina stare dobre festiwale lat 80-tych takie jak Jarocin czy R\u00f3brege.<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymskokatolicki pw. \u015bw. Agnieszki w Goni\u0105dzu. <\/h4>\n\n\n\n
\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymskokatolicki pw. \u015bw. Agnieszki – Goni\u0105dz.<\/strong> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 <\/strong>parafialny pod wezwaniem \u015bwi\u0119tej Agnieszki w Goni\u0105dzu<\/strong> wybudowany zosta\u0142 w latach 1922-1924, dzi\u0119ki staraniom parafian i proboszcza ksi\u0119dza Adama Abramowicza z materia\u0142u pozyskanego z carskich koszar w Downarach. \u015awi\u0105tynie zaprojektowa\u0142 Oskar Sosnowski. <\/p>\n\n\n\n

W czasie II wojny \u015bwiatowej \u015bwi\u0105tynia bardzo ucierpia\u0142a, w dniu 10 sierpnia 1944 roku wycofuj\u0105cy si\u0119 hitlerowcy zniszczyli wie\u017ce ko\u015bcielne. Po wojnie rozpocz\u0119to odbudow\u0119 ko\u015bcio\u0142a wed\u0142ug dawnego projektu. <\/p>\n\n\n\n

Wewn\u0105trz \u015bwi\u0105tyni znajduje si\u0119 kopia obrazu \u015bwi\u0119tego Antoniego Padewskiego. Orygina\u0142 sp\u0142on\u0105\u0142 w 1921 roku, podczas po\u017caru poprzedniej drewnianej \u015bwi\u0105tyni. W neobarokowym o\u0142tarzu g\u0142\u00f3wnym znajduje si\u0119 krucyfiks z po\u0142owy XVIII w. zas\u0142aniany obrazem z wizerunkiem \u015bwi\u0119tej Agnieszki.<\/p>\n\n\n\n

Kaplica Rzymskokatolicka Pw. \u015bw. Floriana w Goni\u0105dzu. <\/h4>\n\n\n\n
\"\"
Kaplica Rzymskokatolicka Pw. \u015bw. Floriana – Goni\u0105dz.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na wzg\u00f3rzu tu\u017c przy ko\u015bciele znajduje si\u0119 przepi\u0119kna ma\u0142a kaplica<\/strong> rzymskokatolicka pod wezwaniem \u015bwi\u0119tego Floriana<\/strong>. Kaplic\u0119 wybudowa\u0142 w 1825 roku proboszcz Florian Misztowt. Wewn\u0105trz znajduje si\u0119 rze\u017aba Chrystusa Ukrzy\u017cowanego. Z obu stron krucyfiksu namalowane  s\u0105 postacie \u015bwi\u0119tych. Na stropie wizerunek \u015bw. Floriana. Ze wzg\u00f3rza rozci\u0105ga si\u0119 przepi\u0119kna panorama na Goni\u0105dz i okolice.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kaplica Rzymskokatolicka Pw. \u015bw. Floriana – Goni\u0105dz.<\/strong> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Cmentarz \u017cydowski (kirkut) w Goni\u0105dzu.<\/h4>\n\n\n\n

Pierwsza wzmianka o cmentarzu \u017cydowskim w Goni\u0105dzu<\/strong> pochodzi z inwentarza ko\u015bcio\u0142a goni\u0105dzkiego z 24 wrze\u015bnia 1782 roku: <\/p>\n\n\n\n

„I mogi\u0142ki maj\u0105 sobie wyznaczone od miasta, na stai 60, gdzie grzebi\u0105 zmar\u0142ych. Z kt\u00f3rych mogi\u0142k op\u0142acaj\u0105 miastu pod\u0142ug zgody, a do ko\u015bcio\u0142a wp\u0142acaj\u0105 z\u0142 20, mi\u0119sa \u0107wierci 3 i \u0142oju kamie\u0144 1, corocznie oddaj\u0105”<\/strong><\/em>. <\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Niestety do czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych nie zachowa\u0142 si\u0119 \u017caden przekaz mog\u0105cy pom\u00f3c w identyfikacji miejsca po\u0142o\u017cenia pierwszego cmentarza \u017cydowskiego na terenie Goni\u0105dza.<\/p>\n\n\n\n

Obecny cmentarz powsta\u0142 przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. W wyniku zniszcze\u0144 z okresu drugiej wojny \u015bwiatowej oraz lat p\u00f3\u017aniejszych, do dzi\u015b na terenie cmentarza zachowa\u0142o si\u0119 kilkadziesi\u0105t pomnik\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nagrobk\u00f3w to rzadki typ macewy ukrytej w betonowym „kapturze”. W\u015br\u00f3d traw mo\u017cna znale\u017a\u0107 pojedyncze nagrobki wykonane z nieociosanych kamieni granitowych. Na najstarszej zachowanej macewie widnieje data 1918.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kirkut – cmentarz \u017cydowski w Goni\u0105dzu.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dolistowo Stare – malownicza wie\u015b nad sam\u0105 Biebrz\u0105.<\/h3>\n\n\n\n
\"\"
Drewniana zabudowa w Dolistowie Starym. <\/strong> <\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

B\u0119d\u0105c w Dolinie Biebrzy trzeba koniecznie odwiedzi\u0107 Dolistowo Stare, opr\u00f3cz ciekawego ko\u015bcio\u0142ka, zachowa\u0142o si\u0119 tu sporo starych drewnianych dom\u00f3w, a na ko\u0144cu wsi stoi wiatrak holenderski, kt\u00f3ry jeszcze mieli zbo\u017ce. Warto wyruszy\u0107 wzd\u0142u\u017c Biebrzy drog\u0105, kt\u00f3ra prowadzi z Dolistowa do Jasionowo, po drodze musimy pokona\u0107 drewniany most. Droga do Jasionowa w okresie wiosennym bywa zalana przez d\u0142ugie miesi\u0105ce. Mo\u017cemy tu obserwowa\u0107 stada g\u0119si i dzikich kaczej, ja spotka\u0142am \u0142ab\u0119dzie. <\/p>\n\n\n\n

Legenda o Dolistowie<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Do puszcz okalaj\u0105cych Dolistowo na polowanie przyje\u017cd\u017ca\u0142 kr\u00f3l Kazimierz Jagiello\u0144czyk. Kr\u00f3lowi w polowaniu na grubego zwierza przeszkadza\u0142 szczekanie ps\u00f3w we wsi Dolist\u00f3w, wyda\u0142 wi\u0119c rozkaz by wie\u015b spali\u0107. Od po\u017cogi Dolist\u00f3w uchroni\u0142 pos\u0142aniec kr\u00f3lewski, kt\u00f3ry doni\u00f3s\u0142 kr\u00f3lowi o istnieniu we wsi ko\u015bcio\u0142a. Kazimierz Jagiello\u0144czyk \u015bwi\u0105tyni palic nie chcia\u0142, uchroni\u0142a wi\u0119c ona wie\u015b od zag\u0142ady. <\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymskokatolicki pw. \u015bw. Wawrzy\u0144ca – Dolistowo Stare.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Dolistowie zbudowany zosta\u0142 z polnego kamienia, ufundowa\u0142a go w 1771 roku Izabela Branicka. Przy ko\u015bciele znajduje si\u0119 bardzo ciekawa dzwonnica z 1820 roku z dzwonem pochodz\u0105cym z 1692 roku. W g\u0142\u00f3wnym o\u0142tarzu ko\u015bcio\u0142a znajduje si\u0119 Krucyfiks. Wed\u0142ug miejscowej legendy barokow\u0105 Pasj\u0119 wy\u0142owiono z Biebrzy. Pod krzy\u017cem znajduje si\u0119 obraz Matki Bo\u017cej Pocieszenia z XVIII wieku. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Drewniana zabudowa w Dolistowie Starym. <\/strong> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wiatrak holender w Dolistowie Starym.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na ko\u0144cu wsi w kierunku wioski Zabiele po lewej stronie znajduje si\u0119 wiatrak, kt\u00f3ry zosta\u0142 „powo\u0142any” przed rokiem 1870 i do dnia dzisiejszego mieli zbo\u017ce. <\/p>\n\n\n\n

Mia\u0142am du\u017co szcz\u0119\u015bcie, trafi\u0142am akurat kiedy Pan S\u0142awek mieli\u0142 m\u0105k\u0119. Wr\u00f3ci\u0142am do domu z woreczkiem pachn\u0105cej m\u0105ki \u017cytniej.<\/p>\n\n\n\n

Wiatrak holenderski nale\u017cy do rodziny Kolend\u00f3w, „powo\u0142a\u0142 go do \u017cycia” majster z Prus, na zam\u00f3wienie \u017byda z Suchowoli. Do dnia dzisiejszego zachowa\u0142a si\u0119 pod\u0142oga zbita z drewnianych gwo\u017adzi. Wiatrak nie ma skrzyde\u0142, podci\u0119\u0142a mu je w\u0142adza ludowa. <\/p>\n\n\n\n

W latach \u015bwietno\u015bci m\u0142yn pracowa\u0142 dzie\u0144 i noc a w kolejk\u0119 trzeba by\u0142o zapisywa\u0107 si\u0119 na kilka dni wcze\u015bniej. Wie\u017ali tu zbo\u017ce wszyscy z okolicy, a nawet z E\u0142ku i Grajewa. <\/p>\n\n\n\n

Rodzina Kolend\u00f3w naby\u0142a wiatrak w latach 70-tych XIX wieku. Kupi\u0142 go Piotr Kolendo za zarobione za morzem pieni\u0105dze za 16 tysi\u0119cy z\u0142otych. Wyda\u0142 maj\u0105tek, bo na \u00f3wczesny przelicznik by\u0142a to r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 20 hektar\u00f3w najlepszej ziem.<\/p>\n\n\n\n

Wewn\u0105trz m\u0142yna mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 blaszan\u0105 tabliczk\u0119 z napisem „Warszawskoje Wysut, 1870, Strachowog Obszczestwo”<\/em><\/strong>. To po\u015bwiadczenie pierwszego ubezpieczenia budynku. W m\u0142ynie pracowa\u0142y trzy pary kamieni, jeden o ponadmetrowej \u015brednicy le\u017cy nieopodal wiatraka. Piotr Kolendo \u015bwiadczy\u0142 us\u0142ugi m.in. dla carskiej armii stacjonuj\u0105cej w Twierdzy Osowiec. Okres najwi\u0119kszej prosperity dolistowskiego wiatraka to okres mi\u0119dzywojenny.<\/p>\n\n\n\n

W czasie okupacji niemieckiej w m\u0142ynie mo\u017cna by\u0142o zemle\u0107 tylko 16 kg m\u0105ki dziennie. Po wojnie w\u0142adza ludowa tak\u017ce nie zostawi\u0142a przedsi\u0119biorczych m\u0142ynarzy w spokoju. Kolendowie zainstalowali wtedy dwa motory spalinowe.
Pracownicy z Urz\u0119du Skarbowego w Bia\u0142ymstoku kazali zdj\u0105\u0107 skrzyd\u0142a, bo niby dw\u00f3ch nap\u0119d\u00f3w w jednym zak\u0142adzie by\u0107 nie mog\u0142o. Tak naprawd\u0119 chodzi\u0142o tylko o kontrol\u0119 nad produkcj\u0105. Wymusili zdj\u0119cie \u015bmig (skrzyde\u0142) i trzeba je by\u0142o spali\u0107, a szkoda, bo pi\u0119kne by\u0142y i pracowa\u0142y \u015bwietnie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Drewniany most w Dolistowie Starym.<\/strong> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Drewniany most w Dolistowie Starym.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zabiele – wioska z pi\u0119kn\u0105 drewnian\u0105 zabudow\u0105.<\/h3>\n\n\n\n
\"\"
Przydro\u017cny krzy\u017c w miejscowo\u015bci Zabiele.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W Zabielu stoi sporo przepi\u0119knych drewnianych dom\u00f3w, wci\u0105\u017c zamieszka\u0142ych. Jest to jedna z naj\u0142adniejszych wiosek w Dolinie Biebrzy. Nigdzie wcze\u015bniej nie widzia\u0142am takiej ilo\u015bci krzy\u017cy i kapliczek co tu. Opr\u00f3cz drewnianych dom\u00f3w zachowa\u0142y si\u0119 tu dwa m\u0142yny wietrzne. Nie jest wcale tak \u0142atwo je znale\u017a\u0107, znajduj\u0105 si\u0119 na uboczu, o drog\u0119 najlepiej pyta\u0107 miejscowych. Oba niestety straci\u0142y skrzyd\u0142a, ale ci\u0105gle maj\u0105 sw\u00f3j urok. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wiatrak holender –<\/strong> Zabiele.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ten pi\u0119kny holender ukryty by\u0142 za polami kukurydzy, wje\u017cd\u017caj\u0105c do wsi od strony Dolistowa, zaraz za tablic\u0105 z nazw\u0105 miejscowo\u015bci trzeba skr\u0119ci\u0107 w pierwsz\u0105 poln\u0105 drog\u0119 w prawo. Na ko\u0144cu drogi ju\u017c wida\u0107 wiatrak. <\/p>\n\n\n\n

Holender pochodzi z po\u0142owy lat 60-ych XX wieku. Powo\u0142a\u0142 go cie\u015bla J\u00f3zef Gudel, mechanizmy wewn\u0119trzne zrobi\u0142 W\u0142adys\u0142aw Szubzda, a skrzyd\u0142a w\u0142asnor\u0119cznie wykona\u0142 w\u0142a\u015bciciel Jan Kawa\u0142ko. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wiatrak holender –<\/strong> Zabiele.<\/strong> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Drugi wiatrak mia\u0142am najtrudniej odnale\u017a\u0107, znajduje si\u0119 on oko\u0142o 700 metr\u00f3w od wsi po zachodniej stronie prowadz\u0105cej do wsi Bajki. Po drodze po prawej stronie mijamy sklep spo\u017cywczy. <\/p>\n\n\n\n

Wiatrak „powo\u0142a\u0142 do \u017cycia” cie\u015bla Bartulewicz z okolic Suchowoli w 1924 roku. Od czasu budowy do dnia dzisiejszego znajduje si\u0119 w r\u0119kach rodziny Komos\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

D\u0119bowo – \u015bluza na Kanale Augustowskim.<\/h3>\n\n\n\n
\"\"
\u015aluza D\u0119bowo.<\/strong> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u015aluza D\u0119bowo jest pierwsz\u0105 \u015bluz\u0105 (licz\u0105c od strony Biebrzy) na 0,35 km Kana\u0142u Augustowskiego. Zosta\u0142a wybudowana w latach 1826-1827 pod kierunkiem podporucznika Micha\u0142a Przyrembla. Nap\u0119d ma r\u0119czny a wrota drewniane. Niweluje r\u00f3\u017cnic\u0119 poziom\u00f3w 2,07 m., mo\u017cliw\u0105 do pokonania w czasie oko\u0142o 20 minut.<\/p>\n\n\n\n

W 1946 roku zosta\u0142a odbudowana ze zniszcze\u0144 wojennych, kolejn\u0105 renowacj\u0119 przesz\u0142a w latach 1997-2003. W s\u0105siedztwie \u015bluzy znajduje si\u0119 jaz zastawkowy oraz upust m\u0142y\u0144ski. Nadmiar w\u00f3d do Biebrzy odprowadza znajduj\u0105ca si\u0119 ni\u017cej rzeczka Kopyt\u00f3wka.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u015aluza D\u0119bowo.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jag\u0142owo – malownicza wie\u015b o nietypowej zabudowie.<\/h3>\n\n\n\n
\"\"
Kaplica Matki Bo\u017cej Kr\u00f3lowej Pokoju w Jag\u0142owie.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W przewodniku „Dolina Biebrzy” przeczyta\u0142am, \u017ce „Jag\u0142owo to malownicza miejscowo\u015b\u0107, gdzie po\u015br\u00f3d sielskich krajobraz\u00f3w mo\u017cna zobaczy\u0107 jak dawniej budowa\u0142o si\u0119 nad Biebrz\u0105. \u017bywa wie\u015b skansen, slow life po\u015br\u00f3d torfowisk, turystom tu przypadkowo trafiaj\u0105cym widok zapiera dech w piersiach”<\/em><\/strong>. Ja osobi\u015bcie si\u0119 rozczarowa\u0142am. O stare budynki nikt tu nie dba, s\u0105 w op\u0142akanym stanie, dachy si\u0119 zarywaj\u0105, wszystko niszczeje, nie wiem czy kto\u015b w nich jeszcze mieszka. Miejsce traci sw\u00f3j niepowtarzalny urok a szkoda…. <\/p>\n\n\n\n

We wsi znajduje si\u0119 urokliwa drewniana kaplica pod wezwaniem Matki Bo\u017cej Kr\u00f3lowej Pokoju, zosta\u0142a zbudowana w 1943 roku z inicjatywy ukrywaj\u0105cego si\u0119 w Jod\u0142owie podczas okupacji wikariusza suchowolskiego – ksi\u0119dza Witolda Ostrowskiego, natomiast o\u0142tarz wykona\u0142y siostry kapucynki przyby\u0142e podczas II wojny \u015bwiatowej w Suchowoli. We wsi mo\u017cna obejrze\u0107 r\u00f3wnie\u017c stare krzy\u017ce, w tym krzy\u017c choleryczny, tzw.<\/strong> karawaka<\/strong> z drugiej po\u0142owy XIX wieku. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Krzy\u017c choleryczny tzw. karawaka z drugiej po\u0142owy XIX wieku – Jag\u0142owo.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Nie uda\u0142o mi si\u0119 odnale\u017a\u0107 cmentarzyka dzieci nieochrzczonych<\/strong> – ukryty jest gdzie\u015b w lesie. Oko\u0142o kilometr za wsi\u0105 znajduje si\u0119 le\u015bny cmentarzyk na kt\u00f3rym grzebano dzieci nieochrzczone. Nieznana jest data jego powstania, prawdopodobnie m\u00f3g\u0142 istnie\u0107 ju\u017c w XVIII wieku. Najstarsze zachowane datowane nagrobki datowane s\u0105 na po\u0142ow\u0119 XIX wieku, ostatnie pochodz\u0105 z lat 60-tych wieku XX. <\/p>\n\n\n\n

Zgodnie z dawn\u0105 tradycj\u0105 dzieci, kt\u00f3re zmar\u0142y bez chrztu nie mog\u0142y by\u0107 chowane na po\u015bwi\u0119conej ziemi. Przez wieki s\u0105dzono, \u017ce dusze nieochrzczonych dzieci id\u0105 do „otch\u0142ani” (limbus puerorum) i nie dost\u0119puj\u0105 zbawienia. Przez wieku, ze wzgl\u0119du na niejasny po\u015bmiertny status niechrzcze\u0144c\u00f3w, Ko\u015bci\u00f3\u0142 chc\u0105c podkre\u015bli\u0107 ich nie przynale\u017cno\u015b\u0107 do kr\u0119gu zbawionych, zakazywa\u0142 grzebania zmar\u0142ych przed otrzymaniem sakramentu dzieci na katolickim cmentarzu. Podobnie jak osoby niewierz\u0105ce, samob\u00f3jc\u00f3w, heretyk\u00f3w i publicznych grzesznik\u00f3w, zmar\u0142e bez chrztu niemowl\u0119ta chowano bez ksi\u0119dza, poza murami cmentarza lub te\u017c w jego rogach. Niechrzcze\u0144c\u00f3w grzebano tak\u017ce na polach, w lesie i „na granicy” , tzn. na rozstajnych drogach i pod progami dom\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Rodzice cz\u0119sto ignorowali ko\u015bcielne zakazy. Dzieci chowano w tajemnicy na dawnych cmentarzyskach, przy kapliczkach, czy w s\u0105siedztwie ko\u015bcio\u0142a. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce rodzice przynosili cia\u0142o zmar\u0142ego do ko\u015bcio\u0142a i zamawiali specjalne msze. Z\u0142o\u017cywszy zw\u0142oki na o\u0142tarzu, b\u0142agali o cho\u0107by chwilowe wskrzeszenie niemowl\u0119cia, by ochrzci\u0107 dziecko i godnie je pochowa\u0107. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Biebrza – Jag\u0142owo.<\/strong> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jag\u0142owo ma bardzo ciekaw\u0105 architektur\u0119. Fronty dom\u00f3w ustawione s\u0105 do rzeki, kt\u00f3ra jest g\u0142\u00f3wn\u0105 osi\u0105 miejscowo\u015bci, od drogi usytuowane s\u0105 zabudowania gospodarcze. Legenda g\u0142osi, \u017ce drog\u0119 do Jag\u0142owa budowali w czarciej sp\u00f3\u0142ce sam Pan Twardowski i diabe\u0142. Zatem nie ma wielkiej przesady w okre\u015blaniu tych okolic „ko\u0144cem \u015bwiata”<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Tradycyjna p\u0142askodenna \u0142\u00f3d\u017a „pych\u00f3wka” – Jag\u0142owo.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kamienna Stara – zapomniany wiatrak.<\/h3>\n\n\n\n
\"\"
Kamienna Stara.<\/strong> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Szuka\u0142am informacji o wiatraku w Kamiennej Starej, odnalaz\u0142am tylko ma\u0142a wzmianka, \u017ce pochodzi z 1910 roku i nie figuruje w rejestrze zabytk\u00f3w. Odchodzi w zapomnienie to co pi\u0119kne i wa\u017cne ….. a szkoda.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kamienna Stara.<\/strong> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Kamienna Stara.<\/strong> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u201eWiatraka si\u0119 nie buduje, nie wznosi si\u0119. Wiatrak zostaje powo\u0142any, bierze pocz\u0105tek, albo przychodzi. Budowa\u0107 mo\u017cna dom, stodo\u0142\u0119, obor\u0119, to, co stoi nieruchomo. Wiatrak porusza si\u0119, chodzi, pracuje, wydaje d\u017awi\u0119ki, m\u00f3wi, gra muzykuje, zawodzi, niedomaga, choruje, gniewa si\u0119, odpoczywa, \u015bpi. Wiatrak \u017cyje, czuje. Jest jak cz\u0142owiek i tak jak nie ma takiego samego cz\u0142owieka, tak nie ma takiego samego wiatraka. Ka\u017cdy wiatrak ma sw\u00f3j charakter jedyny i niepowtarzalny. Ojcem wiatraka jest cie\u015bla i on zawsze potwierdza to znakiem. Wiatrak odchodzi lub ginie, a tam gdzie pracowa\u0142, pozostaje jego mogi\u0142a\u201d<\/em> <\/p>\n\n\n\n

Jan \u015awi\u0119ch „Tajemniczy \u015bwiat wiatrak\u00f3w”<\/em> <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kamienna Stara.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Cz\u0119sto si\u0119 s\u0142yszy, \u017ce bagna wci\u0105gaj\u0105, czy Biebrza\u0144skie Bagna wci\u0105gaj\u0105, tego nie wiem, ale uzale\u017cniaj\u0105 na pewno. Kto raz pojedzie nad Biebrz\u0119 to b\u0119dzie za ni\u0105 t\u0119skni\u0142. Najbardziej Biebrza\u0144ski Park Narodowy ukochali ornitolodzy, mi\u0142o\u015bnicy przyrody i oczywi\u015bcie fotografowie. Biebrza jest idealna dla turyst\u00f3w szukaj\u0105cych ciszy i spokoju tyle, \u017ce „biebrzni\u0119tych”. Biebrza\u0144ski mokrad\u0142a, nie s\u0105 niebezpieczne, trudno si\u0119 tu utopi\u0107. Za to wyj\u0105tkowo \u0142atwo mo\u017cna straci\u0107 orientacj\u0119. S\u0105 miejsca, gdzie w promieniu kilku kilometr\u00f3w nie mieszka nikt. Jest tylko rzeka i pi\u0119kne krajobrazy nienaruszone przez cz\u0142owieka. Wyj\u0105tkowo pi\u0119knie jest tu wiosn\u0105, na pocz\u0105tku marca przylatuj\u0105 \u017curawie, po nich skowronki, kaczki a jak przylec\u0105 bociany to ju\u017c wiadomo, \u017ce przysz\u0142a wiosna. Przepi\u0119knie wygl\u0105daj\u0105 wiosenne rozlewiska, jak tylko zaczn\u0105 kwitn\u0105c kacze\u0144ce, to warto wsta\u0107 skoro \u015bwit i wyruszy\u0107 na wsch\u00f3d s\u0142o\u0144ca w okolice \u017cerowiska \u0142osi. Latem koniecznie trzeba wypo\u017cyczy\u0107 kajak albo tratw\u0119 (o sp\u0142ywie kajakowym pisa\u0142am we wcze\u015bniejszym wpisie). Koniec lata, pocz\u0105tek jesieni to idealna pora na fotografowanie mgie\u0142.\u00a0Zima nad Biebrz\u0105 te\u017c ma sw\u00f3j niepowtarzalny klimat. Co warto zobaczy\u0107 w Biebrza\u0144skim Parku Narodowym. Jak zaplanowa\u0107 weekend. Bagno \u0141awki \u015bcie\u017cka „D\u0142uga Luka” \u015acie\u017cka przyrodnicza „D\u0142uga Luka” prowadzi po drewnianej k\u0142adce. To jedna ze \u015bcie\u017cek przy Carskiej Drodze z panoram\u0105 na najwi\u0119ksze w dolinie Biebrzy, ci\u0105gn\u0105ce si\u0119 a\u017c po horyzont, Bagno \u0141awki. Ca\u0142a \u015bcie\u017cka ma zaledwie 400 metr\u00f3w, ale tereny te upodoba\u0142y sobie \u0142osie. Wieloletnie koszenie torfowisk przyczyni\u0142o si\u0119 do przetrwania na tym obszarze najwi\u0119kszej populacji wodniczki, rzadkiego ptaka zamieszkuj\u0105cego turzycowiska. Nazwa „D\u0142uga Luka” nawi\u0105zuje do otwartej przestrzeni Bagna \u0141awki jak\u0105 widzimy w tym miejscu z szosy. Wi\u0119ksza bowiem cz\u0119\u015b\u0107 tej drogi zwanej „Carsk\u0105” biegnie przez lasy i zakrzaczenia. „D\u0142uga Luka” otwiera widok na bezkresn\u0105 panoram\u0119 bagiennych \u0142\u0105k. Wysoki poziom wody sprawia, \u017ce bardzo dobrze tu rosn\u0105 turzyce i kacze\u0144ce (knie\u0107 b\u0142otna). Kacze\u0144ce to najwi\u0119kszy przysmak \u0142osi. Raz w roku we wrze\u015bniu odbywaj\u0105 si\u0119 zawody w r\u0119cznym koszeniu torfowisk tzw. „Biebrza\u0144ski Sianokosy”. To doskona\u0142a okazja, do wzi\u0119cia kosy we w\u0142asne r\u0119ce i zmierzeniu si\u0119 w koszeniu biebrza\u0144skich trzcin i turzyc. Carska Droga tzw. „\u0141osiostrada”. Jako dat\u0119 wybudowania Carskiej Drogi podaje si\u0119 rok 1895 lub lata 1895-1907. Wybudowano j\u0105 dla wojsk armii carskiej. Budowa wymaga\u0142a wykonania gigantycznego utwardzonego nasypu, na kt\u00f3ry zwo\u017con\u0105 ziemi\u0119 z ca\u0142ej okolicy. Wzd\u0142u\u017c Carskiej Drogi odchodz\u0105 bardzo ciekawe szlaki piesze i \u015bcie\u017cki edukacyjne, umo\u017cliwiaj\u0105ce zajrzenie do wn\u0119trza mokrade\u0142: „D\u0142uga Luka”, „Grobla Honczarowska” i „Barik”. Carska Droga zaczynaj\u0105ca si\u0119 w M\u0119\u017ceninie i biegnie nast\u0119pnie w kierunku p\u00f3\u0142nocnym i p\u00f3\u0142nocno-wschodnim przez Str\u0105kow\u0105 G\u00f3r\u0119, Osowiec, Goni\u0105dz, D\u0105brow\u0119 Bia\u0142ostock\u0105 do granicy pa\u0144stwa i dalej do Grodna na Bia\u0142orusi. Nazwy „\u0141osiostrada” (Carska Droga) zwyk\u0142o si\u0119 u\u017cywa\u0107 w odniesieniu do 33-km odcinka od mostu na Narwi w Str\u0119kowej G\u00f3rze do skrzy\u017cowania z  drog\u0105 krajow\u0105 numer 65 w miejscowo\u015bci Osowiec-Twierdza. Goni\u0105dz – bibrza\u0144ska stolica. Goni\u0105dz to urokliwe miasteczko na lewym brzegu Biebrzy, ulokowane na Wysoczy\u017anie Goni\u0105dzkiej, z rozleg\u0142\u0105 panoram\u0105 na bagna. To nieformalna biebrza\u0144ska stolica. Od kilku lat corocznie odbywa si\u0119 tu festiwal „Rock na Bagnie”, kt\u00f3ry przyci\u0105ga turyst\u00f3w z ca\u0142ej Polski. Festiwal swoj\u0105 atmosfer\u0105 przypomina stare dobre festiwale lat 80-tych takie jak Jarocin czy R\u00f3brege. Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymskokatolicki pw. \u015bw. Agnieszki w Goni\u0105dzu. Ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny pod wezwaniem \u015bwi\u0119tej Agnieszki w Goni\u0105dzu wybudowany zosta\u0142 w latach 1922-1924, dzi\u0119ki staraniom parafian i proboszcza ksi\u0119dza Adama Abramowicza z materia\u0142u pozyskanego z carskich koszar w Downarach. \u015awi\u0105tynie zaprojektowa\u0142 Oskar Sosnowski. W czasie II wojny \u015bwiatowej \u015bwi\u0105tynia bardzo ucierpia\u0142a, w dniu 10 sierpnia 1944 roku wycofuj\u0105cy si\u0119 hitlerowcy zniszczyli wie\u017ce ko\u015bcielne. Po wojnie rozpocz\u0119to odbudow\u0119 ko\u015bcio\u0142a wed\u0142ug dawnego projektu. Wewn\u0105trz \u015bwi\u0105tyni znajduje si\u0119 kopia obrazu \u015bwi\u0119tego Antoniego Padewskiego. Orygina\u0142 sp\u0142on\u0105\u0142 w 1921 roku, podczas po\u017caru poprzedniej drewnianej \u015bwi\u0105tyni. W neobarokowym o\u0142tarzu g\u0142\u00f3wnym znajduje si\u0119 krucyfiks z po\u0142owy XVIII w. zas\u0142aniany obrazem z wizerunkiem \u015bwi\u0119tej Agnieszki. Kaplica Rzymskokatolicka Pw. \u015bw. Floriana w Goni\u0105dzu. Na wzg\u00f3rzu tu\u017c przy ko\u015bciele znajduje si\u0119 przepi\u0119kna ma\u0142a kaplica rzymskokatolicka pod wezwaniem \u015bwi\u0119tego Floriana. Kaplic\u0119 wybudowa\u0142 w 1825 roku proboszcz Florian Misztowt. Wewn\u0105trz znajduje si\u0119 rze\u017aba Chrystusa Ukrzy\u017cowanego. Z obu stron krucyfiksu namalowane  s\u0105 postacie \u015bwi\u0119tych. Na stropie wizerunek \u015bw. Floriana. Ze wzg\u00f3rza rozci\u0105ga si\u0119 przepi\u0119kna panorama na Goni\u0105dz i okolice. Cmentarz \u017cydowski (kirkut) w Goni\u0105dzu. Pierwsza wzmianka o cmentarzu \u017cydowskim w Goni\u0105dzu pochodzi z inwentarza ko\u015bcio\u0142a goni\u0105dzkiego z 24 wrze\u015bnia 1782 roku: „I mogi\u0142ki maj\u0105 sobie wyznaczone od miasta, na stai 60, gdzie grzebi\u0105 zmar\u0142ych. Z kt\u00f3rych mogi\u0142k op\u0142acaj\u0105 miastu pod\u0142ug zgody, a do ko\u015bcio\u0142a wp\u0142acaj\u0105 z\u0142 20, mi\u0119sa \u0107wierci 3 i \u0142oju kamie\u0144 1, corocznie oddaj\u0105”. Niestety do czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych nie zachowa\u0142 si\u0119 \u017caden przekaz mog\u0105cy pom\u00f3c w identyfikacji miejsca po\u0142o\u017cenia pierwszego cmentarza \u017cydowskiego na terenie Goni\u0105dza. Obecny cmentarz powsta\u0142 przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. W wyniku zniszcze\u0144 z okresu drugiej wojny \u015bwiatowej oraz lat p\u00f3\u017aniejszych, do dzi\u015b na terenie cmentarza zachowa\u0142o si\u0119 kilkadziesi\u0105t pomnik\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nagrobk\u00f3w to rzadki typ macewy ukrytej w betonowym „kapturze”. W\u015br\u00f3d traw mo\u017cna znale\u017a\u0107 pojedyncze nagrobki wykonane z nieociosanych kamieni granitowych. Na najstarszej zachowanej macewie widnieje data 1918. Dolistowo Stare – malownicza wie\u015b nad sam\u0105 Biebrz\u0105. B\u0119d\u0105c w Dolinie Biebrzy trzeba koniecznie odwiedzi\u0107 Dolistowo Stare, opr\u00f3cz ciekawego ko\u015bcio\u0142ka, zachowa\u0142o si\u0119 tu sporo starych drewnianych dom\u00f3w, a na ko\u0144cu wsi stoi wiatrak holenderski, kt\u00f3ry jeszcze mieli zbo\u017ce. Warto wyruszy\u0107 wzd\u0142u\u017c Biebrzy drog\u0105, kt\u00f3ra prowadzi z Dolistowa do Jasionowo, po drodze musimy pokona\u0107 drewniany most. Droga do Jasionowa w okresie wiosennym bywa zalana przez d\u0142ugie miesi\u0105ce. Mo\u017cemy tu obserwowa\u0107 stada g\u0119si i dzikich kaczej, ja spotka\u0142am \u0142ab\u0119dzie. Legenda o Dolistowie Do puszcz okalaj\u0105cych Dolistowo na polowanie przyje\u017cd\u017ca\u0142 kr\u00f3l Kazimierz Jagiello\u0144czyk. Kr\u00f3lowi w polowaniu na grubego zwierza przeszkadza\u0142 szczekanie ps\u00f3w we wsi Dolist\u00f3w, wyda\u0142 wi\u0119c rozkaz by wie\u015b spali\u0107. Od po\u017cogi Dolist\u00f3w uchroni\u0142 pos\u0142aniec kr\u00f3lewski, kt\u00f3ry doni\u00f3s\u0142 kr\u00f3lowi o istnieniu we wsi ko\u015bcio\u0142a. Kazimierz Jagiello\u0144czyk \u015bwi\u0105tyni palic nie chcia\u0142, uchroni\u0142a wi\u0119c ona wie\u015b od zag\u0142ady. Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Dolistowie zbudowany zosta\u0142 z polnego kamienia, ufundowa\u0142a go w 1771 roku Izabela Branicka. Przy ko\u015bciele znajduje si\u0119 bardzo ciekawa dzwonnica z 1820 roku z dzwonem pochodz\u0105cym z 1692 roku. W g\u0142\u00f3wnym o\u0142tarzu ko\u015bcio\u0142a znajduje si\u0119 Krucyfiks. Wed\u0142ug miejscowej legendy barokow\u0105 Pasj\u0119 wy\u0142owiono z Biebrzy. Pod krzy\u017cem znajduje si\u0119 obraz Matki Bo\u017cej Pocieszenia z XVIII wieku. Na ko\u0144cu wsi w kierunku wioski Zabiele po lewej stronie znajduje si\u0119 wiatrak, kt\u00f3ry zosta\u0142 „powo\u0142any” przed rokiem 1870 i do dnia dzisiejszego mieli zbo\u017ce. Mia\u0142am du\u017co szcz\u0119\u015bcie, trafi\u0142am akurat kiedy Pan S\u0142awek mieli\u0142 m\u0105k\u0119. Wr\u00f3ci\u0142am do domu z woreczkiem pachn\u0105cej m\u0105ki \u017cytniej. Wiatrak holenderski nale\u017cy do rodziny Kolend\u00f3w, „powo\u0142a\u0142 go do \u017cycia” majster z Prus, na zam\u00f3wienie \u017byda z Suchowoli. Do dnia dzisiejszego zachowa\u0142a si\u0119 pod\u0142oga zbita z drewnianych gwo\u017adzi. Wiatrak nie ma skrzyde\u0142, podci\u0119\u0142a mu je w\u0142adza ludowa. W latach \u015bwietno\u015bci m\u0142yn pracowa\u0142 dzie\u0144 i noc a w kolejk\u0119 trzeba by\u0142o zapisywa\u0107 si\u0119 na kilka dni wcze\u015bniej. Wie\u017ali tu zbo\u017ce wszyscy z okolicy, a nawet z E\u0142ku i Grajewa. Rodzina Kolend\u00f3w naby\u0142a wiatrak w latach 70-tych XIX wieku. Kupi\u0142 go Piotr Kolendo za zarobione za morzem pieni\u0105dze za 16 tysi\u0119cy z\u0142otych. Wyda\u0142 maj\u0105tek, bo na \u00f3wczesny przelicznik by\u0142a to r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 20 hektar\u00f3w najlepszej ziem. Wewn\u0105trz m\u0142yna mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 blaszan\u0105 tabliczk\u0119 z napisem „Warszawskoje Wysut, 1870, Strachowog Obszczestwo”. To po\u015bwiadczenie pierwszego ubezpieczenia budynku. W m\u0142ynie pracowa\u0142y trzy pary kamieni, jeden o ponadmetrowej \u015brednicy le\u017cy nieopodal wiatraka. Piotr Kolendo \u015bwiadczy\u0142 us\u0142ugi m.in. dla carskiej armii stacjonuj\u0105cej w Twierdzy Osowiec. Okres najwi\u0119kszej prosperity dolistowskiego wiatraka to okres mi\u0119dzywojenny. W czasie okupacji niemieckiej w m\u0142ynie mo\u017cna by\u0142o zemle\u0107 tylko 16 kg m\u0105ki dziennie. Po wojnie w\u0142adza ludowa tak\u017ce nie zostawi\u0142a przedsi\u0119biorczych m\u0142ynarzy w spokoju. Kolendowie zainstalowali wtedy dwa motory spalinowe.Pracownicy z Urz\u0119du Skarbowego w Bia\u0142ymstoku kazali zdj\u0105\u0107 skrzyd\u0142a, bo niby dw\u00f3ch nap\u0119d\u00f3w w jednym zak\u0142adzie by\u0107 nie mog\u0142o. Tak naprawd\u0119 chodzi\u0142o tylko o kontrol\u0119 nad produkcj\u0105. Wymusili zdj\u0119cie \u015bmig (skrzyde\u0142) i trzeba je by\u0142o spali\u0107, a szkoda, bo pi\u0119kne by\u0142y i pracowa\u0142y \u015bwietnie. Zabiele – wioska z pi\u0119kn\u0105 drewnian\u0105 zabudow\u0105. W Zabielu stoi sporo przepi\u0119knych drewnianych dom\u00f3w, wci\u0105\u017c zamieszka\u0142ych. Jest to jedna z naj\u0142adniejszych wiosek w Dolinie Biebrzy. Nigdzie wcze\u015bniej nie widzia\u0142am takiej ilo\u015bci krzy\u017cy i kapliczek co tu. Opr\u00f3cz drewnianych dom\u00f3w zachowa\u0142y si\u0119 tu dwa m\u0142yny wietrzne. Nie jest wcale tak \u0142atwo je znale\u017a\u0107, znajduj\u0105 si\u0119 na uboczu, o drog\u0119 najlepiej pyta\u0107 miejscowych. Oba niestety straci\u0142y skrzyd\u0142a, ale ci\u0105gle maj\u0105 sw\u00f3j urok. Ten pi\u0119kny holender ukryty by\u0142 za polami kukurydzy, wje\u017cd\u017caj\u0105c do wsi od strony Dolistowa, zaraz za tablic\u0105 z nazw\u0105 miejscowo\u015bci trzeba skr\u0119ci\u0107 w pierwsz\u0105 poln\u0105 drog\u0119 w prawo. Na ko\u0144cu drogi ju\u017c wida\u0107 wiatrak. Holender pochodzi z po\u0142owy lat 60-ych XX wieku. Powo\u0142a\u0142 go cie\u015bla J\u00f3zef Gudel, mechanizmy wewn\u0119trzne zrobi\u0142 W\u0142adys\u0142aw Szubzda, a skrzyd\u0142a w\u0142asnor\u0119cznie wykona\u0142 w\u0142a\u015bciciel Jan Kawa\u0142ko. Drugi wiatrak mia\u0142am najtrudniej odnale\u017a\u0107, znajduje si\u0119 on oko\u0142o 700 metr\u00f3w od wsi po zachodniej stronie prowadz\u0105cej do wsi Bajki. Po drodze po prawej stronie mijamy sklep spo\u017cywczy. Wiatrak „powo\u0142a\u0142 do \u017cycia” cie\u015bla Bartulewicz z okolic Suchowoli w 1924 roku. Od czasu budowy do dnia dzisiejszego znajduje si\u0119 w r\u0119kach rodziny Komos\u00f3w. D\u0119bowo – \u015bluza na Kanale Augustowskim. \u015aluza D\u0119bowo jest pierwsz\u0105 \u015bluz\u0105 (licz\u0105c od strony Biebrzy) na 0,35 km Kana\u0142u Augustowskiego. Zosta\u0142a wybudowana w latach 1826-1827 pod kierunkiem podporucznika Micha\u0142a Przyrembla. Nap\u0119d ma r\u0119czny a wrota drewniane. Niweluje r\u00f3\u017cnic\u0119 poziom\u00f3w 2,07 m., mo\u017cliw\u0105 do pokonania w czasie oko\u0142o 20 minut. W 1946 roku zosta\u0142a odbudowana ze zniszcze\u0144 wojennych, kolejn\u0105 renowacj\u0119 przesz\u0142a w latach 1997-2003. W s\u0105siedztwie \u015bluzy znajduje si\u0119 jaz zastawkowy oraz upust m\u0142y\u0144ski. Nadmiar w\u00f3d do Biebrzy odprowadza znajduj\u0105ca si\u0119 ni\u017cej rzeczka Kopyt\u00f3wka. Jag\u0142owo – malownicza wie\u015b o nietypowej zabudowie. W przewodniku „Dolina Biebrzy” przeczyta\u0142am, \u017ce „Jag\u0142owo to malownicza miejscowo\u015b\u0107, gdzie po\u015br\u00f3d sielskich krajobraz\u00f3w mo\u017cna zobaczy\u0107 jak dawniej budowa\u0142o si\u0119 nad Biebrz\u0105. \u017bywa wie\u015b skansen, slow life po\u015br\u00f3d torfowisk, turystom tu przypadkowo trafiaj\u0105cym widok zapiera dech w piersiach”. Ja osobi\u015bcie si\u0119 rozczarowa\u0142am. O stare budynki nikt tu nie dba, s\u0105 w op\u0142akanym stanie, dachy si\u0119 zarywaj\u0105, wszystko niszczeje, nie wiem czy kto\u015b w nich jeszcze mieszka. Miejsce traci sw\u00f3j niepowtarzalny urok a szkoda…. We wsi znajduje si\u0119 urokliwa drewniana kaplica pod wezwaniem Matki Bo\u017cej Kr\u00f3lowej Pokoju, zosta\u0142a zbudowana w 1943 roku z inicjatywy ukrywaj\u0105cego si\u0119 w Jod\u0142owie podczas okupacji wikariusza suchowolskiego – ksi\u0119dza Witolda Ostrowskiego, natomiast o\u0142tarz wykona\u0142y siostry kapucynki przyby\u0142e podczas II wojny \u015bwiatowej w Suchowoli. We wsi mo\u017cna obejrze\u0107 r\u00f3wnie\u017c stare krzy\u017ce, w tym krzy\u017c choleryczny, tzw. karawaka z drugiej po\u0142owy XIX wieku. Nie uda\u0142o mi si\u0119 odnale\u017a\u0107 cmentarzyka dzieci nieochrzczonych – ukryty jest gdzie\u015b w lesie. Oko\u0142o kilometr za wsi\u0105 znajduje si\u0119 le\u015bny cmentarzyk na kt\u00f3rym grzebano dzieci nieochrzczone. Nieznana jest data jego powstania, prawdopodobnie m\u00f3g\u0142 istnie\u0107 ju\u017c w XVIII wieku. Najstarsze zachowane datowane nagrobki datowane s\u0105 na po\u0142ow\u0119 XIX wieku, ostatnie pochodz\u0105 z lat 60-tych wieku XX. Zgodnie z dawn\u0105 tradycj\u0105 dzieci, kt\u00f3re zmar\u0142y bez chrztu nie mog\u0142y by\u0107 chowane na po\u015bwi\u0119conej ziemi. Przez wieki s\u0105dzono, \u017ce dusze nieochrzczonych dzieci id\u0105 do „otch\u0142ani” (limbus puerorum) i nie dost\u0119puj\u0105 zbawienia. Przez wieku, ze wzgl\u0119du na niejasny po\u015bmiertny status niechrzcze\u0144c\u00f3w, Ko\u015bci\u00f3\u0142 chc\u0105c podkre\u015bli\u0107 ich nie przynale\u017cno\u015b\u0107 do kr\u0119gu zbawionych, zakazywa\u0142 grzebania zmar\u0142ych przed otrzymaniem sakramentu dzieci na katolickim cmentarzu. Podobnie jak osoby niewierz\u0105ce, samob\u00f3jc\u00f3w, heretyk\u00f3w i publicznych grzesznik\u00f3w, zmar\u0142e bez chrztu niemowl\u0119ta chowano bez ksi\u0119dza, poza murami cmentarza lub te\u017c w jego rogach. Niechrzcze\u0144c\u00f3w grzebano tak\u017ce na polach, w lesie i „na granicy” , tzn. na rozstajnych drogach i pod progami dom\u00f3w. Rodzice cz\u0119sto ignorowali ko\u015bcielne zakazy. Dzieci chowano w tajemnicy na dawnych cmentarzyskach, przy kapliczkach, czy w s\u0105siedztwie ko\u015bcio\u0142a. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce rodzice przynosili cia\u0142o zmar\u0142ego do ko\u015bcio\u0142a i zamawiali specjalne msze. Z\u0142o\u017cywszy zw\u0142oki na o\u0142tarzu, b\u0142agali o cho\u0107by chwilowe wskrzeszenie niemowl\u0119cia, by ochrzci\u0107 dziecko i godnie je pochowa\u0107. Jag\u0142owo ma bardzo ciekaw\u0105 architektur\u0119. Fronty dom\u00f3w ustawione s\u0105 do rzeki, kt\u00f3ra jest g\u0142\u00f3wn\u0105 osi\u0105 miejscowo\u015bci, od drogi usytuowane s\u0105 zabudowania gospodarcze. Legenda g\u0142osi, \u017ce drog\u0119 do Jag\u0142owa budowali w czarciej sp\u00f3\u0142ce sam Pan Twardowski i diabe\u0142. Zatem nie ma wielkiej przesady w okre\u015blaniu tych okolic „ko\u0144cem \u015bwiata”. Kamienna Stara – zapomniany wiatrak. Szuka\u0142am informacji o wiatraku w Kamiennej Starej, odnalaz\u0142am tylko ma\u0142a wzmianka, \u017ce pochodzi z 1910 roku i nie figuruje w rejestrze zabytk\u00f3w. Odchodzi w zapomnienie to co pi\u0119kne i wa\u017cne ….. a szkoda. \u201eWiatraka si\u0119 nie buduje, nie wznosi si\u0119. Wiatrak zostaje powo\u0142any, bierze pocz\u0105tek, albo przychodzi. Budowa\u0107 mo\u017cna dom, stodo\u0142\u0119, obor\u0119, to, co stoi nieruchomo. Wiatrak porusza si\u0119, chodzi, pracuje, wydaje d\u017awi\u0119ki, m\u00f3wi, gra muzykuje, zawodzi, niedomaga, choruje, gniewa si\u0119, odpoczywa, \u015bpi. Wiatrak \u017cyje, czuje. Jest jak cz\u0142owiek i tak jak…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":11989,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[160,20],"tags":[154,625,626,627],"class_list":["post-11988","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-magiczne-podlasie","category-polska","tag-biebrza","tag-biebrzanski-park-narodowy","tag-goniadz","tag-sciezka-dluga-luka"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t