![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC06980.jpg\")
\r\nDruga faza to etap intensywnego osadnictwa ol\u0119derskiego obejmuj\u0105cy okres od drugiej po\u0142owy XVIII wieku do po\u0142owy XIX wielu. Na tereny Mazowsza nap\u0142ywali koloni\u015bci z Flandrii, Fryzji i Niemiec. W ci\u0105gu 100 lat stworzyli ponad 170 miejscowo\u015bci.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Wsi\u0105 ca\u0142kowicie zamieszka\u0142\u0105 przez Ol\u0119dr\u00f3w od 1764 roku by\u0142 Kazu\u0144<\/strong> (obecnie Kazu\u0144 Nowy), a w 1778 roku kr\u00f3l Stanis\u0142aw August Poniatowski potwierdzi\u0142 umow\u0119 starosty kampinoskiego z Ol\u0119drami na dzier\u017caw\u0119 Wilkowa. W 1781 roku powsta\u0142y osady na K\u0119pie Nowodworskiej, w \u015aladowie i w Secyminie.<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Jednak\u017ce dopiero oko\u0142o po\u0142owy XVIII wieku rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 masowy nap\u0142yw kolonist\u00f3w. Przybysz\u00f3w osiedlano przewa\u017cnie w\u015br\u00f3d podmok\u0142ych las\u00f3w \u0142\u0119gowych, \u201cna gruntach b\u0142otnistych, nad Wis\u0142\u0105, krzakami poros\u0142ych i nieprzyst\u0119pnych\u201d (Beyer 1953, Heymanowski 1969). I tak osadnicy Ol\u0119derscy zago\u015bcili w Puszczy Kampinoskiej.<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n W Puszczy Kampinoskiej po Olendrach pozosta\u0142o niewiele, zachowa\u0142y si\u0119 zb\u00f3r ewangelicki w Nowym Secyminie i dom modlitwy w Kazuniu Nowym, kt\u00f3ry teraz s\u0142u\u017cy za dom mieszkalny. Po drugiej stronie wa\u0142u przeciwpowodziowego, mo\u017cna odnale\u017a\u0107 ukryte w\u015br\u00f3d drzew kasztanowca pozosta\u0142o\u015bci ewangelickiego cmentarza<\/strong>. Do dzi\u015b zachowa\u0142o si\u0119 zaledwie kilka p\u0142yt nagrobnych.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Cmentarze lokalizowane by\u0142y poza zabudow\u0105 na skraju p\u00f3l lub, je\u015bli istnia\u0142 zb\u00f3r, obok niego, Najcz\u0119\u015bciej zak\u0142adano niewielkie cmentarze otoczone niskim cmentarnym p\u0142otem, w miejscach ze starymi drzewami. Cmentarze r\u00f3wnie\u017c budowano na terpach<\/strong>. Bardzo charakterystyczna dla cmentarzy jest szata ro\u015blinna zwi\u0105zana z symbolik\u0105: akant – zaczerpni\u0119ty motyw z antyku podkre\u015blaj\u0105cy rol\u0119 osoby, ga\u0142\u0105zka oliwna – szcz\u0119\u015bcie, dostatek i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, mak – sen, laur – pochwa\u0142a, bluszcz – \u017cycie duszy po \u015bmierci, r\u00f3\u017ca oraz aksamitki – kwiaty \u015bmierci.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n „Ich weiss dass mein Erl\u00f6ser lebt ” Wiem, \u017ce m\u00f3j Wybawca (Odkupiciel) \u017cyje.<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n\r\n\r\n\r\n Po II wojnie \u015bwiatowej \u015blady po osadnictwie olenderskim (ol\u0119derskim) zacz\u0119\u0142y szybko niszcze\u0107 i zanika\u0107. Niemiecki napisy na nagrobkach sprawia\u0142y b\u00f3l. Do dzi\u015b niekt\u00f3re cmentarze ewangelickie s\u0105 poro\u015bni\u0119te krzakami. Na szcz\u0119\u015bcie lokalne spo\u0142eczno\u015bci zacz\u0119\u0142y podejmowa\u0107 coraz wi\u0119cej dzia\u0142a\u0144, by ocali\u0107 od zapomnienia tych dawnych mieszka\u0144c\u00f3w Puszczy. Cmentarz w Sadach od jakiego\u015b czasu jest regularnie sprz\u0105tany, pal\u0105 si\u0119 te\u017c znicze, to znak, \u017ce kto\u015b o tych ludziach nadal pami\u0119ta.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n W nieistniej\u0105cym ju\u017c Karolinowie stoi ukryty po\u015br\u00f3d krzak\u00f3w bzu drewniany krzy\u017c. Tyle tylko zosta\u0142o po mieszka\u0144cach tej wsi. Gospodarstwa wykupi\u0142 Kampinoski Park Narodowy, wie\u015b ca\u0142kowicie znik\u0142a ju\u017c z mapy.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n We W\u0142adys\u0142awowie po cmentarzu pozosta\u0142a tylko tablica pami\u0105tkowa, do dnia dzisiejszego nie zachowa\u0142 si\u0119 \u017caden nagrobek.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Cmentarz w Nowym Secyminie jest ukryty po\u015br\u00f3d drzew przy drodze wojew\u00f3dzkiej nr 565. Trudno tu za pierwszym razem trafi\u0107. Po drodze miniemy najpierw Sanktuarium Matki Bo\u017cej Radosnej Opiekunki Przyrody, za ok 500 metr\u00f3w miniemy cmentarz parafialny, 300 metr\u00f3w dalej przy posesji nr 43 odchodzi boczna dr\u00f3\u017cka, trzeba w ni\u0105 skr\u0119ci\u0107 w prawo. Cmentarz mie\u015bci si\u0119 w lasku za ogrodzeniem z ceg\u0142y klinkierowej.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n W centralnej cz\u0119\u015bci wsi po po\u0142udniowej stronie drogi znajduje si\u0119 cmentarz ol\u0119derski, dojazd do niego jest bardzo dobrze oznaczony. Zachowa\u0142o si\u0119 na nim 17 cementowych grob\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich jest niestety uszkodzona. Najstarsze z nich pochodz\u0105 z 2 po\u0142owy XIX w. Jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 cmentarzy ewangelik\u00f3w i ten funkcjonowa\u0142 do ko\u0144ca II wojny \u015bwiatowej. Ciekawostk\u0105 jest fakt, \u017ce najwi\u0119cej grob\u00f3w na tym cmentarzu nale\u017cy do rodziny Brokop<\/strong>.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Na jednym z nagrobk\u00f3w (widocznym powy\u017cej) znajduje si\u0119 nowa tablica. Zastanawia\u0142am si\u0119 czy kogo\u015b jeszcze tam pochowano. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jeden z potomk\u00f3w (Niemiec mieszkaj\u0105cy we Wroc\u0142awiu) przywi\u00f3z\u0142 tabliczk\u0119 dziadka w\u0142a\u015bnie tu, \u017ceby by\u0142 w\u015br\u00f3d najbli\u017cszych.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n O cmentarz dbaj\u0105 mieszka\u0144cy Wilkowa, porz\u0105dkuj\u0105 groby, wycinaj\u0105 krzaki. By\u0142am tu dwa lata temu w Dzie\u0144 Zaduszny na ka\u017cdym grobie pali\u0142 si\u0119 znicz.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n W g\u0142\u0119bi puszczy powsta\u0142y trzy wioski s\u0142u\u017cebne: Famu\u0142ki Brochowskie, \u0141azowksie i Kr\u00f3lewskie. Najpewniej mieszka\u0144cy tych wiosek pracowali na rzecz w\u0142a\u015bcicieli maj\u0105tk\u00f3w w Brochowie i \u0141azach oraz dla kr\u00f3lewszczyzny kampinoskiej. „Famulus z j\u0119zyka \u0142azi\u0144skiego to s\u0142uga” Famu\u0142ki Brochowskie powsta\u0142y jako osada budnicka o nazwie Budy Famu\u0142ki i tak wzmiankowano je w 1786 roku, w brzmieniu dzisiejszym trzy lata potem. W Famu\u0142kach \u0141azowskich osadzono kolonist\u00f3w „ol\u0119derskich” , pozosta\u0142 po nich cmentarz.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Cmentarz skry\u0142 si\u0119 przed \u015bwiatem w bzie. Zachowa\u0142o si\u0119 kilka nagrobk\u00f3w. Na 403 mieszka\u0144c\u00f3w Famu\u0142ek 71 by\u0142o wyznania ewangelickiego.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Na cmentarzu ewangelickim w Miszorach odnalaz\u0142am tylko jeden nagrobek, pono\u0107 jeszcze niedawno by\u0142o ich wi\u0119cej. Jedna z mieszkanek powiedzia\u0142a mi, \u017ce kiedy\u015b ludzie wykorzystywali p\u0142yty nagrobne do utwardzania drogi. Przypomnia\u0142 mi si\u0119 film „Pok\u0142osie”.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Cmentarz przy drodze Leoncin-Gniewniewice Nowe czynny by\u0142 do 1944 r. Dzi\u015b jest ju\u017c ca\u0142kowicie zdewastowany, zaro\u015bni\u0119ty drzewami i krzewami. Zachowa\u0142 si\u0119 tylko jeden nagrobek Karoliny Werman, zmar\u0142ej w 1930 r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n W Gniewniewicach Folwarcznych w k\u0119pie drzew odnajdziemy fragmenty nagrobk\u00f3w, cmentarz jest w strasznym stanie, nie zachowa\u0142 si\u0119, \u017caden nagrobek w ca\u0142o\u015bci.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Niedaleko Secymina Nowego znajduj\u0105 si\u0119 Piaski Duchowne. Za lasem przy g\u0142\u00f3wnej drodze, ko\u0142o so\u0142tysa (\u017c\u00f3\u0142ty dom) stoi powyginany drogowskaz z napisem „Cmentarz ewangelicki”. \u0141atwo do niego dotrze\u0107, cmentarz jest wykoszony i stoi przy nim tablica informacyjna. Pierwotnie wie\u015b nale\u017ca\u0142a do klasztoru w Czerwi\u0144sku, p\u00f3\u017aniej sta\u0142a si\u0119 wsi\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105, a w ko\u0144cu XVIII w. zacz\u0119li si\u0119 tutaj osiedla\u0107 mennonici. Na cmentarzu znajduje si\u0119 kilka uszkodzonych nagrobk\u00f3w, cz\u0119\u015b\u0107 w j\u0119zyku polskim<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Na skraju Puszczy Kampinoskiej, w s\u0105siedztwie wsi Dziekan\u00f3w Le\u015bny znajduje si\u0119 ma\u0142y cmentarz ewangelicki, materialna pami\u0105tka po niegdysiejszych mieszka\u0144cach tej wsi – niemieckich kolonistach.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Cmentarz Ewangelicki o powierzchni ponad 1700 m\u00b2 za\u0142o\u017cony zosta\u0142 w II po\u0142owie XIX w. przez mieszka\u0144c\u00f3w wsi Kolonia Dziekanowska ( p\u00f3\u017aniejsza nazwa Dziekan\u00f3w Niemiecki, obecna Dziekan\u00f3w Le\u015bny).<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Pochowani s\u0105 na nich przybysze z Niemiec i zaboru pruskiego. W wi\u0119kszo\u015bci by\u0142y to osoby, kt\u00f3re tu si\u0119 urodzi\u0142y i zmar\u0142y. Mieszka\u0142y po s\u0105siedzku, do \u00a01939 r. razem z ludno\u015bci\u0105 polsk\u0105 i \u017cydowsk\u0105 tworzy\u0142y wsp\u00f3lnot\u0119 spo\u0142eczn\u0105<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Z pocz\u0105tkiem 1945 r. koloni\u015bci niemieccy opu\u015bcili swoje gospodarstwa. Pozosta\u0142 po nich cmentarz, kt\u00f3ry zosta\u0142 zdewastowany. P\u0142yty nagrobne z kamienie oraz ogrodzenie \u2013 rozkradziono, reszt\u0119 przykryte \u015bci\u00f3\u0142ka i samosiejki.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n W 2013 r. Stowarzyszenie Nasze \u0141omianki wraz z Kampinoskim Parkiem Narodowym podj\u0119\u0142o prace porz\u0105dkowe na cmentarzu. Odtworzono jego granice, zbudowano ogrodzenie, usuni\u0119to cz\u0119\u015b\u0107 drzew i krzew\u00f3w, odkryto przysypane \u015bci\u00f3\u0142ka groby i wykonano ich inwentaryzacj\u0119.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Na cmentarzu odnaleziono kilkadziesi\u0105t grob\u00f3w oraz kilkana\u015bcie p\u0142yt nagrobnych z piaskowca z inskrypcjami. Nale\u017c\u0105 one do zmar\u0142ych z rodziny Weimer\u00f3w, Jeda, Petz, Metz, Graff<\/em><\/strong> \u2013 kolonist\u00f3w odnotowanych w najstarszych dokumentach, dotycz\u0105cych Kolonii Dziekanowskiej .<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Ods\u0142oni\u0119te dobrze zachowane p\u0142yty z rze\u017abiarskimi dekoracjami, wykonane w sto\u0142ecznych zak\u0142adach kamieniarskich, \u015bwiadcz\u0105 o zamo\u017cno\u015bci rodzin kolonist\u00f3w, o kt\u00f3rych bardzo niewiele wiemy. Najstarszy zachowany pomnik pochodzi z grobu Jak\u00f3ba Weimera<\/em><\/strong> (pisownia oryginalna) zmar\u0142ego w 1876 r. By\u0107 mo\u017ce by\u0142 to syn so\u0142tysa Jana Weimara, odnotowanego w aktach parafii w Nowym Dworze w 1862r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Inskrypcje nagrobkowe s\u0105 przewa\u017cnie w j\u0119zyku niemieckim, ale s\u0105 te\u017c polskie,\u00a0 co \u015bwiadczy o polonizowaniu si\u0119 tej nap\u0142ywowej ludno\u015bci. \u015awiadectwem jest jedyny zachowany na cmentarzu stoj\u0105cy pomnik na grobie Melity Kohls\u00f3wny<\/em><\/strong> i jej rodze\u0144stwa. Umieszczona na niej s\u0142abo ju\u017c czytelna sentencja brzmi: Pan Jezus rzek\u0142:<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n „Nie b\u00f3j si\u0119, tylko wierz. Nie umar\u0142a dziewczynka, ale \u015bpi”.<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u015a. Marek V 22-4<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Ciekaw\u0105 grup\u0119 stanowi\u0105 dobrze zachowane p\u0142yty nagrobne rodziny Adolfa Wolffa<\/em><\/strong>, m\u0142ynarza urodzonego w mie\u015bcie Wschowa (niem. Frauenstadt) w Ksi\u0119stwie Pozna\u0144skim. Jest te\u017c p\u0142yta z grobu jego syna<\/em><\/strong> Wilhelma<\/em><\/strong>, kt\u00f3ry w ko\u0144cu XIX w. by\u0142 w\u0142a\u015bcicielem wiatraka zbudowanego na wzniesieniu w Kie\u0142pinie, przy granicy z Dziekanowem Niemieckim.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n .<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Do cmentarza ewangelickiego w \u015aladowie, trafi\u0142am bez wi\u0119kszego problemu, przy g\u0142\u00f3wnej drodze numer 575 w miejscowo\u015bci \u015alad\u00f3w <\/strong>znajduje si\u0119 tabliczka, rodzaj drogowskazu z napisem „Cmentarz ewangelicki”. Nagrobki znajduje si\u0119 na g\u00f3rce, w s\u0105siedztwie szko\u0142y podstawowej, przy asfaltowej drodze, w sosnowym lesie.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Zachowa\u0142a si\u0119 tu spora ilo\u015b\u0107 nagrobk\u00f3w. Wiele z nich pochodzi z ko\u0144ca XIX wieku i pierwszej po\u0142owy XX wieku. Cmentarz pierwotnie by\u0142 mennonicki, p\u00f3\u017aniej ewangelicki. Za\u0142o\u017cony zosta\u0142 prawdopodobnie na pocz\u0105tki XIX wieku.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Koloni\u015bci zwani Ol\u0119drami byli pochodzenia holenderskiego i niemieckiego. Zostali sprowadzeni na tereny dzisiejszej gminy Broch\u00f3w w celu osuszenia bagien i zagospodarowania teren\u00f3w zalewowych. Znani z pracowito\u015bci, oraz surowo\u015bci \u017cycia, zamieszkiwali te tereny przez ponad 150 lat wsp\u00f3\u0142\u017cyj\u0105c z Polakami i tworz\u0105c wielokulturowy krajobraz Mazowsza. W okresie mi\u0119dzywojennym na 797 mieszka\u0144c\u00f3w \u015aladowa, 303 by\u0142o wyznania ewangelickiego.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Cmentarz Ewangelicki w Kromnowie, jest ukryty w lesie, bardzo ci\u0119\u017cko jest go znale\u017a\u0107. Groby s\u0105 praktycznie niewidoczne, znalaz\u0142am kilka p\u0142yt ukrytych w paprociach. Na 370 mieszka\u0144c\u00f3w Kromnowa 148 by\u0142o wyznania ewangelickiego.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Cmentarz ewangelicki w D\u0105browie Zachodniej za\u0142o\u017cony zosta\u0142 na pocz\u0105tku XX wieku dla mieszka\u0144c\u00f3w \u0141omianek G\u00f3rnych i Dolnych wyznania ewangelicko-augsburskiego. S\u0142u\u017cy\u0142 kolejnym pokoleniom osadnik\u00f3w z Niemiec sprowadzanych do ko\u0144ca XVIII w. w celu zagospodarowywania teren\u00f3w zalewowych i nieu\u017cytk\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Na terenie \u0141omianek G\u00f3rnych i Dolnych osiedlali si\u0119 potomkowie kolonist\u00f3w z K\u0119py Kie\u0142pi\u0144skiej, Dziekanowa Niemieckiego (obecnie Le\u015bnego) oraz przybysze z innych miejscowo\u015bci na Mazowszu. Spis powszechny z 1921 roku wymienia w \u0141omiankach G\u00f3rnych na 315 mieszka\u0144c\u00f3w 76 luteran. W \u0141omiankach Dolnych na 156 mieszka\u0144c\u00f3w – 113, co stanowi\u0142o przesz\u0142o 72% ludno\u015bci tej wsi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n W \u0141omiankach G\u00f3rnych znajdowa\u0142 si\u0119 filia\u0142 parafii ewangelickiej w Nowym Dworze Mazowieckim, a na nale\u017c\u0105cej do niego dzia\u0142ce przy ulicy Szpitalnej 7 sta\u0142 drewniany budynek mieszcz\u0105cy kaplic\u0119 i szko\u0142\u0119 ewangelick\u0105. Na kra\u0144cu tej ulicy za\u0142o\u017cono cmentarz.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Cz\u0119\u015b\u0107 kolonist\u00f3w polonizowa\u0142a si\u0119 i pos\u0142ugiwa\u0142a j\u0119zykiem polskim. Cz\u0119ste te\u017c by\u0142y ma\u0142\u017ce\u0144stwa z Polakami. Polskie imiona i polskoj\u0119zyczne napisy odnale\u017a\u0107 jeszcze mo\u017cna na kilku nagrobkach na tym cmentarzu.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Cmentarze ewangelickie (olenderskie) to miejsca wiecznego spoczynku by\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie niemieckich kolonist\u00f3w – „naszych s\u0105siad\u00f3w”. Ludzi, kt\u00f3rzy potrafili ujarzmi\u0107 Wis\u0142\u0119. Z przekaz\u00f3w ustnych wiemy, \u017ce przez dziesi\u0119ciolecia Polacy i Niemcy, a tak\u017ce \u017bydzi \u017cyli w s\u0105siedzkiej zgodzie, wzajemnie sobie pomagali. Np. Niemcy pomogli przy budowie ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Leoncinie, przywo\u017c\u0105c zza Wis\u0142y kamie\u0144 polny (mieli lepsze konie i wozy). Niestety okres nazizmu hitlerowskiego i II wojna \u015bwiatowa zburzy\u0142y to s\u0105siedztwo.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u00a0<\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Rok temu we Wszystkich \u015awi\u0119tych cmentarze by\u0142y puste, bramy i furtki zamkni\u0119te na klucz. Ostatnie p\u0142omyki dopalaj\u0105cych si\u0119 zniczy nie\u015bmia\u0142o powiewa\u0142y na wietrze. Kwiaty postawione na grobach w po\u015bpiechu, w samotno\u015bci zacz\u0119\u0142y gubi\u0107 pierwsze p\u0142atki. Nie s\u0142ycha\u0107 by\u0142o rozm\u00f3w, nikt nie odprawi\u0142 mszy za zmar\u0142ych. Pozosta\u0142a g\u0142ucha cisza ….. Tylko cmentarzy olenderskich w Puszczy Kampinoskiej nikt nie zamkn\u0105\u0142. Zosta\u0142y otwarte, bo niby po co, \u015bwiat zapomnia\u0142 o Olendrach, zapomnieli te\u017c i ludzie. Nikt ju\u017c nie opowiada o ludziach, kt\u00f3rzy potrafili ujarzmi\u0107 rzek\u0119, u\u017cy\u017ani\u0107 gleb\u0119. Histori\u0119 osadnictwa holenderskiego (ol\u0119derskiego) na ziemiach mazowieckich mo\u017cna podzieli\u0107 na kilka etap\u00f3w. Osadnictwo to wi\u0105\u017ce si\u0119 \u015bci\u015ble z dziejami wsp\u00f3\u0142czesnej Warszawy, przede wszystkim cz\u0119\u015bci p\u00f3\u0142nocnych granic Ziemi Warszawskiej oraz centralnej cz\u0119\u015bci miasta zwi\u0105zanej bezpo\u015brednio z dolin\u0105 Wis\u0142y. W 1628 roku pierwsi osadnicy ol\u0119derscy przybyli na Sask\u0105 K\u0119p\u0119, zwan\u0105 wtedy Kacz\u0105 K\u0119p\u0105 oraz do Holendr\u00f3w Baranowskich (1645 r.) pod dzisiejszym \u017byrardowem. Druga faza to etap intensywnego osadnictwa ol\u0119derskiego obejmuj\u0105cy okres od drugiej po\u0142owy XVIII wieku do po\u0142owy XIX wielu. Na tereny Mazowsza nap\u0142ywali koloni\u015bci z Flandrii, Fryzji i Niemiec. W ci\u0105gu 100 lat stworzyli ponad 170 miejscowo\u015bci. Wsi\u0105 ca\u0142kowicie zamieszka\u0142\u0105 przez Ol\u0119dr\u00f3w od 1764 roku by\u0142 Kazu\u0144 (obecnie Kazu\u0144 Nowy), a w 1778 roku kr\u00f3l Stanis\u0142aw August Poniatowski potwierdzi\u0142 umow\u0119 starosty kampinoskiego z Ol\u0119drami na dzier\u017caw\u0119 Wilkowa. W 1781 roku powsta\u0142y osady na K\u0119pie Nowodworskiej, w \u015aladowie i w Secyminie. Jednak\u017ce dopiero oko\u0142o po\u0142owy XVIII wieku rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 masowy nap\u0142yw kolonist\u00f3w. Przybysz\u00f3w osiedlano przewa\u017cnie w\u015br\u00f3d podmok\u0142ych las\u00f3w \u0142\u0119gowych, \u201cna gruntach b\u0142otnistych, nad Wis\u0142\u0105, krzakami poros\u0142ych i nieprzyst\u0119pnych\u201d (Beyer 1953, Heymanowski 1969). I tak osadnicy Ol\u0119derscy zago\u015bcili w Puszczy Kampinoskiej. Cmentarze olenderskie w Puszczy Kampinoskiej Cmentarz ewangelicki w Kazuniu Nowym – Puszcza Kampinoska. W Puszczy Kampinoskiej po Olendrach pozosta\u0142o niewiele, zachowa\u0142y si\u0119 zb\u00f3r ewangelicki w Nowym Secyminie i dom modlitwy w Kazuniu Nowym, kt\u00f3ry teraz s\u0142u\u017cy za dom mieszkalny. Po drugiej stronie wa\u0142u przeciwpowodziowego, mo\u017cna odnale\u017a\u0107 ukryte w\u015br\u00f3d drzew kasztanowca pozosta\u0142o\u015bci ewangelickiego cmentarza. Do dzi\u015b zachowa\u0142o si\u0119 zaledwie kilka p\u0142yt nagrobnych. Cmentarze lokalizowane by\u0142y poza zabudow\u0105 na skraju p\u00f3l lub, je\u015bli istnia\u0142 zb\u00f3r, obok niego, Najcz\u0119\u015bciej zak\u0142adano niewielkie cmentarze otoczone niskim cmentarnym p\u0142otem, w miejscach ze starymi drzewami. Cmentarze r\u00f3wnie\u017c budowano na terpach. Bardzo charakterystyczna dla cmentarzy jest szata ro\u015blinna zwi\u0105zana z symbolik\u0105: akant – zaczerpni\u0119ty motyw z antyku podkre\u015blaj\u0105cy rol\u0119 osoby, ga\u0142\u0105zka oliwna – szcz\u0119\u015bcie, dostatek i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, mak – sen, laur – pochwa\u0142a, bluszcz – \u017cycie duszy po \u015bmierci, r\u00f3\u017ca oraz aksamitki – kwiaty \u015bmierci. „Ich weiss dass mein Erl\u00f6ser lebt ” Wiem, \u017ce m\u00f3j Wybawca (Odkupiciel) \u017cyje. Cmentarz ewangelicki w Sadach – Puszcza Kampinoska. Po II wojnie \u015bwiatowej \u015blady po osadnictwie olenderskim (ol\u0119derskim) zacz\u0119\u0142y szybko niszcze\u0107 i zanika\u0107. Niemiecki napisy na nagrobkach sprawia\u0142y b\u00f3l. Do dzi\u015b niekt\u00f3re cmentarze ewangelickie s\u0105 poro\u015bni\u0119te krzakami. Na szcz\u0119\u015bcie lokalne spo\u0142eczno\u015bci zacz\u0119\u0142y podejmowa\u0107 coraz wi\u0119cej dzia\u0142a\u0144, by ocali\u0107 od zapomnienia tych dawnych mieszka\u0144c\u00f3w Puszczy. Cmentarz w Sadach od jakiego\u015b czasu jest regularnie sprz\u0105tany, pal\u0105 si\u0119 te\u017c znicze, to znak, \u017ce kto\u015b o tych ludziach nadal pami\u0119ta. Cmentarz ewangelicki w Karolinowie – Puszcza Kampinoska. W nieistniej\u0105cym ju\u017c Karolinowie stoi ukryty po\u015br\u00f3d krzak\u00f3w bzu drewniany krzy\u017c. Tyle tylko zosta\u0142o po mieszka\u0144cach tej wsi. Gospodarstwa wykupi\u0142 Kampinoski Park Narodowy, wie\u015b ca\u0142kowicie znik\u0142a ju\u017c z mapy. Cmentarz ewangelicki we W\u0142adys\u0142awowie – Puszcza Kampinoska. We W\u0142adys\u0142awowie po cmentarzu pozosta\u0142a tylko tablica pami\u0105tkowa, do dnia dzisiejszego nie zachowa\u0142 si\u0119 \u017caden nagrobek. Cmentarz ewangelicki w Nowym Secyminie – Puszcza Kampinoska. Cmentarz w Nowym Secyminie jest ukryty po\u015br\u00f3d drzew przy drodze wojew\u00f3dzkiej nr 565. Trudno tu za pierwszym razem trafi\u0107. Po drodze miniemy najpierw Sanktuarium Matki Bo\u017cej Radosnej Opiekunki Przyrody, za ok 500 metr\u00f3w miniemy cmentarz parafialny, 300 metr\u00f3w dalej przy posesji nr 43 odchodzi boczna dr\u00f3\u017cka, trzeba w ni\u0105 skr\u0119ci\u0107 w prawo. Cmentarz mie\u015bci si\u0119 w lasku za ogrodzeniem z ceg\u0142y klinkierowej. Cmentarz ewangelicki w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105 – Puszcza Kampinoska. W centralnej cz\u0119\u015bci wsi po po\u0142udniowej stronie drogi znajduje si\u0119 cmentarz ol\u0119derski, dojazd do niego jest bardzo dobrze oznaczony. Zachowa\u0142o si\u0119 na nim 17 cementowych grob\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich jest niestety uszkodzona. Najstarsze z nich pochodz\u0105 z 2 po\u0142owy XIX w. Jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 cmentarzy ewangelik\u00f3w i ten funkcjonowa\u0142 do ko\u0144ca II wojny \u015bwiatowej. Ciekawostk\u0105 jest fakt, \u017ce najwi\u0119cej grob\u00f3w na tym cmentarzu nale\u017cy do rodziny Brokop. Na jednym z nagrobk\u00f3w (widocznym powy\u017cej) znajduje si\u0119 nowa tablica. Zastanawia\u0142am si\u0119 czy kogo\u015b jeszcze tam pochowano. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jeden z potomk\u00f3w (Niemiec mieszkaj\u0105cy we Wroc\u0142awiu) przywi\u00f3z\u0142 tabliczk\u0119 dziadka w\u0142a\u015bnie tu, \u017ceby by\u0142 w\u015br\u00f3d najbli\u017cszych. O cmentarz dbaj\u0105 mieszka\u0144cy Wilkowa, porz\u0105dkuj\u0105 groby, wycinaj\u0105 krzaki. By\u0142am tu dwa lata temu w Dzie\u0144 Zaduszny na ka\u017cdym grobie pali\u0142 si\u0119 znicz. Cmentarz ewangelicki w Famu\u0142kach \u0141azowskich – Puszcza Kampinoska. W g\u0142\u0119bi puszczy powsta\u0142y trzy wioski s\u0142u\u017cebne: Famu\u0142ki Brochowskie, \u0141azowksie i Kr\u00f3lewskie. Najpewniej mieszka\u0144cy tych wiosek pracowali na rzecz w\u0142a\u015bcicieli maj\u0105tk\u00f3w w Brochowie i \u0141azach oraz dla kr\u00f3lewszczyzny kampinoskiej. „Famulus z j\u0119zyka \u0142azi\u0144skiego to s\u0142uga” Famu\u0142ki Brochowskie powsta\u0142y jako osada budnicka o nazwie Budy Famu\u0142ki i tak wzmiankowano je w 1786 roku, w brzmieniu dzisiejszym trzy lata potem. W Famu\u0142kach \u0141azowskich osadzono kolonist\u00f3w „ol\u0119derskich” , pozosta\u0142 po nich cmentarz. Cmentarz skry\u0142 si\u0119 przed \u015bwiatem w bzie. Zachowa\u0142o si\u0119 kilka nagrobk\u00f3w. Na 403 mieszka\u0144c\u00f3w Famu\u0142ek 71 by\u0142o wyznania ewangelickiego. Cmentarz ewangelicki w Miszorach – Puszcza Kampinoska. Na cmentarzu ewangelickim w Miszorach odnalaz\u0142am tylko jeden nagrobek, pono\u0107 jeszcze niedawno by\u0142o ich wi\u0119cej. Jedna z mieszkanek powiedzia\u0142a mi, \u017ce kiedy\u015b ludzie wykorzystywali p\u0142yty nagrobne do utwardzania drogi. Przypomnia\u0142 mi si\u0119 film „Pok\u0142osie”. Cmentarz ewangelicki w Gniewniewicach Nowych – Puszcza Kampinoska. Cmentarz przy drodze Leoncin-Gniewniewice Nowe czynny by\u0142 do 1944 r. Dzi\u015b jest ju\u017c ca\u0142kowicie zdewastowany, zaro\u015bni\u0119ty drzewami i krzewami. Zachowa\u0142 si\u0119 tylko jeden nagrobek Karoliny Werman, zmar\u0142ej w 1930 r. Cmentarz ewangelicki w Gniewniewicach Folwarcznych – Puszcza Kampinoska. W Gniewniewicach Folwarcznych w k\u0119pie drzew odnajdziemy fragmenty nagrobk\u00f3w, cmentarz jest w strasznym stanie, nie zachowa\u0142 si\u0119, \u017caden nagrobek w ca\u0142o\u015bci. Cmentarz ewangelicki w Piaskach Duchownych – Puszcza Kampinoska. Niedaleko Secymina Nowego znajduj\u0105 si\u0119 Piaski Duchowne. Za lasem przy g\u0142\u00f3wnej drodze, ko\u0142o so\u0142tysa (\u017c\u00f3\u0142ty dom) stoi powyginany drogowskaz z napisem „Cmentarz ewangelicki”. \u0141atwo do niego dotrze\u0107, cmentarz jest wykoszony i stoi przy nim tablica informacyjna. Pierwotnie wie\u015b nale\u017ca\u0142a do klasztoru w Czerwi\u0144sku, p\u00f3\u017aniej sta\u0142a si\u0119 wsi\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105, a w ko\u0144cu XVIII w. zacz\u0119li si\u0119 tutaj osiedla\u0107 mennonici. Na cmentarzu znajduje si\u0119 kilka uszkodzonych nagrobk\u00f3w, cz\u0119\u015b\u0107 w j\u0119zyku polskim Cmentarz ewangelicki w Dziekanowie Le\u015bnym – Puszcza Kampinoska. Na skraju Puszczy Kampinoskiej, w s\u0105siedztwie wsi Dziekan\u00f3w Le\u015bny znajduje si\u0119 ma\u0142y cmentarz ewangelicki, materialna pami\u0105tka po niegdysiejszych mieszka\u0144cach tej wsi – niemieckich kolonistach. Cmentarz Ewangelicki o powierzchni ponad 1700 m\u00b2 za\u0142o\u017cony zosta\u0142 w II po\u0142owie XIX w. przez mieszka\u0144c\u00f3w wsi Kolonia Dziekanowska ( p\u00f3\u017aniejsza nazwa Dziekan\u00f3w Niemiecki, obecna Dziekan\u00f3w Le\u015bny). Pochowani s\u0105 na nich przybysze z Niemiec i zaboru pruskiego. W wi\u0119kszo\u015bci by\u0142y to osoby, kt\u00f3re tu si\u0119 urodzi\u0142y i zmar\u0142y. Mieszka\u0142y po s\u0105siedzku, do \u00a01939 r. razem z ludno\u015bci\u0105 polsk\u0105 i \u017cydowsk\u0105 tworzy\u0142y wsp\u00f3lnot\u0119 spo\u0142eczn\u0105 Z pocz\u0105tkiem 1945 r. koloni\u015bci niemieccy opu\u015bcili swoje gospodarstwa. Pozosta\u0142 po nich cmentarz, kt\u00f3ry zosta\u0142 zdewastowany. P\u0142yty nagrobne z kamienie oraz ogrodzenie \u2013 rozkradziono, reszt\u0119 przykryte \u015bci\u00f3\u0142ka i samosiejki. W 2013 r. Stowarzyszenie Nasze \u0141omianki wraz z Kampinoskim Parkiem Narodowym podj\u0119\u0142o prace porz\u0105dkowe na cmentarzu. Odtworzono jego granice, zbudowano ogrodzenie, usuni\u0119to cz\u0119\u015b\u0107 drzew i krzew\u00f3w, odkryto przysypane \u015bci\u00f3\u0142ka groby i wykonano ich inwentaryzacj\u0119. Na cmentarzu odnaleziono kilkadziesi\u0105t grob\u00f3w oraz kilkana\u015bcie p\u0142yt nagrobnych z piaskowca z inskrypcjami. Nale\u017c\u0105 one do zmar\u0142ych z rodziny Weimer\u00f3w, Jeda, Petz, Metz, Graff \u2013 kolonist\u00f3w odnotowanych w najstarszych dokumentach, dotycz\u0105cych Kolonii Dziekanowskiej . Ods\u0142oni\u0119te dobrze zachowane p\u0142yty z rze\u017abiarskimi dekoracjami, wykonane w sto\u0142ecznych zak\u0142adach kamieniarskich, \u015bwiadcz\u0105 o zamo\u017cno\u015bci rodzin kolonist\u00f3w, o kt\u00f3rych bardzo niewiele wiemy. Najstarszy zachowany pomnik pochodzi z grobu Jak\u00f3ba Weimera (pisownia oryginalna) zmar\u0142ego w 1876 r. By\u0107 mo\u017ce by\u0142 to syn so\u0142tysa Jana Weimara, odnotowanego w aktach parafii w Nowym Dworze w 1862r. Inskrypcje nagrobkowe s\u0105 przewa\u017cnie w j\u0119zyku niemieckim, ale s\u0105 te\u017c polskie,\u00a0 co \u015bwiadczy o polonizowaniu si\u0119 tej nap\u0142ywowej ludno\u015bci. \u015awiadectwem jest jedyny zachowany na cmentarzu stoj\u0105cy pomnik na grobie Melity Kohls\u00f3wny i jej rodze\u0144stwa. Umieszczona na niej s\u0142abo ju\u017c czytelna sentencja brzmi: Pan Jezus rzek\u0142: „Nie b\u00f3j si\u0119, tylko wierz. Nie umar\u0142a dziewczynka, ale \u015bpi”. \u015a. Marek V 22-4 Ciekaw\u0105 grup\u0119 stanowi\u0105 dobrze zachowane p\u0142yty nagrobne rodziny Adolfa Wolffa, m\u0142ynarza urodzonego w mie\u015bcie Wschowa (niem. Frauenstadt) w Ksi\u0119stwie Pozna\u0144skim. Jest te\u017c p\u0142yta z grobu jego syna Wilhelma, kt\u00f3ry w ko\u0144cu XIX w. by\u0142 w\u0142a\u015bcicielem wiatraka zbudowanego na wzniesieniu w Kie\u0142pinie, przy granicy z Dziekanowem Niemieckim. . Cmentarz ewangelicki w \u015aladowie – Puszcza Kampinoska. Do cmentarza ewangelickiego w \u015aladowie, trafi\u0142am bez wi\u0119kszego problemu, przy g\u0142\u00f3wnej drodze numer 575 w miejscowo\u015bci \u015alad\u00f3w znajduje si\u0119 tabliczka, rodzaj drogowskazu z napisem „Cmentarz ewangelicki”. Nagrobki znajduje si\u0119 na g\u00f3rce, w s\u0105siedztwie szko\u0142y podstawowej, przy asfaltowej drodze, w sosnowym lesie. Zachowa\u0142a si\u0119 tu spora ilo\u015b\u0107 nagrobk\u00f3w. Wiele z nich pochodzi z ko\u0144ca XIX wieku i pierwszej po\u0142owy XX wieku. Cmentarz pierwotnie by\u0142 mennonicki, p\u00f3\u017aniej ewangelicki. Za\u0142o\u017cony zosta\u0142 prawdopodobnie na pocz\u0105tki XIX wieku. Koloni\u015bci zwani Ol\u0119drami byli pochodzenia holenderskiego i niemieckiego. Zostali sprowadzeni na tereny dzisiejszej gminy Broch\u00f3w w celu osuszenia bagien i zagospodarowania teren\u00f3w zalewowych. Znani z pracowito\u015bci, oraz surowo\u015bci \u017cycia, zamieszkiwali te tereny przez ponad 150 lat wsp\u00f3\u0142\u017cyj\u0105c z Polakami i tworz\u0105c wielokulturowy krajobraz Mazowsza. W okresie mi\u0119dzywojennym na 797 mieszka\u0144c\u00f3w \u015aladowa, 303 by\u0142o wyznania ewangelickiego. Cmentarz ewangelicki w Kromnowie – Puszcza Kampinoska. Cmentarz Ewangelicki w Kromnowie, jest ukryty w lesie, bardzo ci\u0119\u017cko jest go znale\u017a\u0107. Groby s\u0105 praktycznie niewidoczne, znalaz\u0142am kilka p\u0142yt ukrytych w paprociach. Na 370 mieszka\u0144c\u00f3w Kromnowa 148 by\u0142o wyznania ewangelickiego. Cmentarz ewangelicki w D\u0105browie Zachodniej – Puszcza Kampinoska. Cmentarz ewangelicki w D\u0105browie Zachodniej za\u0142o\u017cony zosta\u0142 na pocz\u0105tku XX wieku dla mieszka\u0144c\u00f3w \u0141omianek G\u00f3rnych i Dolnych wyznania ewangelicko-augsburskiego. S\u0142u\u017cy\u0142 kolejnym pokoleniom osadnik\u00f3w z Niemiec sprowadzanych do ko\u0144ca XVIII w. w celu zagospodarowywania teren\u00f3w zalewowych i nieu\u017cytk\u00f3w. Na terenie \u0141omianek G\u00f3rnych i Dolnych osiedlali si\u0119 potomkowie kolonist\u00f3w z K\u0119py Kie\u0142pi\u0144skiej, Dziekanowa Niemieckiego (obecnie Le\u015bnego) oraz przybysze z innych miejscowo\u015bci na Mazowszu. Spis powszechny z 1921 roku wymienia w \u0141omiankach G\u00f3rnych na 315 mieszka\u0144c\u00f3w 76 luteran. W \u0141omiankach Dolnych na 156 mieszka\u0144c\u00f3w – 113, co stanowi\u0142o przesz\u0142o 72% ludno\u015bci tej wsi. W \u0141omiankach G\u00f3rnych znajdowa\u0142 si\u0119 filia\u0142 parafii ewangelickiej w Nowym Dworze Mazowieckim, a na nale\u017c\u0105cej do niego dzia\u0142ce przy ulicy Szpitalnej 7 sta\u0142 drewniany budynek mieszcz\u0105cy kaplic\u0119 i szko\u0142\u0119 ewangelick\u0105. Na kra\u0144cu tej ulicy za\u0142o\u017cono cmentarz. Cz\u0119\u015b\u0107 kolonist\u00f3w polonizowa\u0142a si\u0119 i pos\u0142ugiwa\u0142a j\u0119zykiem polskim. Cz\u0119ste te\u017c by\u0142y ma\u0142\u017ce\u0144stwa z Polakami. Polskie imiona i polskoj\u0119zyczne napisy odnale\u017a\u0107 jeszcze mo\u017cna na kilku nagrobkach na tym cmentarzu. Cmentarze ewangelickie (olenderskie) to miejsca wiecznego spoczynku by\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie niemieckich kolonist\u00f3w – „naszych s\u0105siad\u00f3w”. Ludzi, kt\u00f3rzy potrafili ujarzmi\u0107 Wis\u0142\u0119. Z przekaz\u00f3w ustnych wiemy, \u017ce przez dziesi\u0119ciolecia Polacy i Niemcy, a tak\u017ce \u017bydzi \u017cyli w s\u0105siedzkiej zgodzie, wzajemnie sobie pomagali. Np. Niemcy pomogli przy budowie ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Leoncinie, przywo\u017c\u0105c zza Wis\u0142y kamie\u0144 polny (mieli lepsze konie i wozy). Niestety okres nazizmu hitlerowskiego i II wojna \u015bwiatowa zburzy\u0142y to s\u0105siedztwo. \u00a0<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":12390,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[21,605],"tags":[572,209,299,32,31,413,24],"class_list":["post-12389","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-puszcza-kampinoska","category-puszczanscy-olendrzy","tag-cmentarz-olederski","tag-cmentarze-ewangelicki","tag-kampinoski-park-narodowy","tag-mennonici","tag-oledrzy","tag-olendrzy","tag-puszcza-kampinoska"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC06993.jpg\")
\r\nCmentarze olenderskie w Puszczy Kampinoskiej<\/h3>\r\n\r\n\r\n\r\n
Cmentarz ewangelicki w Kazuniu Nowym – Puszcza Kampinoska.<\/h4>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC01667.jpg\")
\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC01698.jpg\")
\r\nCmentarz ewangelicki w Sadach – Puszcza Kampinoska.<\/h4>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC03507.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC03508.jpg\")
\r\nCmentarz ewangelicki w Karolinowie – Puszcza Kampinoska.<\/h4>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC04824.jpg\")
\r\nCmentarz ewangelicki we W\u0142adys\u0142awowie – Puszcza Kampinoska.<\/h3>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC04850.jpg\")
\r\nCmentarz ewangelicki w Nowym Secyminie – Puszcza Kampinoska.<\/h4>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC07041.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC07021.jpg\")
\r\nCmentarz ewangelicki w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105 – Puszcza Kampinoska.<\/h4>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC06916.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC01255.jpg\")
\r\nCmentarz ewangelicki w Famu\u0142kach \u0141azowskich – Puszcza Kampinoska.<\/h4>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC04902.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC04906.jpg\")
\r\nCmentarz ewangelicki w Miszorach – Puszcza Kampinoska.<\/h4>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC04872.jpg\")
\r\nCmentarz ewangelicki w Gniewniewicach Nowych – Puszcza Kampinoska.<\/h4>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC01775.jpg\")
\r\nCmentarz ewangelicki w Gniewniewicach Folwarcznych – Puszcza Kampinoska.<\/h4>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC01797.jpg\")
\r\nCmentarz ewangelicki w Piaskach Duchownych – Puszcza Kampinoska.<\/h4>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC01963.jpg\")
\r\nCmentarz ewangelicki w Dziekanowie Le\u015bnym – Puszcza Kampinoska.<\/h4>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC07322.jpg\")
\r\nCmentarz ewangelicki w \u015aladowie – Puszcza Kampinoska.<\/h4>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC05652.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC05703.jpg\")
\r\nCmentarz ewangelicki w Kromnowie – Puszcza Kampinoska.<\/h4>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC05933.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC05931.jpg\")
\r\nCmentarz ewangelicki w D\u0105browie Zachodniej – Puszcza Kampinoska.<\/h4>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC06857.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC06853.jpg\")
\r\n