Tu b\u0119dziemy pisali o Kampinowszczy\u017ame w znacznie w\u0119\u017cszych granicach \u2014 jednej tylko gminy Kampinos pow. sochaczewskiego. Przez ni\u0105 przebiega\u0142a granica \u201eNowej Rzeszy\u201c i ,,GG\u201c oraz karne ekspedycje niemieckiej \u017candarmerii .i SS-man\u00f3w Ludno\u015b\u0107 z tej j tamtej strony hitlerowskiej \u201egranicy\u201c nie mia\u0142a sobie nic wzajemnie do pozazdroszczenia. Zabijano tu z regu\u0142y ka\u017cdego m\u0119\u017cczyzn\u0119, kt\u00f3ry mia\u0142 nieszcz\u0119\u015bcie pokaza\u0107 si\u0119 na oczy \u017candarma, albo mieszka\u0107 na drodze jego marszu. Zabijano ze wzgl\u0119d\u00f3w natury \u201ewychowawczo – prewencyjnej\u201c z niemieck\u0105 dok\u0142adno\u015bci\u0105. Na przeszkodzie stawa\u0142a jej tylko niedost\u0119pno\u015b\u0107 kraju, przez kt\u00f3ry (przekona\u0142em , si\u0119 o tym na w\u0142asnej sk\u00f3rze) podr\u00f3\u017c samochodem jest nie lada wyczynem.<\/p>\n
Dzi\u015b stan rzeczy w gminie Kampinos wygl\u0105da mniej wi\u0119cej tak: brak m\u0119skiej r\u0119ki do uprawy gruntu, a je\u017celi w niekt\u00f3rej rodzinie ocala\u0142 nawet jaki\u015b m\u0119\u017cczyzna, to nie ma czym ora\u0107, bo na kilkadziesi\u0105t, przebadanych przez mnie, rodzin (co prawda ubo\u017cszych) jedna tylko mia\u0142a konia. Wreszcie ziemia, jak przez Boga przekl\u0119ta, odk\u0105d lasy wyniszczono, zamienia si\u0119 w Sahar\u0119. Byd\u0142o dopiero \u201ejest na dorobku\u201c. Cha\u0142upy spalone d\u017awigaj\u0105 si\u0119 z trudno\u015bci\u0105, bo o przydzia\u0142 drzewa bardzo trudno.<\/p>\n Casus Wandzi Kurowskiej, o kt\u00f3rym wspominam w niniejszym artykule, a szczeg\u00f3\u0142owo opisa\u0142em w po przednim, jest dla terenu typowy.<\/p>\n Du\u017co jest tu katowanych dzieci. Mleczak Jan nie wie, ile ma lat. Na oko z dziesi\u0119\u0107. Jest to rezolutny, bystry i \u0142adny ch\u0142opczyk, ucz\u0105cy si\u0119 w klasie 3-ej. Od lat przechodzi z r\u0105k do r\u0105k. Pochodzi z Poznania, potem mieszka\u0142 w Lesznie (chyba tym, ko\u0142o B\u0142onia), gdzie rodzic\u00f3w Niemcy zamordowali. Za bra\u0142a go c\u00f3rka pa\u0144stwa Wilko\u0144skich (obecnych opiekun\u00f3w), ale i j\u0105 aresztowano. Potem wzi\u0105\u0142 go jaki\u015b obywatel Magiera, u kt\u00f3rego pasa\u0142 krowy i kt\u00f3ry go wygna\u0142, gdy sezon pasania sko\u0144czy\u0142 si\u0119. Teraz jest u rodzic\u00f3w , pierwszej opiekunki.<\/p>\n \u201eCzy ci\u0119 bij\u0105?\u201c \u201eGdzie popadnie, prosz\u0119 pana\u201c \u2014 odpowiada ch\u0142opczyna spuszczaj\u0105c oczy.<\/p>\n Ten te\u017c b\u0119dzie uratowany. Wojew\u00f3dzki Komitet Opieki Spo\u0142ecznej zawiadomi\u0142 miejscowego opiekuna spo\u0142ecznego p. <\/strong>Mazura, \u017ce dziecko przyjmie do zak\u0142adu.<\/p>\n Jedziemy do J\u00f3zefowa, wioski od Kampinosa niezbyt odleg\u0142ej. W \u201ekomandorce\u201c pojemnej jak dyli\u017cans, siedzi z p\u00f3\u0142 tuzina kobiet \u2014 zast\u0119pczych matek, kt\u00f3re w\u0142a\u015bnie pobra\u0142y w szkole co\u015b nieco\u015b z bielizny, a niekt\u00f3re i buciki dla dziecka. Teraz jad\u0105 pokaza\u0107 nam swoich wychowank\u00f3w.<\/p>\n P. Blachowa jest babk\u0105 11-letniej Romualdy i 12-letniego Tadzia Wojciechowskich. Mieszka z s:oslr\u0105, c\u00f3rk\u0105, zi\u0119ciem, dwojgiem ich dzieci (15 lat. i 9 miesi\u0119cy) Romci\u0105 i Tadziem. Cha\u0142upa \u2014 najwy\u017cej 12 m. kw. \u015api z wnukami w jednym \u0142\u00f3\u017cku. Zi\u0119\u0107 pracuje jako drwal Maj\u0105 jedn\u0105 morg\u0119 piasku.<\/p>\n Dzieci jednak prosi nie zabiera\u0107.<\/p>\n Sama jako\u015b wychowa. One te\u017c czuj\u0105 si\u0119 tu szcz\u0119\u015bliwe. Jedz\u0105 ziemniaki i zacierki z wody: Innego \u017cycia nie wyobra\u017caj\u0105 sobie i nie pragn\u0105 pozna\u0107.<\/p>\n Nasz przyjazd wywo\u0142uje oczywi\u015bcie zbiegowisko. Zreszt\u0105 nastr\u00f3j jest bardzo \u017cyczliwy. Dopiero w dalszych, g\u0142uchych wioskach, ca\u0142kowicie odci\u0119tych od \u015bwiata, nasze zainteresowanie si\u0119 losami dzieci budzi\u0142o nieufno\u015b\u0107, a czasem nawet prawie wrog\u0105 postaw\u0119. Ale o tym napisz\u0119 osobno.<\/p>\n Jaka\u015b nie stara jeszcze niewiasta nie\u015bmia\u0142o prosi o zabranie do zak\u0142adu pasierba, Lecha Wergina. Ma 14 lat, ale \u017cadnej zapomogi nie o- trzymuje. Ojca zabi\u0142 samoch\u00f3d w 1947 r. (nawet i tu zdarzaj\u0105 si\u0119 takie wypadki). Matka zmar\u0142a podczas okupacji. Ch\u0142opak pasa krowy, otrzymuj\u0105c od sztuki \u0107wiartk\u0119 \u017cyta na rok. \u201eBo sierot\u0119 to tylko ka\u017cdy wyzyska. A\u017c p\u0142aka\u0142am nieraz, jak mu te poranione nogi my\u0142am\u201c. Ch\u0142opak, owszem, mi\u0142y i rozgarni\u0119ty. Uko\u0144czy\u0142 3 klasy: Od czasu \u015bmierci ojca, bezrolnego wyrobnika, nie chodzi do szko\u0142y.<\/p>\n I w tym r\u00f3wnie\u017c wypadku WKOS wyrazi\u0142 gotowo\u015b\u0107 wzi\u0119cia go do Domu Dziecka. Kwituj\u0105c to, apelujemy do innych instytucyj opieku\u0144czych i charytatywnych, by pomog\u0142y w roz\u0142adowaniu n\u0119dzy kampinoskiej i chocia\u017c w paru wypadkach wyr\u0119czy\u0142y WKOS, kt\u00f3rego mo\u017cliwo\u015bci s\u0105 naprawd\u0119 bardzo ograniczone”.<\/p>\n BOHDAN G\u0118BARSKI<\/strong><\/p>\n [\u0179r\u00f3d\u0142o: Rzeczpospolita i Dziennika Gospodarczy. Numer 293 (1502). Warszawa, niedziela 24 pa\u017adziernika 1948 roku.]<\/span><\/p>\n „Brniemy ju\u017c przez piaszczyst\u0105 drog\u0119 kampinosk\u0105 na zas\u0142u\u017cony spoczynek, gdy przy ko\u015bciele podbiega mo\u017ce 12-letnia dziewczynka i chwytaj\u0105c mnie za r\u0119k\u0119, przywiera do niej buzi\u0105. \u201eProsz\u0119 Pana, prosz\u0119 pana, niech pan mnie we\u017amie do Domu Dziecka. My mieszkamy tu niedaleko. Niech pan przyjdzie… zobaczy!\u201c<\/p>\n Towarzysz\u0105cy nam nauczyciel robi r\u0119k\u0105 niecierpliwy gest i chce mi co\u015b powiedzie\u0107, ale dziecko biegnie obok i za\u0142amuj\u0105c r\u0119ce, prosi z jednostajn\u0105, \u017cebracz\u0105 intonacj\u0105 g\u0142osu.<\/p>\n \u201eNiech pan mnie zabierze do Domu Dziecka. Niech pan do nas przyjdzie…\u201c<\/p>\n \u2014 Dobrze, obiecuj\u0119, \u017ce przyjd\u0119 do ciebie dzi\u015b.<\/p>\n Ju\u017c skr\u0119camy do plebanii, gdzie umieszczono nas na nocleg. Dziewczynka pozostaje poza furtk\u0105, a kierownik szko\u0142y wyja\u015bnia mi p\u00f3\u0142g\u0142osem:<\/p>\n \u2014 To c\u00f3rka miejscowej prostytutki. Oczywi\u015bcie nie\u015blubne dziecko. W\u0142a\u015bciwie to ca\u0142a dynastia nie\u015blubnych c\u00f3rek, bo jej matka te\u017c. Babka, chodzi na \u017cebry, a matka puszcza si\u0119. Dziecko im przeszkadza, wi\u0119c je wyganiaj\u0105. Chcia\u0142em tylko pan\u00f3w uprzedzi\u0107, jak sprawy stoj\u0105.<\/p>\n W jadalni ksi\u0119dza kanonika jest raczej zimno. Ale dobra kolacja rozmarz\u0105. \u201eNiech pan ju\u017c dzisiaj nie chodzi. Jutro po drodze wpadniemy do nich\u201c radzi mi dyr. Michci\u0144ski. Ale p. Mazur, opiekun spo\u0142eczny i kierownik miejscowej szko\u0142y, got\u00f3w jest ml s\u0142u\u017cy\u0107 za przewodnika. A dziennikarz, jak lekarz, musi by\u0107 got\u00f3w na wyj\u015bcie o ka\u017cdej porze. Wi\u0119c idziemy.<\/p>\n By\u0142a to jedna z najbardziej emocjonuj\u0105cych wycieczek, jakie pami\u0119tam. Chodzili\u015bmy do p\u00f3\u0142nocy. Przed ka\u017cd\u0105 cha\u0142up\u0105 zapytywa\u0142em mego przewodnika: \u201eA tu kto mieszka?\u201c. I w. odpowiedzi s\u0142ysza\u0142em ca\u0142\u0105 histori\u0119, jedn\u0105 smutniejsz\u0105 od drugiej. Potem pukali\u015bmy do okien. Odzywa\u0142 si\u0119 przestraszony g\u0142os: \u201eKto tam?\u201c i b\u0142yska\u0142a zapa\u0142ka. Wchodzili\u015bmy.<\/p>\n Opowiem jednak o tej wyprawie innym razem. Bo sam problem Krysi W. wystarczy na ca\u0142y artyku\u0142. I jeszcze na wiele dni stara\u0144, by dziecko uratowa\u0107. Bo sprawa Krysi nie jest prosta.<\/p>\n Dobrn\u0119li\u015bmy wreszcie i do jej domu. Cha\u0142upina \u2014 szczyt n\u0119dzy, zreszt\u0105 w po\u0142owie jedynie zajmowana przez matk\u0119 Krysi \u2014 na komornym. Ciemno. Pukamy do okna Nag\u0142e poruszenie. Co\u015b tam si\u0119 prze wraca po ciemku. Tragiczny szept: \u201eSchowaj go, schowaj!” Jeszcze chwila. Potem kto\u015b otwiera drzwi do sionki, zapalaj\u0105c zapa\u0142k\u0119.<\/p>\n Wchodzimy do male\u0144kiej, bardzo brudnej izdebki. Jedno \u0142\u00f3\u017cko roz- mam\u0142ane, przed chwil\u0105 by\u0142o widowni\u0105 \u201euciech mi\u0142osnych\u201c, na drugim mniejszym, pod k\u0105tem prostym do pierwszego stoj\u0105cym, siedzi w koszulce Krysia. W oczach bezgraniczne przera\u017cenie, r\u0119ce z\u0142o \u017con\u0119 jak do modlitwy. Szepce w k\u00f3\u0142ko: \u201eNiech pan mnie st\u0105d zabierze!\u201c<\/p>\n Matka r\u00f3wnie\u017c w koszuli stan\u0119\u0142a tak, \u017ceby zas\u0142oni\u0107 sob\u0105 drzwi do kom\u00f3rki i patrzy na mnie oczyma bitego psa. Wiem, \u017ce za tym przepierzeniem schowa\u0142 si\u0119 \u201eklient\u201c. Patrz\u0119 na ma\u0142\u0105 i my\u015bl\u0119 z przera\u017ceniem, \u017ce nie wolno mi jej wzi\u0105\u0107 do Domu Dziecka. Na dr\u017c\u0105cej br\u00f3d ce widz\u0119 jakie\u015b – paskudne wrzody<\/p>\n \u2014 mokre od \u0142ez. Mo\u017ce to syfilis? Trzeba j\u0105 najpierw podda\u0107 szczeg\u00f3\u0142owym ogl\u0119dzinom lekarskim 1 badaniu krwi. Ta(k czy inaczej do normalnego Domu Dziecka skierowa\u0107 jej nie spos\u00f3b.<\/p>\n Nazajutrz odje\u017cd\u017camy samochodem, zabieraj\u0105c jedn\u0105 dziewczynk\u0119<\/p>\n \u2014 Wandzi\u0119 K., (o kt\u00f3rej pisali\u015bmy ju\u017c). Za samochodem biegnie Krysia. Sk\u0142ada r\u0119ce i nu\u017c\u0105cym g\u0142osem \u017cebraczki prosi: \u201eNiech mnie pan we\u017amie do Domu Dziecka! Niech pan mnie zabierze od mamy!\u201c<\/p>\n Przewraca si\u0119 na jakim\u015b wyboju i znowu biegnie i p\u0142acze. Za chwil\u0119 zniknie za zakr\u0119tem drogi.<\/p>\n Dyrektorzy WKOS-u, gdy m\u00f3wi\u0119 im o Krysi, bezradnie rozk\u0142adaj\u0105 r\u0119ce, mimo, \u017ce instytucja .ta nigdy z regu\u0142y nie uchyla si\u0119 od niesienia pomocy dzieciom.<\/p>\n \u2014 My specjalnych zak\u0142ad\u00f3w nie mamy. Nawet je\u017celi oka\u017ce si\u0119, \u017ce dziecko jest zdrowe, to nie b\u0119dziemy mogli umie\u015bci\u0107 jej z reszt\u0105 naszych dziewcz\u0105t. Przecie to zupe\u0142ne dzieci, kt\u00f3re staramy si\u0119 wychowywa\u0107, jak w normalnej rodzinie. A ta dziewczynka przesz\u0142a przez takie piek\u0142o. Ca\u0142e jej dotychczasowe \u017cycie jest tym jednym motywem przesi\u0105kni\u0119te. I cho\u0107by nie chcia\u0142a \u2014 musi o tym m\u00f3wi\u0107. W rezultacie dla jednego dziecka zdeprawujemy czterdzie\u015bci.<\/p>\n \u2014 Wi\u0119c co pocz\u0105\u0107?<\/p>\n \u2014 Niech nam Zarz\u0105d Miasta da jakie zdrowe moralnie dziecko na wymian\u0119, a Krysi\u0119 we\u017amie do swe go zak\u0142adu specjalnego na Grochowskiej. To chyba jedyne wyj\u015bcie \u2014 m\u00f3wi dyr. Michci\u0144ski. I niew\u0105tpliwie ma racj\u0119.<\/p>\n Trzeba wi\u0119c b\u0119dzie rozpocz\u0105\u0107 a- tak na Ministerstwo Zdrowia, by poleci\u0142o szpitalowi w Sochaczewie przyj\u0119cie Krysi W. na obserwacj\u0119, celem ustalenia, czy nie jest zara\u017cona chorob\u0105 weneryczn\u0105 (wzgl. inn\u0105 zaka\u017an\u0105) oraz czy na dziecku nie by\u0142 dokonany gwa\u0142t, co by\u0142oby nie oboj\u0119tne dla prokuratora.<\/p>\n Jednocze\u015bnie apelujemy do Wydzia\u0142u Opieki Spo\u0142ecznej Zarz\u0105du m. st. Warszawy, by w drodze wymiany z WKOS-em lub na w\u0142asny rachunek przyj\u0105\u0142 Krysi\u0119 do \u201eDomu Dziewcz\u0105t\u201c przy ul. Grochowskiej. Gdyby by\u0142o to niemo\u017cliwe, nale\u017ca\u0142oby dziecko ewent. odp\u0142atnie umie\u015bci\u0107 u jakiej uczciwej kobiety, kt\u00f3ra by by\u0142a dla niej matka. Fundusze na utrzymanie takiej dziewczynki musz\u0105 si\u0119 znale\u017a\u0107”.<\/p>\n BOHDAN G\u0118BARSKI<\/strong><\/p>\n [\u0179r\u00f3d\u0142o: Rzeczpospolita i Dziennika Gospodarczy. Numer 294 (1503). Warszawa, poniedzia\u0142ek 25 pa\u017adziernika 1948 roku.]<\/span><\/p>\n „Ksi\u0119\u017cyc \u015bwieci, a na dworze jest cieplej ni\u017c , w pokojach plebanii, gdzie zatrzymali\u015bmy si\u0119 na nocleg. Nocna wycieczka, na kt\u00f3r\u0105 wybra\u0142em si\u0119 razem z miejscowym nauczycielem i opiekunem spo\u0142ecznym, p. Mazurem, mia\u0142a trwa\u0107 najd\u0142u\u017cej p\u00f3\u0142 godziny i ograniczy\u0107 si\u0119 do odwiedzenia jednej rodziny. Wycieczka trwa\u0142a zamiast tego przez dobre p\u00f3\u0142 nocy. Bo- ka\u017cda napotkana cha\u0142upa kry\u0142a w-sobie , moc nowych dla mnie, a czasem tragicznych problem\u00f3w. Wi\u0119c puka\u0142o si\u0119 do okna, siej\u0105c pop\u0142och w\u015br\u00f3d \u015bpi\u0105cych ludzi, tym bardziej, \u017ce, jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej dowiedzia\u0142em, mieli oni pow\u00f3d do zamykania si\u0119 o zmroku. Bowiem ca\u0142a ta cz\u0119\u015b\u0107 wioski (t zw. Kampinos A) od szeregu miesi\u0119cy terroryzowana jest przez furiata.<\/p>\n Cha\u0142upa, sk\u0105d robi wypady do wioski, lub rozpoczyna sw\u0105 samotn\u0105 a niebezpieczn\u0105 dla os\u00f3b napotkanych biegnie po lesie, przed stawia szczyt zniszczenia. Kiedy\u015b by\u0142a domem zamo\u017cnego gospodarza \u2014 dzi\u015b makabryczn\u0105 jaskini\u0105 wariat\u00f3w.. Strze\u017ce domu przed ostateczn\u0105 ruin\u0105 siwy starzec z olbrzymi\u0105, od lat nieogolon\u0105 brod\u0105. Istny mieszkaniec puszczy. To Jan \u017bukowski, jedyny, tu jeszcze cz\u0142owiek przytomny i zarazem bezsilny opiekun ob\u0142\u0105kanych: \u017cony i c\u00f3rki oraz syna Feliksa-furiata. W izbie przera\u017aliwa pustka: ani \u0142\u00f3\u017cek, a-ni sto\u0142u, ani \u0142aw. Tylko pieniek po\u015brodku przegni\u0142ej pod\u0142ogi i wbita w niego siekiera. A w k\u0105cie kupa szmat, imituj\u0105ca po\u015bciel.<\/p>\n Matka \u2014 mimowolne \u017ar\u00f3d\u0142o nie szcz\u0119\u015bcia ca\u0142ej rodziny \u2014 ma cichy ob\u0142\u0119d, c\u00f3rka, przyjaci\u00f3\u0142ka ma\u0142ych, a po\u015bmiewisko starszych dzieci, doros\u0142a ju\u017c panna, z kolorowymi papierkami w warkoczach, najch\u0119tniej bawi si\u0119 z malcami ,w piasku. Jest \u0142agodna i nieszkodliwa. Przez d\u0142u\u017cszy czas (podobnie jak i brat) nie zdradza\u0142a objaw\u00f3w ob\u0142\u0105kania. Przekl\u0119te dziedzictwo jednak we w\u0142a\u015bciwym czasie przysz\u0142o.<\/p>\n Gmina, po d\u0142ugich, staraniach, u- mie\u015bci\u0142a Feliksa w Tworkach. Wy ci\u0105gn\u0105\u0142 go stamt\u0105d, oczywi\u015bcie, lito\u015bciwy ojciec. Dzi\u015b starzec jest terroryzowany przez chorego (trzydziestoparoletniego m\u0119\u017cczyzn\u0119), kt\u00f3ry potrafi ca\u0142ymi godzinami p\u0119dza\u0107 ojca wko\u0142o owego nieszcz\u0119sne go pie\u0144ka, skrupiaj\u0105c w ten spos\u00f3b na staruszku sw\u00f3j z\u0142y (czy mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dobry) humor. A znudziwszy si\u0119 t\u0105 zabaw\u0105, idzie wybija\u0107 okna s\u0105siadom lub gania\u0107 dzieci, powracaj\u0105ce ze szko\u0142y. Czy obecny w\u00f3jt zamierza ten stan rzeczy tolerowa\u0107 a la longue \u2014 tego niestety nie wiem.<\/p>\n Pani Nowicka Aleksandra wysz\u0142a za m\u0105\u017c na trzy miesi\u0105ce .przed Powstaniem Warszawskim za ligowca z trzema synami. M\u0119\u017ca i najstarszego pasierba uprowadzili i prawdopodobnie zabili Niemcy. Dw\u00f3ch m\u0142odszych zabra\u0142a macocha do swej matki w Kampinosie. I chowa ich, jak swoje w\u0142asne dzie ci. Za trzy miesi\u0105ce \u017cycia z m\u0119\u017cem zap\u0142aci\u0142a mu po\u015bwi\u0119ceniem ca\u0142ego swego \u017cycia dla jego syn\u00f3w. Starszy, Zdzis\u0142aw ma trzyna\u015bcie lat i chodzi do VI klasy, m\u0142odszy Wies\u0142aw \u2014 9 lat, chodzi do klasy III-ej. Skar\u017cy si\u0119 na b\u00f3l w uchu (warto by t\u0119 rzecz zbada\u0107), co mu zreszt\u0105 nie przeszkadza w fikaniu koz\u0142\u00f3w po \u0142\u00f3\u017cku.<\/p>\n \u2014 Czy chcecie do Domu Dziecka \u2014 pytam.<\/p>\n \u2014 A bo nam tir \u017ale? \u2014 m\u00f3wi starszy, tul\u0105c si\u0119 do macochy. \u2014 My od mamy nigdzie nie p\u00f3jdziemy.<\/p>\n S\u0105 bowiem i takie macochy.<\/p>\n 16-letnia Jadzia 13-letnia Danusia i 8-mio letnia Halinka M. maj\u0105 oboje rodzic\u00f3w. Matka co prawda wcale ju\u017c prawie nie wstaje z \u0142\u00f3\u017cka. Prawdopodobnie gru\u017alica ko\u015bci. Objawy podobne zdradza i ma\u0142a Halinka. Poleci\u0142em dziecko prze bada\u0107, by, w razie ujawnienia choroby, nie zwlekaj\u0105c zabra\u0107 j\u0105 do sanatorium. Dwie starsze dziewczynki s\u0105 zdrowe. Danusia chodzi ju\u017c do klasy VI-ej. A w\u0142a\u015bciwie chodzi i nie chodzi, bo jest \u201erobotna\u201c i ojciec jej nie puszcza, \u201ebo kto\u015b przecie musi zaj\u0105\u0107 si\u0119 domem i krow\u0119 obrz\u0105dzi\u0107; a \u017cona, sam pan widzi, tera do niczego\u201c.<\/p>\n Najstarsza Jadzia ma uko\u0144czone osiem klas i W Kampinosie nie ma ju\u017c mo\u017cno\u015bci dalszego kszta\u0142cenia si\u0119.<\/p>\n \u2014 Dlaczego ona nie zajmie si\u0119 gospodarstwem?<\/p>\n \u2014 A bo to umie? Ona by si\u0119 ino ci\u0119giem uczy\u0142a. A na dom to nierobotna jest. Wszystko jej z r\u0105k le ci. Tak bym j\u0105 w ten kark nieraz zdzieli\u0142. Ale si\u0119 cz\u0142owiek czasem pohamuje. Zawsze\u0107 to moje dziecko. Ino wyr\u0119k to z niej \u017cadnej. Niech tam wielmo\u017cny pan j\u0105 najlepiej do tego swego Domu Dziecka zabierze.<\/p>\n \u2014 Czy posz\u0142aby\u015b Jadziu do zak\u0142adu?<\/p>\n Jadzia jest chorobliwie nie\u015bmia\u0142a Nie \u015bmie podnie\u015b\u0107 g\u0142owy, ale szepce, \u017ce \u201ejak by tatu\u015b pozwolili,, to ja bym bardzo chcia\u0142a\u201c.<\/p>\n \u2014 A trzeba panu wiedzie\u0107 \u2014 wtr\u0105ca kierownik szko\u0142y \u2014 \u017ce by\u0142a to, przynajmniej z przedmiot\u00f3w humanistycznych, moja najlepsza uczennica Szkoda dziecka.<\/p>\n \u017be szkoda, to ja i sam wiem. Ale widzia\u0142em ju\u017c tu w Kampinosie tyle wypadk\u00f3w wstrz\u0105saj\u0105cej n\u0119dzy dzieci\u0119cej \u2014- wymagaj\u0105cej natychmiastowej i zdecydowanej interwencji, \u017ce wobec nich musi ha plan drugi zej\u015b\u0107 sprawa tego zdolnego i spragnionego wiedzy dziecka, cho\u0107 niew\u0105tpliwie marnuje si\u0119 w \u015brodowisku, dla kt\u00f3rego jest bez u\u017cytecznym ci\u0119\u017carem.<\/p>\n Nie nale\u017cy przecie rezygnowa\u0107 z przyj\u015bcia z pomoc\u0105 tej ma\u0142ej Nawoyce. Na \u201ew\u0142a\u015bciwym terminarzu\u201c Woj. Kom. Opieki Spo\u0142ecznej sprawa dalszego kszta\u0142cenia \u201ewybitnej humanistki\u201c zosta\u0142a zapijana i w ci\u0105gu najbli\u017cszych netu miesi\u0119cy b\u0119dzie, zdaje si\u0119, aktualna”.<\/p>\n BOHDAN G\u0118BARSKI<\/strong><\/p>\n [\u0179r\u00f3d\u0142o: Rzeczpospolita i Dziennika Gospodarczy. Numer 297 (1506). Warszawa, czwartek 28 pa\u017adziernika 1948 roku.]<\/span><\/p>\n „Pi\u0142owato Wanda ma 14 lat i uko\u0144czy\u0142a \u2014 za niemieckich czas\u00f3w 3 klasy. Dziwnym grymasem losu przesta\u0142a chodzi\u0107 do szko\u0142y w\u0142a\u015bnie od chwili wyp\u0119dzenia Niemc\u00f3w. Po prostu jak\u0105\u015b tam szk\u00f3\u0142k\u0119 tajn\u0105 z -czas\u00f3w okupacji uznano po wyzwoleniu za zb\u0119dn\u0105. Nie uk\u0142ada\u0142a si\u0119 widocznie w sieci szk\u00f3\u0142 zaplanowanych dla teren\u00f3w gminy Kampinos. Chyba jednak \u017ale zaplanowanych, bo w rezultacie dzieci zosta\u0142o poza burt\u0105. Latanie do szko\u0142y przez le\u015bne bezdro\u017ca po 7 km. w jedn\u0105 stron\u0119, czasem. nieomal na bosaka, sprzykrzy si\u0119 i dziecku i rodzicom. A Wandzia nawet rodzic\u00f3w nie ma. Przygarn\u0105\u0142 j\u0105 stryj. Piotrowski Czes\u0142aw, mieszkaj\u0105cy w Zamo\u015bciu (kampinoskim), a 13-letni\u0105 siostr\u0119 jej dziadek \u2014 Zwierzchowski W\u0142adys\u0142aw z G\u00f3rek.<\/p>\n Rezultat: wt\u00f3rny analfabetyzm. Pokazuje jak napis na szafce w pokoju kierownika szko\u0142y: \u201eBiblioteka nauczycielska\u201c. Sylabizowa\u0142a d\u0142ugo. Wreszcie powiada: \u201eBibu\u0142ka \u00a0najczy\u015bciejsza\u201c. S\u0142owem 3 klasy zrobione z nara\u017ceniem \u017cycia, \u201eprzemin\u0119\u0142y z wiatrem\u201c.<\/p>\n – Wstrzyma\u0107 \u00a0jej zaopatrzenie sierockie albo niech j\u0105 posy\u0142aj\u0105 do szko\u0142y \u2014 o\u015bwiadcza inspektor.<\/p>\n Formalnie rzecz bior\u0105c ma racj\u0119. Wandzia wi\u0119c but\u00f3w nie dosta\u0142a i widzieli\u015bmy potem jak bieg\u0142a na bosaka swoje par\u0119na\u015bcie kilometr\u00f3w do domu. Nawet podwie\u017ali\u015bmy j\u0105 kawa\u0142ek co pos\u0142u\u017cy\u0142o nam zreszt\u0105 za pretekst do ponownego wstawienia si\u0119 za ni\u0105. Inspektor \u2014 nie kamie\u0144, da\u0142 si\u0119 ub\u0142aga\u0107 \u201eZg\u0142o\u015b si\u0119 jutro po buty, to dostaniesz. Ale -to ju\u017c ostatni raz. Chyba, \u017ce b\u0119dziesz chodzi\u0142a do szko\u0142y\u201c. \u201eB\u0119d\u0119, b\u0119d\u0119, prosz\u0119 pana\u201c \u2014 m\u00f3wi po\u015bpiesznie, ale oczywi\u015bcie k\u0142amie Nie\u00ae\\ ma zreszt\u0105 na to rady. Do Domu dziecka jest przy swoim ub\u00f3stwie umys\u0142owym za du\u017ca.<\/p>\n Jej siostra, Leokadia, te\u017c nie chodzi do szko\u0142y, Ale to ju\u017c wina jej dziadka \u2014 opiekuna, z tych, co to rozumuj\u0105 wed\u0142ug szablonu: \u201eM\u00f3j ojciec nie umia\u0142 czyta\u0107, ja nie umiem t i dziewczynie to niepotrzebne\u201c. Zreszt\u0105 Lodzi\u0105, kt\u00f3r\u0105 r\u00f3wnie\u017c odnalaz\u0142em robi wra\u017cenie dziecka niezdolnego, w por\u00f3wnaniu ze starsz\u0105 siostr\u0105 znacznie cofni\u0119tego w rozwoju.<\/p>\n Sprawa si\u00f3str Piotrowskich przy pomin\u0105 mi mn\u0105 rodzin\u0119, tego samego nazwiska, mieszkaj\u0105c\u0105 w J\u00f3zefowie pod Kampinosem. Najstarsza Halina ma 18 lat i utrzymuje troje m\u0142odszego rodze\u0144stwa: 15-\u0142et ni\u0105 Wand\u0119, 13-letni\u0105 Barbar\u0119 i 12- letniego Ryszarda. Wszyscy\u2019 czworo, mimo fantastycznej wprost biedy, wygl\u0105daj\u0105 dobrze. Taka ju\u017c widocznie kondycja. Stan posiadania: 1\/4 cha\u0142upy na czworo oraz 2 morgi gruntu. Inwentarza nie ma. Dwie najstarsze dziewczynki wynajmuj\u0105 si\u0119 do wi\u0105zania snop\u00f3w i kopania kartofli, zarabiaj\u0105c, oczywi\u015bcie tylko w sezonie, po 400 z\u0142. dziennie. M\u0142odsze ucz\u0105 si\u0119, dorabiaj\u0105c zbieraniem grzyb\u00f3w i jag\u00f3d.<\/p>\n \u2014 Czy wam kto pomaga? pytam.<\/p>\n \u2014 Gdzie tam, prosz\u0119 pana! Jeszcze zazdroszcz\u0105, \u017ce dostaj\u0119 na dwoje najm\u0142odszych po 600 z\u0142. miesi\u0119cznie i od czasu do czasu co\u015b ze szmatek. Najgorzej, \u017ce but\u00f3w nie daj\u0105. Ry\u015bkowi to ju\u017c, niech pan spojrzy, \u201ety\u0142ki\u201c poodpada\u0142y, a dziewcz\u0119ta zupe\u0142nie nie maj\u0105 w czym chodzi\u0107. Irka bogatsza, a buty dosta\u0142a<\/p>\n \u201eIrka\u201c to s\u0105siadka, p. Bogdanowicz, m\u0142odziutka m\u0119\u017catka. Ta te\u017c ma troje rodze\u0144stwa na utrzymaniu: _ 12-letniego Wojciecha, 9-letni\u0105 Stasi\u0119 i niedorozwini\u0119t\u0105 umys\u0142owo (trzeci rok w pierwszej klasie) 10- letni\u0105 Halink\u0119. Poza tym w\u0142asnych dwoje dzieci. Wi\u0119c \u201ebogactwo\u201c jej te\u017c jest .mocno problematyczne. Ty le, \u017ce ma m\u0119\u017ca \u201erobotnego\u201c 1 kilka m\u00f3rg piachu.<\/p>\n Obie przyjaci\u00f3\u0142ki z\u0142o\u017cy\u0142y ju\u017c do\u015b\u0107 dawno podanie do Kuratorium o za branie im do zak\u0142adu przynajmniej po jednym dziecku. Na razie nie ma \u017cadnej odpowiedzi.<\/p>\n Przed wyruszeniem w dalszy teren, ku ton\u0105cej w lasach j piachach Sowiej Woli, przerzucam no tatki, jakie porobi\u0142em przed wyjazdem z Sochaczewa. Wed\u0142ug nich sierot, umieszczonych w rodzinach zast\u0119pczych, jest na terenie powiatu \u2014 273 Do\u015bwiadczenie kampinoskie przekonuje mnie jednak, \u017ce jest ich wi\u0119cej. Szczeg\u00f3lnie sierot w wieku 14\u201416 lat, nie ujmowanych cz\u0119sto \u017cadn\u0105 statystyk\u0105 i nie pobieraj\u0105cych zasi\u0142ku (jak z moich nowych znajomych \u2014 Lech Wergin, czy Wanda Piotrowska). W sumie z zarejestrowanymi zbierze si\u0119 tego mo\u017ce nawet ze 400. Je\u017celi dodamy najubo\u017csze p\u00f3\u0142sieroty, kt\u00f3re trzeba stanowczo wyrwa\u0107 z obecne go \u015brodowiska \u2014 nabierze si\u0119 do tysi\u0105ca.<\/p>\n Natomiast stan liczbowy Dom\u00f3w Dziecka na terenie powiatu wynosi… jeden dom, prowadzony przez zakonnice (a nale\u017c\u0105cy prawdopodobnie do Caritasu) oraz niewielki dom dla sierot po milicjantach. I to wszystko.<\/p>\n W Kuratorium m\u00f3wiono mi. \u017ce umiejscowienie Dom\u00f3w Dziecka w tym czy innym powiecie nie odgrywa tu \u017cadnej roli N\u0119dza kampinoska czy sochaczewska mo\u017ce by\u0107 r\u00f3w nie dobrze roz\u0142adowana przez kt\u00f3ry\u015b z dom\u00f3w, znajduj\u0105cych si\u0119, po wiedzmy, w gr\u00f3jeckim C\u00f3\u017c, kiedy w praktyce tego nie wida\u0107.<\/p>\n A r\u00f3wnocze\u015bnie WKOS posiada pod samym Sochaczewem (w K\u0105tach) idealne pomieszczenie na nie wielki Dom. Powiedzmy na 30 dzieci. To oczywi\u015bcie nie du\u017co, ale pozwoli\u0142oby na zaspokojenie najbardziej pal\u0105cych potrzeb. Bo dorywcze \u201eporywanie” dzieci do istniej\u0105cych gdzie indziej (a ju\u017c przepe\u0142nionych) dom\u00f3w WKOS-u czy innej instytucji w szerszej ska li nie mo\u017ce by\u0107 brane pod uwag\u0119.<\/p>\n To te\u017c by\u0142oby bardzo dobrze, gdy by dzieci Sochaczewa i Kampinosa zdoby\u0142y wreszcie w\u0142asny k\u0105t we w\u0142asnych K\u0105tach. Tym bardziej, \u017ce jak informuj\u0105 nas w WKOS-ie, jest to rzecz ca\u0142kiem wykonalna, a realizacj\u0119 jej hamuje jedynie notoryczny w tej instytucji brak got\u00f3wki. I chodzi tu o ca\u0142kiem niewielk\u0105 sum\u0119 \u2014- jakie\u015b p\u00f3\u0142 miliona”.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/DSC08518.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/DSC08487.jpg\")
\u201eBij\u0105, gdzie popadnie\u201c<\/span><\/h4>\n
Pi\u0119cioro w jednym \u0142\u00f3\u017cku.<\/span><\/h4>\n
Sieroca dola.<\/span><\/h4>\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Nr_293_Page_10.jpg\")
Gehennaa.<\/span><\/h3>\n
Nocna wyprawa.<\/span><\/h4>\n
Makabra.<\/span><\/h4>\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/DSC08508.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/DSC08524.jpg\")
Co z ni\u0105 poczn\u0105 ?<\/span><\/h4>\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Nr_294_Page_6.jpg\")
W\u015br\u00f3d kampinoskiej n\u0119dzy.<\/span><\/h3>\n
Amok.<\/span><\/h4>\n
Za jedyne tylko trzy miesi\u0105ce.<\/span><\/h4>\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/DSC08493.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/DSC08512.jpg\")
\u201eNierobotna\u201c.<\/span><\/h4>\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Nr_297_Page_6.jpg\")
Analfabeci i n\u0119dzarze.<\/span><\/h3>\n
\u201cBibu\u0142ka najczy\u015bciejsza”.<\/span><\/h4>\n
Halina i Irena.<\/span><\/h4>\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/DSC08522.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/DSC08501.jpg\")
O w\u0142asny k\u0105t.<\/span><\/h4>\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Nr_299_Page_7.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/GIF-1-300x84.gif\")
<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"