{"id":1880,"date":"2020-05-19T21:04:36","date_gmt":"2020-05-19T19:04:36","guid":{"rendered":"https:\/\/bloganki.pl\/?p=1880"},"modified":"2026-07-25T21:21:29","modified_gmt":"2026-07-25T19:21:29","slug":"byla-woda-byly-spizarki-i-byly-cmentarze-las-pachnial-bzem-i-konwaliami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/2020\/05\/19\/byla-woda-byly-spizarki-i-byly-cmentarze-las-pachnial-bzem-i-konwaliami\/","title":{"rendered":"By\u0142a woda, by\u0142y „spi\u017carki” i by\u0142y cmentarze. Las pachnia\u0142 bzem i konwaliami."},"content":{"rendered":"\r\n

Uwielbiam majowe wyprawy do lasu, soczysta ziele\u0144, bia\u0142e kokoryczki, zapach konwalii i bzu, czy las mo\u017ce pachnie\u0107 lepiej .<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

W zesz\u0142ym roku odwiedzi\u0142am cmentarz ewangelicki z Karolinowie, zachowa\u0142 si\u0119 tam tylko drewniany krzy\u017c, ukryty po\u015br\u00f3d bz\u00f3w. Bardzo chc\u0119 zobaczy\u0107 ten krzy\u017c w\u0142a\u015bnie w maju jak kwitn\u0105 bzy.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Pi\u0119kna pogoda, s\u0142o\u0144ce \u015bwieci, na szlakach sporo os\u00f3b. Najcz\u0119\u015bciej na d\u0142u\u017csz\u0105 wypraw\u0119 do lasu wybieram si\u0119 w tygodniu. Pakuj\u0119 plecak, obowi\u0105zkowo termos z kaw\u0105 (w lesie smakuje najlepiej) i wyruszam. W tygodniu jest bardzo ma\u0142o ludzi w lesie, cisza i spok\u00f3j, nigdzie nie musz\u0119 spieszy\u0107 si\u0119.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Lubi\u0119 podpatrywa\u0107 jak \u017cyj\u0105 ludzie, jak sobie radz\u0105 mieszkaj\u0105c daleko od miasta. Ostatnio natrafi\u0142am na ma\u0142y sklepik w kt\u00f3rym mo\u017cna kupi\u0107 wiejskie jaja.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

W niedziele wszystko wygl\u0105da inaczej, ludzie w pi\u0119knych ubraniach, spotykaj\u0105 si\u0119 z rodzinami, grilluj\u0105, szykuj\u0105 si\u0119 do ko\u015bcio\u0142a, wszystko jest takie inne, takie od\u015bwi\u0119tne.<\/p>\r\n

\"\"
Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Samoch\u00f3d zostawi\u0142am przy ko\u015bciele w G\u00f3rkach, sk\u0105d czerwonym szlakiem wyruszy\u0142am w kierunku Cisowego. Do pokonania mia\u0142am oko\u0142o 5 kilometr\u00f3w. Przy krzy\u017cu w Cisowem skr\u0119ci\u0142am w lewo, w boczn\u0105 drog\u0119, opuszczaj\u0105c czerwony szlak.<\/p>\r\n

Po drodze mija\u0142am \u015blady dawnej wsi \u2013 nieistniej\u0105ce ju\u017c domostwa, po kt\u00f3rych w wielu miejscach pozosta\u0142y jedynie fundamenty. W ramach prowadzonej od lat akcji wykupu grunt\u00f3w na rzecz Skarbu Pa\u0144stwa przej\u0119to 260 hektar\u00f3w teren\u00f3w nale\u017c\u0105cych do wsi. W 2011 roku do wykupienia pozostawa\u0142y jeszcze 24 hektary. Z blisko trzydziestu dawnych siedlisk zachowa\u0142y si\u0119 zaledwie trzy, zagubione po\u015br\u00f3d imponuj\u0105co dziczej\u0105cej przyrody.<\/p>\r\n

\"\"
Kana\u0142 \u0141-9 – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Ziemianki (spi\u017carki) w miejscowo\u015bci Cisowe.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Po zabudowaniach nie ma ju\u017c \u015bladu. Ocala\u0142y jedynie ziemianki, kt\u00f3re kiedy\u015b s\u0142u\u017cy\u0142y mieszka\u0144com jako spi\u017carnie. Pami\u0119tam, \u017ce moja babcia przechowywa\u0142a w takiej piwniczce warzywa \u2013 ziemniaki, buraki, pietruszk\u0119, marchew, a tak\u017ce dyni\u0119. Sta\u0142 tam r\u00f3wnie\u017c niewielki, bia\u0142y regalik pomalowany farb\u0105 olejn\u0105, na kt\u00f3rym trzyma\u0142a s\u0142oiki z domowymi przetworami. Najbardziej lubi\u0142am kompot truskawkowy. Do dzi\u015b pami\u0119tam jego zapach i ten wyj\u0105tkowy, s\u0142odki smak.<\/p>\r\n

Pami\u0119tam te\u017c, jak babcia suszy\u0142a jab\u0142ka i \u015bliwki. W piekarniku uk\u0142ada\u0142a blaszk\u0119 wy\u0142o\u017con\u0105 s\u0142om\u0105, a na niej plastry jab\u0142ek i po\u0142\u00f3wki \u015bliwek w\u0119gierek. Z siostr\u0105 podkrada\u0142y\u015bmy je, zanim zd\u0105\u017cy\u0142y si\u0119 wysuszy\u0107.<\/p>\r\n

I kiedy patrz\u0119 na to miejsce, my\u015bl\u0119 o ludziach, kt\u00f3rzy kiedy\u015b tutaj mieszkali. Zastanawiam si\u0119, czy jesieni\u0105 r\u00f3wnie\u017c suszyli jab\u0142ka i \u015bliwki, a wiosn\u0105 piekli jagodzianki, kt\u00f3rych s\u0142odki zapach \u015bwie\u017cych jag\u00f3d roznosi\u0142 si\u0119 po ca\u0142ym domu.<\/p>\r\n

\"\"
Pozosta\u0142o\u015bci po domostwach w miejscowo\u015bci Cisowe.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Dojecha\u0142am do skrzy\u017cowania z \u017c\u00f3\u0142tym szlakiem, gdzie skr\u0119cam w prawo i ruszam w kierunku czerwonego szlaku prowadz\u0105cego do Dembowskich G\u00f3r. Na kolejnym skrzy\u017cowaniu odbijam w lewo, pod\u0105\u017caj\u0105c czerwonym szlakiem. Do D\u0119bu Kobendzy pozosta\u0142o mi jeszcze oko\u0142o 3 km. Po drodze mijam \u017co\u0142niersk\u0105 mogi\u0142\u0119 z wrze\u015bnia 1939 roku.<\/p>\r\n

\"\"
Kokoryczka.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
\u017bo\u0142nierska mogi\u0142a z IX 1939 roku.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Kamie\u0144 przypominaj\u0105cy wybitnego uczonego Profesora Romana Kobendz\u0119.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
D\u0105b Kobendzy – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
D\u0105b Kobendzy – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

D\u0105b Kobendzy jest najokazalszym drzewem w Puszczy Kampinoskiej. Mierzy 27 m wysoko\u015bci, a jego obw\u00f3d wynosi 590 cm. Wed\u0142ug bada\u0144 Polskiej Akademii Nauk wiek tego d\u0119bu szypu\u0142kowego szacuje si\u0119 na 300 lat. Drzewo to nazwane jest imieniem prof. Romana Kobendzy – wybitnego botanika i dendrologa. To on doprowadzi\u0142 do utworzenia rezerwat\u00f3w w Granicy w 1936 r. oraz rok p\u00f3\u017aniej w Sierakowie. Wraz z \u017con\u0105 Jadwig\u0105 byli pomys\u0142odawcami i inicjatorami powstania parku narodowego w lasach Puszczy Kampinoskiej. Niestety nie do\u017cy\u0142 tego.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Obok drzewa znajduje si\u0119 pami\u0105tkowy kamie\u0144 po\u015bwi\u0119cony Romanowi Kobendzy oraz tablica edukacyjno -poznawcza .<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Id\u0105c dalej na zach\u00f3d, mijam krzy\u017c z do\u015b\u0107 du\u017c\u0105 ale nieczyteln\u0105 tablic\u0105, Jest to okolica, w kt\u00f3rej 17 wrze\u015bnia 1939 r. zosta\u0142 zbombardowany oddzia\u0142 Wojska Polskiego. Zgin\u0119\u0142o w tym miejscu siedmiu bezimiennych rannych \u017co\u0142nierzy wraz z lekarzem Stanis\u0142awem Stasiakiem. \u017bo\u0142nierze co po bitwie nad Bzur\u0105 przedzierali si\u0119 przez puszcz\u0119 do Warszawy. [* \u017ar\u00f3d\u0142o: „Mi\u0119dzy Wis\u0142\u0105 a Kampinosem”strona 118].<\/p>\r\n

\"\"
Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Rezerwat „Krzywa G\u00f3ra”.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Opuszczone domostwo – Krzywa G\u00f3ra – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Opuszczone domostwo – Krzywa G\u00f3ra – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

\"\"
Opuszczone domostwo – Krzywa G\u00f3ra – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Po przejechaniu oko\u0142o kilometra wyje\u017cd\u017cam z rezerwatu. Po prawej stronie mijam opuszczon\u0105 le\u015bnicz\u00f3wk\u0119. Opr\u00f3cz samego budynku zachowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c stodo\u0142a i budynek gospodarczy.<\/p>\r\n

\"\"
Opuszczona stara le\u015bnicz\u00f3wka – Krzywa G\u00f3ra.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Opuszczona stara le\u015bnicz\u00f3wka – Krzywa G\u00f3ra.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Marzy mi si\u0119 taki domek po\u015brodku lasu. Ten jest wyj\u0105tkowo pi\u0119kny \u2013 ma dwa drewniane ganki, kt\u00f3re chroni\u0105 przed deszczem i zimnym wiatrem. Wyobra\u017cam sobie, \u017ce jego mieszka\u0144cy zostawiali tam mokre buty po powrocie z le\u015bnych w\u0119dr\u00f3wek, gdy za oknem pada\u0142 deszcz. Przed drzwiami z pewno\u015bci\u0105 sta\u0142a miot\u0142a. M\u00f3j tata zawsze tak\u0105 miot\u0142\u0105 strzepywa\u0142 \u015bnieg z but\u00f3w, zanim przekroczy\u0142 pr\u00f3g domu.<\/p>\r\n

Przed domem stoi drewniana \u0142aweczka. Powoli obrasta j\u0105 mech, jakby od dawna nikt na niej nie przysiad\u0142. Czas jednak rusza\u0107 dalej. Przed nami jeszcze spory kawa\u0142ek drogi, a ja \u2013 jak zwykle \u2013 zatrzymam si\u0119 przy ka\u017cdym krzy\u017cu i ka\u017cdej kapliczce, bo ka\u017cda z nich zdaje si\u0119 opowiada\u0107 w\u0142asn\u0105 histori\u0119.<\/p>\r\n

\"\"
Opuszczona stara le\u015bnicz\u00f3wka – Krzywa G\u00f3ra.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Opuszczona stara le\u015bnicz\u00f3wka – Krzywa G\u00f3ra.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Je\u015bli chcecie zobaczy\u0107 najpi\u0119kniejsze kapliczki w Puszczy Kampinoskiej, przy skrzy\u017cowaniu czerwonego i \u017c\u00f3\u0142tego szlaku nale\u017cy skr\u0119ci\u0107 w lewo, a nast\u0119pnie pojecha\u0107 nieoznakowan\u0105 drog\u0105 w kierunku Famu\u0142ek \u0141azowskich. Trasa prowadzi do Stanicy Naukowej KPN.<\/p>\r\n

\"\"
Kapliczka w okolicach Famu\u0142ek \u0141azowskich.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Kapliczka w okolicach Famu\u0142ek \u0141azowskich.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u201eNa chwa\u0142\u0119 Niepokalanej dla upami\u0119tnienia Rodziny G\u00f3rskich –\u00a0 postawi\u0142a Bronis\u0142awa Minoga 1974\u201d.<\/strong><\/figure>\r\n
\"\"
Kapliczka w okolicach Famu\u0142ek \u0141azowskich.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Kapliczka w okolicach Famu\u0142ek \u0141azowskich.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Kapliczka w okolicach Famu\u0142ek \u0141azowskich.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Zimowisko nietoperzy – Famu\u0142ki \u0141azowskie.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Stanica Naukowa KPN – Famu\u0142ki \u0141azowskie.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Kamie\u0144 upami\u0119tniaj\u0105cy profesora Romana Andrzejewskiego – Famu\u0142ki \u0141azowskie.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Mijamy Stanice Naukow\u0105 KPN i kamie\u0144 upami\u0119tniaj\u0105cy profesora Romana Adrzejewskiego, droga prowadzi Nas do krzy\u017c\u00f3wki, tu skr\u0119camy lewo, jedziemy prosta, wje\u017cd\u017camy za szlaban. Po paru minutach jeste\u015bmy ju\u017c przy Kanale \u0141asica.<\/p>\r\n

\"\"
Okolice nieistniej\u0105cego ju\u017c Karolinowa.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Okolice nieistniej\u0105cego ju\u017c Karolinowa.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"Kana\u0142
Kana\u0142 \u0141asica w okolicach nieistniej\u0105cego ju\u017c Karolinowa.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Kana\u0142 \u0141asica w okolicach nieistniej\u0105cego ju\u017c Karolinowa.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

I tu czeka\u0142a na mnie niemi\u0142a niespodzianka. Mostek na Kanale \u0141asica jest w op\u0142akanym stanie. Pogoda pi\u0119kna, widoki wspania\u0142e, ale jako\u015b trzeba przedosta\u0107 si\u0119 na drug\u0105 stron\u0119. Dobrze, \u017ce mostek ma pod spodem metalowe elementy ( szyny). Inaczej bym nie przesz\u0142a.<\/p>\r\n

\"\"
Karolin\u00f3w.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Po wiosce Karolin\u00f3w nie ma ju\u017c \u015bladu, zgin\u0119\u0142a z mapy. Jesieni\u0105 jak by\u0142am w tych okolicach, przy Kapliczce \u015awi\u0119tej Teresy w miejscowo\u015bci Bromierzyk spotka\u0142am starsz\u0105 Pani\u0105, kt\u00f3ra przyjecha\u0142a odwiedzi\u0107 Karolin\u00f3w. M\u00f3wi\u0142a, \u017ce si\u0119 tu wychowa\u0142a.<\/p>\r\n

\"\"
Karolin\u00f3w – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Karolin\u00f3w – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ewangelicki w Karolinowie.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ewangelicki w Karolinowie.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Dotarli\u015bmy do Cmentarza Ewangelickiego w Karolinowie. Na 199 mieszka\u0144c\u00f3w Karolinowa, 48 by\u0142o wyznania ewangelickiego. Jednym z ostatnich \u015blad\u00f3w ich bytno\u015bci jest ten cmentarz. Niestety osta\u0142 si\u0119 tylko jeden drewniany krzy\u017c. Bez te\u017c ju\u017c przekwit\u0142, ale ciesz\u0119 si\u0119 bardzo, \u017ce tu dotar\u0142am.<\/p>\r\n

\"\"
Kapliczka \u015bw. Teresy w miejscowo\u015bci Bromierzyk.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Jad\u0105c dalej prosto, docieram do Kapliczki \u015awi\u0119tej Teresy, przy kt\u00f3rej skr\u0119cam w prawo i kieruj\u0119 si\u0119 do miejscowo\u015bci Famu\u0142ki Brochowskie. Stamt\u0105d odchodzi asfaltowa droga prowadz\u0105ca do nieistniej\u0105cej ju\u017c dzi\u015b miejscowo\u015bci W\u0142adys\u0142aw\u00f3w. Tam odwiedzam kolejny Cmentarz Ewangelicki. Niestety, nie zachowa\u0142 si\u0119 tutaj ani jeden nagrobek. Spo\u015br\u00f3d 118 mieszka\u0144c\u00f3w W\u0142adys\u0142awowa a\u017c 100 os\u00f3b by\u0142o wyznania ewangelickiego.<\/p>\r\n

\"\"
Cmentarz Ewangelicki we W\u0142adys\u0142awowie.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Droga doprowadzi\u0142a mnie do miejscowo\u015bci Miszory. Przypomnia\u0142am sobie, jak kole\u017canka wspomina\u0142a, \u017ce jej babcia kiedy\u015b tu mieszka\u0142a i opowiada\u0142a, \u017ce w pobliskim lesie znajdowa\u0142 si\u0119 Cmentarz Ewangelicki.<\/p>\r\n

Robi\u0105c drobne zakupy w miejscowym sklepie, zapyta\u0142am pani\u0105 sprzedawczyni\u0119 o cmentarz. Powiedzia\u0142a, \u017ce rzeczywi\u015bcie kiedy\u015b by\u0142y tam nagrobki, ale z czasem miejscowi wykorzystali je do utwardzania terenu. Nie wiedzia\u0142a jednak, czy cokolwiek z tego miejsca jeszcze pozosta\u0142o.<\/p>\r\n

By\u0142am zszokowana. Ta historia przywo\u0142a\u0142a mi na my\u015bl film \u201ePok\u0142osie\u201d i sk\u0142oni\u0142a do refleksji nad tym, jak \u0142atwo znikaj\u0105 \u015blady ludzkiej pami\u0119ci i historii miejsc.<\/p>\r\n

\"\"
Miszory.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ewangelicki w Miszorach.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Na 265 mieszka\u0144c\u00f3w Miszor, 132 by\u0142o wyznania ewangelickiego. Znale\u017ali\u015bmy tylko jeden nagrobek, dziewczyna kt\u00f3r\u0105 tam spotkali\u015bmy twierdzi\u0142a, \u017ce kiedy\u015b by\u0142o ich wi\u0119cej. W g\u0142owie k\u0142\u0119bi\u0105 mi si\u0119 my\u015bli i mn\u00f3stwo pyta\u0144, czy w tym co m\u00f3wi\u0142a pani ze sklepu jednak by\u0142o ziarenko prawdy.<\/p>\r\n

\"\"
Cmentarz Ewangelicki w Miszorach.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Miszory.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Wracam do domu, w drodze powrotnej chc\u0119 zobaczy\u0107 jeszcze jeden Cmentarz Ewangelicki w Famu\u0142kach Kr\u00f3lewskich.<\/p>\r\n

\"\"
Famu\u0142ki \u0141azowskie.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ewangelicki w Famu\u0142kach \u0141azowskich.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Cmentarz skrywa si\u0119 w bzie. Odnajdujemy kilka nagrobk\u00f3w. Na 403 mieszka\u0144c\u00f3w Famu\u0142ek 71 by\u0142o wyznania ewangelickiego.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Pora wraca\u0107 do domu bo po woli robi si\u0119 p\u00f3\u017ano.<\/p>\r\n

\"\"
Cmentarz Ewangelicki w Famu\u0142kach \u0141azowskich.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ewangelicki w Famu\u0142kach \u0141azowskich.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Dopiero oko\u0142o osiemnastej las zacz\u0105\u0142 pachnie\u0107. W powietrzu unosi\u0142a si\u0119 wo\u0144 bzu i konwalii. Zosta\u0142am ju\u017c niemal zupe\u0142nie sama \u2014 szlaki opustosza\u0142y, a wok\u00f3\u0142 zapanowa\u0142a cisza. Jad\u0142am suszone \u015bliwki, popijaj\u0105c je ostatni\u0105 resztk\u0105 herbaty, kt\u00f3ra mi jeszcze zosta\u0142a. W tym spokoju, po\u015br\u00f3d drzew, rozchodzi\u0142 si\u0119 s\u0142odki zapach konwalii, otulaj\u0105c ca\u0142y las.<\/p>\r\n

Lubisz to co robi\u0119?\u00a0 B\u0119dzie mi niezmiernie mi\u0142o je\u015bli wypijemy razem kaw\u0119.<\/p>\r\n

\"\"<\/a><\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Uwielbiam majowe wyprawy do lasu, soczysta ziele\u0144, bia\u0142e kokoryczki, zapach konwalii i bzu, czy las mo\u017ce pachnie\u0107 lepiej . W zesz\u0142ym roku odwiedzi\u0142am cmentarz ewangelicki z Karolinowie, zachowa\u0142 si\u0119 tam tylko drewniany krzy\u017c, ukryty po\u015br\u00f3d bz\u00f3w. Bardzo chc\u0119 zobaczy\u0107 ten krzy\u017c w\u0142a\u015bnie w maju jak kwitn\u0105 bzy. Pi\u0119kna pogoda, s\u0142o\u0144ce \u015bwieci, na szlakach sporo os\u00f3b. Najcz\u0119\u015bciej na d\u0142u\u017csz\u0105 wypraw\u0119 do lasu wybieram si\u0119 w tygodniu. Pakuj\u0119 plecak, obowi\u0105zkowo termos z kaw\u0105 (w lesie smakuje najlepiej) i wyruszam. W tygodniu jest bardzo ma\u0142o ludzi w lesie, cisza i spok\u00f3j, nigdzie nie musz\u0119 spieszy\u0107 si\u0119. Lubi\u0119 podpatrywa\u0107 jak \u017cyj\u0105 ludzie, jak sobie radz\u0105 mieszkaj\u0105c daleko od miasta. Ostatnio natrafi\u0142am na ma\u0142y sklepik w kt\u00f3rym mo\u017cna kupi\u0107 wiejskie jaja. W niedziele wszystko wygl\u0105da inaczej, ludzie w pi\u0119knych ubraniach, spotykaj\u0105 si\u0119 z rodzinami, grilluj\u0105, szykuj\u0105 si\u0119 do ko\u015bcio\u0142a, wszystko jest takie inne, takie od\u015bwi\u0119tne. Samoch\u00f3d zostawi\u0142am przy ko\u015bciele w G\u00f3rkach, sk\u0105d czerwonym szlakiem wyruszy\u0142am w kierunku Cisowego. Do pokonania mia\u0142am oko\u0142o 5 kilometr\u00f3w. Przy krzy\u017cu w Cisowem skr\u0119ci\u0142am w lewo, w boczn\u0105 drog\u0119, opuszczaj\u0105c czerwony szlak. Po drodze mija\u0142am \u015blady dawnej wsi \u2013 nieistniej\u0105ce ju\u017c domostwa, po kt\u00f3rych w wielu miejscach pozosta\u0142y jedynie fundamenty. W ramach prowadzonej od lat akcji wykupu grunt\u00f3w na rzecz Skarbu Pa\u0144stwa przej\u0119to 260 hektar\u00f3w teren\u00f3w nale\u017c\u0105cych do wsi. W 2011 roku do wykupienia pozostawa\u0142y jeszcze 24 hektary. Z blisko trzydziestu dawnych siedlisk zachowa\u0142y si\u0119 zaledwie trzy, zagubione po\u015br\u00f3d imponuj\u0105co dziczej\u0105cej przyrody. Po zabudowaniach nie ma ju\u017c \u015bladu. Ocala\u0142y jedynie ziemianki, kt\u00f3re kiedy\u015b s\u0142u\u017cy\u0142y mieszka\u0144com jako spi\u017carnie. Pami\u0119tam, \u017ce moja babcia przechowywa\u0142a w takiej piwniczce warzywa \u2013 ziemniaki, buraki, pietruszk\u0119, marchew, a tak\u017ce dyni\u0119. Sta\u0142 tam r\u00f3wnie\u017c niewielki, bia\u0142y regalik pomalowany farb\u0105 olejn\u0105, na kt\u00f3rym trzyma\u0142a s\u0142oiki z domowymi przetworami. Najbardziej lubi\u0142am kompot truskawkowy. Do dzi\u015b pami\u0119tam jego zapach i ten wyj\u0105tkowy, s\u0142odki smak. Pami\u0119tam te\u017c, jak babcia suszy\u0142a jab\u0142ka i \u015bliwki. W piekarniku uk\u0142ada\u0142a blaszk\u0119 wy\u0142o\u017con\u0105 s\u0142om\u0105, a na niej plastry jab\u0142ek i po\u0142\u00f3wki \u015bliwek w\u0119gierek. Z siostr\u0105 podkrada\u0142y\u015bmy je, zanim zd\u0105\u017cy\u0142y si\u0119 wysuszy\u0107. I kiedy patrz\u0119 na to miejsce, my\u015bl\u0119 o ludziach, kt\u00f3rzy kiedy\u015b tutaj mieszkali. Zastanawiam si\u0119, czy jesieni\u0105 r\u00f3wnie\u017c suszyli jab\u0142ka i \u015bliwki, a wiosn\u0105 piekli jagodzianki, kt\u00f3rych s\u0142odki zapach \u015bwie\u017cych jag\u00f3d roznosi\u0142 si\u0119 po ca\u0142ym domu. Dojecha\u0142am do skrzy\u017cowania z \u017c\u00f3\u0142tym szlakiem, gdzie skr\u0119cam w prawo i ruszam w kierunku czerwonego szlaku prowadz\u0105cego do Dembowskich G\u00f3r. Na kolejnym skrzy\u017cowaniu odbijam w lewo, pod\u0105\u017caj\u0105c czerwonym szlakiem. Do D\u0119bu Kobendzy pozosta\u0142o mi jeszcze oko\u0142o 3 km. Po drodze mijam \u017co\u0142niersk\u0105 mogi\u0142\u0119 z wrze\u015bnia 1939 roku. D\u0105b Kobendzy jest najokazalszym drzewem w Puszczy Kampinoskiej. Mierzy 27 m wysoko\u015bci, a jego obw\u00f3d wynosi 590 cm. Wed\u0142ug bada\u0144 Polskiej Akademii Nauk wiek tego d\u0119bu szypu\u0142kowego szacuje si\u0119 na 300 lat. Drzewo to nazwane jest imieniem prof. Romana Kobendzy – wybitnego botanika i dendrologa. To on doprowadzi\u0142 do utworzenia rezerwat\u00f3w w Granicy w 1936 r. oraz rok p\u00f3\u017aniej w Sierakowie. Wraz z \u017con\u0105 Jadwig\u0105 byli pomys\u0142odawcami i inicjatorami powstania parku narodowego w lasach Puszczy Kampinoskiej. Niestety nie do\u017cy\u0142 tego. Obok drzewa znajduje si\u0119 pami\u0105tkowy kamie\u0144 po\u015bwi\u0119cony Romanowi Kobendzy oraz tablica edukacyjno -poznawcza . Id\u0105c dalej na zach\u00f3d, mijam krzy\u017c z do\u015b\u0107 du\u017c\u0105 ale nieczyteln\u0105 tablic\u0105, Jest to okolica, w kt\u00f3rej 17 wrze\u015bnia 1939 r. zosta\u0142 zbombardowany oddzia\u0142 Wojska Polskiego. Zgin\u0119\u0142o w tym miejscu siedmiu bezimiennych rannych \u017co\u0142nierzy wraz z lekarzem Stanis\u0142awem Stasiakiem. \u017bo\u0142nierze co po bitwie nad Bzur\u0105 przedzierali si\u0119 przez puszcz\u0119 do Warszawy. [* \u017ar\u00f3d\u0142o: „Mi\u0119dzy Wis\u0142\u0105 a Kampinosem”strona 118]. Po przejechaniu oko\u0142o kilometra wyje\u017cd\u017cam z rezerwatu. Po prawej stronie mijam opuszczon\u0105 le\u015bnicz\u00f3wk\u0119. Opr\u00f3cz samego budynku zachowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c stodo\u0142a i budynek gospodarczy. Marzy mi si\u0119 taki domek po\u015brodku lasu. Ten jest wyj\u0105tkowo pi\u0119kny \u2013 ma dwa drewniane ganki, kt\u00f3re chroni\u0105 przed deszczem i zimnym wiatrem. Wyobra\u017cam sobie, \u017ce jego mieszka\u0144cy zostawiali tam mokre buty po powrocie z le\u015bnych w\u0119dr\u00f3wek, gdy za oknem pada\u0142 deszcz. Przed drzwiami z pewno\u015bci\u0105 sta\u0142a miot\u0142a. M\u00f3j tata zawsze tak\u0105 miot\u0142\u0105 strzepywa\u0142 \u015bnieg z but\u00f3w, zanim przekroczy\u0142 pr\u00f3g domu. Przed domem stoi drewniana \u0142aweczka. Powoli obrasta j\u0105 mech, jakby od dawna nikt na niej nie przysiad\u0142. Czas jednak rusza\u0107 dalej. Przed nami jeszcze spory kawa\u0142ek drogi, a ja \u2013 jak zwykle \u2013 zatrzymam si\u0119 przy ka\u017cdym krzy\u017cu i ka\u017cdej kapliczce, bo ka\u017cda z nich zdaje si\u0119 opowiada\u0107 w\u0142asn\u0105 histori\u0119. Je\u015bli chcecie zobaczy\u0107 najpi\u0119kniejsze kapliczki w Puszczy Kampinoskiej, przy skrzy\u017cowaniu czerwonego i \u017c\u00f3\u0142tego szlaku nale\u017cy skr\u0119ci\u0107 w lewo, a nast\u0119pnie pojecha\u0107 nieoznakowan\u0105 drog\u0105 w kierunku Famu\u0142ek \u0141azowskich. Trasa prowadzi do Stanicy Naukowej KPN. Mijamy Stanice Naukow\u0105 KPN i kamie\u0144 upami\u0119tniaj\u0105cy profesora Romana Adrzejewskiego, droga prowadzi Nas do krzy\u017c\u00f3wki, tu skr\u0119camy lewo, jedziemy prosta, wje\u017cd\u017camy za szlaban. Po paru minutach jeste\u015bmy ju\u017c przy Kanale \u0141asica. I tu czeka\u0142a na mnie niemi\u0142a niespodzianka. Mostek na Kanale \u0141asica jest w op\u0142akanym stanie. Pogoda pi\u0119kna, widoki wspania\u0142e, ale jako\u015b trzeba przedosta\u0107 si\u0119 na drug\u0105 stron\u0119. Dobrze, \u017ce mostek ma pod spodem metalowe elementy ( szyny). Inaczej bym nie przesz\u0142a. Po wiosce Karolin\u00f3w nie ma ju\u017c \u015bladu, zgin\u0119\u0142a z mapy. Jesieni\u0105 jak by\u0142am w tych okolicach, przy Kapliczce \u015awi\u0119tej Teresy w miejscowo\u015bci Bromierzyk spotka\u0142am starsz\u0105 Pani\u0105, kt\u00f3ra przyjecha\u0142a odwiedzi\u0107 Karolin\u00f3w. M\u00f3wi\u0142a, \u017ce si\u0119 tu wychowa\u0142a. Dotarli\u015bmy do Cmentarza Ewangelickiego w Karolinowie. Na 199 mieszka\u0144c\u00f3w Karolinowa, 48 by\u0142o wyznania ewangelickiego. Jednym z ostatnich \u015blad\u00f3w ich bytno\u015bci jest ten cmentarz. Niestety osta\u0142 si\u0119 tylko jeden drewniany krzy\u017c. Bez te\u017c ju\u017c przekwit\u0142, ale ciesz\u0119 si\u0119 bardzo, \u017ce tu dotar\u0142am. Jad\u0105c dalej prosto, docieram do Kapliczki \u015awi\u0119tej Teresy, przy kt\u00f3rej skr\u0119cam w prawo i kieruj\u0119 si\u0119 do miejscowo\u015bci Famu\u0142ki Brochowskie. Stamt\u0105d odchodzi asfaltowa droga prowadz\u0105ca do nieistniej\u0105cej ju\u017c dzi\u015b miejscowo\u015bci W\u0142adys\u0142aw\u00f3w. Tam odwiedzam kolejny Cmentarz Ewangelicki. Niestety, nie zachowa\u0142 si\u0119 tutaj ani jeden nagrobek. Spo\u015br\u00f3d 118 mieszka\u0144c\u00f3w W\u0142adys\u0142awowa a\u017c 100 os\u00f3b by\u0142o wyznania ewangelickiego. Droga doprowadzi\u0142a mnie do miejscowo\u015bci Miszory. Przypomnia\u0142am sobie, jak kole\u017canka wspomina\u0142a, \u017ce jej babcia kiedy\u015b tu mieszka\u0142a i opowiada\u0142a, \u017ce w pobliskim lesie znajdowa\u0142 si\u0119 Cmentarz Ewangelicki. Robi\u0105c drobne zakupy w miejscowym sklepie, zapyta\u0142am pani\u0105 sprzedawczyni\u0119 o cmentarz. Powiedzia\u0142a, \u017ce rzeczywi\u015bcie kiedy\u015b by\u0142y tam nagrobki, ale z czasem miejscowi wykorzystali je do utwardzania terenu. Nie wiedzia\u0142a jednak, czy cokolwiek z tego miejsca jeszcze pozosta\u0142o. By\u0142am zszokowana. Ta historia przywo\u0142a\u0142a mi na my\u015bl film \u201ePok\u0142osie\u201d i sk\u0142oni\u0142a do refleksji nad tym, jak \u0142atwo znikaj\u0105 \u015blady ludzkiej pami\u0119ci i historii miejsc. Na 265 mieszka\u0144c\u00f3w Miszor, 132 by\u0142o wyznania ewangelickiego. Znale\u017ali\u015bmy tylko jeden nagrobek, dziewczyna kt\u00f3r\u0105 tam spotkali\u015bmy twierdzi\u0142a, \u017ce kiedy\u015b by\u0142o ich wi\u0119cej. W g\u0142owie k\u0142\u0119bi\u0105 mi si\u0119 my\u015bli i mn\u00f3stwo pyta\u0144, czy w tym co m\u00f3wi\u0142a pani ze sklepu jednak by\u0142o ziarenko prawdy. Wracam do domu, w drodze powrotnej chc\u0119 zobaczy\u0107 jeszcze jeden Cmentarz Ewangelicki w Famu\u0142kach Kr\u00f3lewskich. Cmentarz skrywa si\u0119 w bzie. Odnajdujemy kilka nagrobk\u00f3w. Na 403 mieszka\u0144c\u00f3w Famu\u0142ek 71 by\u0142o wyznania ewangelickiego. Pora wraca\u0107 do domu bo po woli robi si\u0119 p\u00f3\u017ano. Dopiero oko\u0142o osiemnastej las zacz\u0105\u0142 pachnie\u0107. W powietrzu unosi\u0142a si\u0119 wo\u0144 bzu i konwalii. Zosta\u0142am ju\u017c niemal zupe\u0142nie sama \u2014 szlaki opustosza\u0142y, a wok\u00f3\u0142 zapanowa\u0142a cisza. Jad\u0142am suszone \u015bliwki, popijaj\u0105c je ostatni\u0105 resztk\u0105 herbaty, kt\u00f3ra mi jeszcze zosta\u0142a. W tym spokoju, po\u015br\u00f3d drzew, rozchodzi\u0142 si\u0119 s\u0142odki zapach konwalii, otulaj\u0105c ca\u0142y las. Lubisz to co robi\u0119?\u00a0 B\u0119dzie mi niezmiernie mi\u0142o je\u015bli wypijemy razem kaw\u0119.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":16089,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[606,21],"tags":[37,184,186,182,185,299,179,32,181,31,24,377,180],"class_list":["post-1880","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polecane-szlaki","category-puszcza-kampinoska","tag-bromierzyk","tag-cisowe","tag-famulki-brochowskie","tag-famulki-lazowskie","tag-gorki","tag-kampinoski-park-narodowy","tag-karolinow","tag-mennonici","tag-miszory","tag-oledrzy","tag-puszcza-kampinoska","tag-skarby-mazowsza","tag-wladyslawow"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t