{"id":24,"date":"2019-11-19T07:03:40","date_gmt":"2019-11-19T06:03:40","guid":{"rendered":"http:\/\/bloganki.pl\/?p=24"},"modified":"2024-05-02T13:13:51","modified_gmt":"2024-05-02T11:13:51","slug":"__trashed","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/2019\/11\/19\/__trashed\/","title":{"rendered":"Ocali\u0107 od zapomnienia – \u015bladami Ol\u0119dr\u00f3w (Mennonit\u00f3w)"},"content":{"rendered":"\r\n

Wczoraj by\u0142 dzie\u0144 Wszystkich \u015awi\u0119tych, t\u0142umy na cmentarzu, ka\u017cdy co\u015b niesie. Starsza Pani z torb\u0105 zniczy pr\u00f3buje przedosta\u0107 si\u0119 przez t\u0142um. Jest jakby niewidzialna.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Na pomnikach kwiaty, paleta barw. Ja lubi\u0119 \u017c\u00f3\u0142te chryzantemy, przywo\u0142uj\u0105 mi wspomnienia z dzieci\u0144stwa. Niekt\u00f3re za mocno rozwini\u0119te, gubi\u0105 p\u0142atki, zapach \u015bwierku, blask \u015bwiec.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Jak by\u0142am ma\u0142\u0105 dziewczynk\u0105 zawsze bieg\u0142am na groby \u017bo\u0142nierzy, pali\u0142am \u015bwieczki. O Nich wszyscy pami\u0119taj\u0105, a Ci ludzie tu le\u017c\u0105 i \u015bwiat o nich zapomnia\u0142.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Listopad jakby niesw\u00f3j, nie szary, nie ponury ale i tak napawa nostalgi\u0105 – przemijanie.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Dzi\u015b dzie\u0144 zaduszny, dobry czas, \u017ceby odwiedzi\u0107 zapomniane cmentarze kolonist\u00f3w. Wybra\u0142am szlak \u201eW\u015br\u00f3d Ol\u0119dr\u00f3w (lub menonit\u00f3w)\u201d z ksi\u0105\u017cki \u201dMi\u0119dzy Wis\u0142\u0105 a Kampinosem\u201d autorstwa Filipa Marczewskiego, wydawnictwa Stowarzyszenie \u201eMi\u0119dzy Wis\u0142\u0105 a Kampinosem\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Ca\u0142y dzie\u0144 zapowiadaj\u0105 deszczowy, nie ma co ryzykowa\u0107 z pogod\u0105 i wyj\u0105tkowo stawiam na samoch\u00f3d a nie jak zwykle na rower.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Najwa\u017cniejszy punkt to musz\u0119 odnale\u017a\u0107 cmentarza z Kazuniu Nowym. Jet mi on najbli\u017cszy, mija go codziennie kiedy jad\u0119 do pracy. My\u015bl\u0119 sobie wtedy o Tych ludziach, kt\u00f3rzy gdzie\u015b tu spoczywaj\u0105 ukryci przed \u015bwiatem. Wyobra\u017cam sobie jak \u017cyli, jak celebrowali chwile.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u201eBobry Pana Boga\u201d \u2013 tak zatytu\u0142owany jest jeden z artyku\u0142\u00f3w na jaki natkn\u0119\u0142am si\u0119 w Internecie szukaj\u0105c informacji o menonitach. Nic nie wiem o tych ludziach, nie wiem jak \u017cyli, jacy byli a jako\u015b s\u0105 mi bardzo bliscy.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Cmentarz ewangelicki w Kazuniu Nowym.<\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n

Wyje\u017cd\u017cam z Leszna drog\u0105 krajow\u0105 nr 579 kieruj\u0119 si\u0119 w kierunku Nowego Dworu Mazowieckiego. Na skrzy\u017cowaniu z drog\u0105 krajow\u0105 nr 85 skr\u0119cam w lewo. Po oko\u0142o 1,5 km mniej wi\u0119cej na wysoko\u015bci skr\u0119tu na Gda\u0144sk wje\u017cd\u017cam za wa\u0142 przeciwpowodziowy ( po prawej stronie), zostawiam samoch\u00f3d zaraz za wa\u0142em przy lasku. Gdzie\u015b w lesie pono\u0107 znajduje si\u0119 dawny cmentarz ewangelik\u00f3w, mieszkaj\u0105cych kiedy\u015b w Kazuniu Nowym zwanym Kazuniem Niemieckim. Cmentarz powsta\u0142 w po\u0142owie XIX w i by\u0142 u\u017cytkowany do 1945 roku. Z drogi ci\u0119\u017cko go dostrzec, mieszka\u0144cy te\u017c nic o nim nie wiedz\u0105. Przedzieram si\u0119 przez zaro\u015bla, w lesie le\u017cy pe\u0142no \u015bmieci, a to pusta butelka, a to puszka po piwie, stare buty. Z drzew pospada\u0142y li\u015bcie, trzeszcz\u0105 pod stopami. Szukam kasztanowc\u00f3w, to pono\u0107 one maj\u0105 strzec cmentarza. Wiele drzew jest powywalanych, ci\u0119\u017cko przej\u015b\u0107.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Dostrzegam opart\u0105 o drzewo p\u0119kni\u0119t\u0105 p\u0142yt\u0119. Nie dowierzam w\u0142asnym oczom, przez moment czuj\u0119 ogromn\u0105 rado\u015b\u0107 i ulg\u0119. Ale zaraz przychodzi smutek i refleksja. Czuj\u0119 si\u0119 dziwnie, jako\u015b nieswojo, mam uczucie, \u017ce st\u0105pam po czyi\u015b grobach. Ogromny smutek, \u017cal i niezrozumienie czemu \u015awiat tak \u0142atwo zapomnia\u0142 o Tych ludziach.<\/p>\r\n

\"\"
Cmentarz Ewangelicki w Kazuniu Nowym.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ewangelicki w Kazuniu Nowym.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Przez g\u0142ow\u0119 przelatuj\u0105 mi obrazy, wydaje mi si\u0119, \u017ce gdzie\u015b w Internecie widzia\u0142am p\u0142aski nagrobek z charakterystycznymi napisami. Powinien gdzie\u015b tu by\u0107. Mi\u0119dzy drzewami wystaj\u0105 pozosta\u0142o\u015bci pomnik\u00f3w. Delikatnie szuram stopami, przegarniam li\u015bcie, wyczuwam co\u015b twardego, kl\u0119kam odgarniam r\u0119kami li\u015bcie.<\/p>\r\n

\"\"
Cmentarz Ewangelicki w Kazuniu Nowym.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Ma\u0142y czerwony znicz nie wystarczy, \u017ceby ocali\u0107 to miejsce od zapomnienia, a ono zas\u0142uguje na to, \u017ceby nie zosta\u0142o zapomniane.<\/p>\r\n

\"\"
Cmentarz Ewangelicki w Kazuniu Nowym.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Gdzie nie gdzie wida\u0107 stare znicze, dawno tu nikogo nie by\u0142o. Czemu to miejsce jest tak bardzo zapomniane.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

W Kazuniu Nowym, po przeciwnej stronie drogi odchodzi boczna uliczka, znajduje si\u0119 przy niej Mennonicki dom modlitwy. Dawny zb\u00f3r, dzi\u015b mieszkaj\u0105 tam ludzie znajduje si\u0119 pod numerem 22. Zbudowany zosta\u0142 w 1892 roku z drewna sosnowego<\/p>\r\n

\"\"
Mennonicki dom modlitwy z Kazuniu Nowym..<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

Cmentarz ewangelicki w Sadach.<\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n

Na mapie zaznaczony mam jeszcze jeden cmentarz, znajduje si\u0119 on w miejscowo\u015bci Sady, w okolicach stajni Olender. Nie znalaz\u0142am w ksi\u0105\u017cce \u017cadnych wskaz\u00f3wek jak tam dotrze\u0107. Intuicja podpowiada mi, \u017ceby kierowa\u0107 si\u0119 w stron\u0119 wa\u0142u, bo najcz\u0119\u015bciej w okolicach wa\u0142\u00f3w na wzg\u00f3rzu znajdowa\u0142y si\u0119 cmentarze. Przy stawie dostrzegam w\u0119dkarza, \u0142owi ryby. Mo\u017ce on mi pomo\u017ce, mo\u017ce co\u015b s\u0142ysza\u0142. Dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce kiedy\u015b by\u0142 taki cmentarz, ale teraz jest tam prywatna posesja i w tej chwili trwa wyr\u0105b lasu. Pono\u0107 w to lato by\u0142 tu jaki\u015b cz\u0142owiek z Kanady, szuka\u0142a na cmentarzu swojego przodka. Jestem zawiedziona, jak to prywatna posesja. Dziwne, zaczepiam robotnik\u00f3w, nic nie wiedz\u0105 o cmentarzu. Przeszukuje nerwowo\u00a0 Internet, udaje mi si\u0119 odnale\u017a\u0107 wskaz\u00f3wk\u0119 jak do niego dotrze\u0107. Jad\u0105c drog\u0105 nr 576 trzeba min\u0105\u0107 masarni\u0119 Farmpol, nast\u0119pnie trzeba skr\u0119ci\u0107 w dr\u00f3\u017ck\u0119 w prawo i za 50 m ponownie w prawo. W k\u0119pie drzew, ko\u0142o gospodarstwa ma by\u0107 ukryty cmentarz. Blisko biegnie zielony szlak. Nad cmentarzem g\u00f3ruje drewniany krzy\u017c.<\/p>\r\n

\"\"
Cmentarz ewangelicki w Sadach.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Sadach.<\/figcaption><\/figure>\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Sadach.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Sadach.<\/figcaption><\/figure>\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Cmentarz ewangelicki w Gniewniewicach Nowych.<\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n

Kolejny punkt mojej wyprawy to Gniewniewice. Z Sad\u00f3w kieruj\u0119 si\u0119 w kierunku Leoncina drog\u0105 krajow\u0105 575 docieram do Gniewniewic. Przed oczami mam tylko pola, i pojedyncze gospodarstwa. Rozgl\u0105dam si\u0119 w poszukiwaniu jakiego\u015b lasu, k\u0119py drzew, czego\u015b, czego mog\u0119 si\u0119 uchwyci\u0107. Wko\u0142o nie wida\u0107 \u017cywego ducha, a pogoda robi si\u0119 coraz bardziej niewyra\u017ana a czas nagli. W powietrzu czu\u0107 wilgo\u0107 i zapach ziemi, jestem coraz bardziej zm\u0119czona i zrezygnowana.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Nie wiem sk\u0105d, nagle podchodzi do mnie starszy Pan. Jest strasznie mi\u0142y, opowiada mi o dw\u00f3ch cmentarzach, kt\u00f3re kiedy\u015b tu by\u0142y. Dok\u0142adnie t\u0142umaczy mi jak mam tam dotrze\u0107. Ju\u017c jestem m\u0105drzejsza, wiem, \u017ce nale\u017cy szuka\u0107 w zaniedbanej k\u0119pie drzew.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Cmentarz przy drodze Leoncin-Gniewniewice Nowe czynny by\u0142 do 1944 r. Jest ca\u0142kowicie zdewastowany, zaro\u015bni\u0119ty drzewami i krzewami. Zachowa\u0142 si\u0119 tylko jeden nagrobek Karoliny Werman, zmar\u0142ej w 1930 r. Nie mog\u0119 odczyta\u0107 liter, s\u0105 za bardzo zniszczone. W lato koniecznie musz\u0119 tu wr\u00f3ci\u0107, zabior\u0119 ze sob\u0105 kartk\u0119 papieru, mo\u017ce uda mi si\u0119 odbi\u0107 litery. Wydaje mi si\u0119, \u017ce to jest gr\u00f3b Karoliny, bo znalaz\u0142am tylko jeden nagrobek, wi\u0119c wszystko na to wskazuje.<\/p>\r\n

\"\"
Cmentarz ewangelicki w Gniewniewicach Nowych.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Gniewniewicach Nowych.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Gniewniewicach Nowych.<\/figcaption><\/figure>\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Cmentarz ewangelicki w Gniewniewicach Folwarcznych.<\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n

Cofam si\u0119 do drogi numer 575 skr\u0119cam z niej w stron\u0119 Starych Gniewniewic i nast\u0119pnie w pierwsza droga w prawo. Po przejechaniu ok 500 metr\u00f3w mo\u017ce troch\u0119 dalej po prawej stronie widz\u0119 dziwny obiekt, nie wiem czy jest to jaki\u015b park rozrywki, wida\u0107 samochody, centralnie po drugiej stronie znajduje si\u0119 zaniedbana k\u0119pa drzew. W\u0142a\u015bnie tam powinnam szuka\u0107. Pomi\u0119dzy drzewami widz\u0119 barwinek i ju\u017c wiem, \u017ce szukam w dobrym miejscu. Gdzie\u015b wyczyta\u0142am, \u017ce cmentarzy trzeba szuka\u0107 na g\u00f3rkach i pomi\u0119dzy drzewami przewa\u017cnie ro\u015bnie barwinek albo konwalie. Ludzie sadzili je mi\u0119dzy grobami, tak przyozdabiali groby. Znalaz\u0142am tam kilka zdewastowanych grob\u00f3w, nie uda\u0142o mi si\u0119 jednak odczyta\u0107 napis\u00f3w, zmy\u0142 je czas.<\/p>\r\n

\"\"
Cmentarz ewangelicki w Gniewniewicach Nowych.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Gniewniewicach Nowych.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Cmentarz Ol\u0119derski (Olenderski) w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105.<\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n

Kieruj\u0119 si\u0119 w kierunku wa\u0142u. Tu\u017c przy wale biegnie droga , skr\u0119cam w lewo i jad\u0119 prosto ok 4 km do Wilkowa nad Wis\u0142\u0105. Zaczyna pada\u0107 drobny deszcz, robi si\u0119 szaro. Ju\u017c w samej miejscowo\u015bci dostrzegam znaki prowadz\u0105 do samego cmentarza.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Du\u017co nagrobk\u00f3w nale\u017cy do rodziny Brokop. Tu kto\u015b dba o ten cmentarz, groby s\u0105 wysprz\u0105tane, pal\u0105 si\u0119 znicze. To mi\u0142e, \u017ce kto\u015b o tych ludziach pami\u0119ta.<\/p>\r\n

\"\"
Cmentarz Ol\u0119derski (Olenderski) w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ol\u0119derski (Olenderski) w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ol\u0119derski (Olenderski) w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ol\u0119derski (Olenderski) w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ol\u0119derski (Olenderski) w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ol\u0119derski (Olenderski) w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ol\u0119derski (Olenderski) w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Cmentarz Ol\u0119derski (Olenderski) w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ol\u0119derski (Olenderski) w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ol\u0119derski (Olenderski) w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ol\u0119derski (Olenderski) w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ol\u0119derski (Olenderski) w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ol\u0119derski (Olenderski) w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ol\u0119derski (Olenderski) w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ol\u0119derski (Olenderski) w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz Ol\u0119derski (Olenderski) w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105.<\/figcaption><\/figure>\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Cmentarz ewangelicki w Secyminie Nowym.<\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n

Mijam dawny zb\u00f3r ewangelicki, zatrzymuj\u0119 si\u0119 na chwil\u0119, robi\u0119 zdj\u0119cia.<\/p>\r\n

\"\"
Dawny zb\u00f3r ewangelicki w Nowym Secyminie.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Dawny zb\u00f3r ewangelicki w Nowym Secyminie.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Pytam mieszka\u0144c\u00f3w o stary cmentarz ewangelickich, nawet o nim nie s\u0142yszeli. B\u0142\u0105dz\u0119, kr\u0119c\u0119 si\u0119 w k\u00f3\u0142ko. S\u0142ysza\u0142am, \u017ce jest on tak dobrze utrzymany a tu nikt nic o nim nie s\u0142ysza\u0142. Nic si\u0119 nie zgadza. Jestem zm\u0119czona, a czas goni, bo ju\u017c nied\u0142ugo zrobi si\u0119 ciemno. Jak znam siebie jak odpuszcz\u0119, b\u0119dzie mnie to m\u0119czy\u0107. Je\u017cd\u017c\u0119 w k\u00f3\u0142ko i nic.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Gdzie\u015b w oddali starszy Pana pali traw\u0119, ot takie Zaduszki. Dym szczypie mnie w oczy, szczeka pies, nie wiem czy i\u015b\u0107 si\u0119 pyta\u0107 czy nie, dziwnie si\u0119 czuj\u0119. Ten cz\u0142owiek ma co\u015b jeszcze pod pach\u0105.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Zaryzykuj\u0119 w ko\u0144cu zrobi\u0142am tyle kilometr\u00f3w szkoda, \u017ceby posz\u0142o to na marne. Pan okazuje si\u0119 by\u0107 bardzo sympatyczny. To On si\u0119 ba\u0142, \u017ce ja id\u0119 Go obskoczy\u0107, \u017ce pali traw\u0119. Dok\u0142adnie t\u0142umaczy mi drog\u0119 i opowiada te\u017c o cmentarzu w Piaskach Duchownych?. Wspomina, \u017ce kiedy\u015b proboszcz parafii dba\u0142 o cmentarz, zrobi\u0142 nawet ogrodzenie z ceg\u0142y a teraz cmentarz jest zaniedbany i zapomniany.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Przy drodze wojew\u00f3dzkiej nr 565 po lewej stronie mijam Sanktuarium Matki Bo\u017cej Radosnej Opiekunki Przyrody jad\u0119 dalej prosto za ok 500 metr\u00f3w mijam cmentarz parafialny, 300 metr\u00f3w za cmentarzem przy posesji nr 43 skr\u0119cam w prawo w drog\u0119 do starego cmentarza ewangelickiego. Cmentarz mie\u015bci si\u0119 w lasku za ogrodzeniem z ceg\u0142y klinkierowej.<\/p>\r\n

\"\"
Cmentarz ewangelicki w Secyminie Nowym.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Secyminie Nowym.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Secyminie Nowym.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Secyminie Nowym.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Secyminie Nowym.<\/figcaption><\/figure>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

\"\"
Cmentarz ewangelicki w Secyminie Nowym.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Secyminie Nowym.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

Cmentarz ewangelicki w Piaskach Duchownych.<\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n

Niedaleko Secymina Nowego znajduj\u0105 si\u0119 Piaski Duchowne. Za lasem przy g\u0142\u00f3wnej drodze, ko\u0142o so\u0142tysa ( \u017c\u00f3\u0142ty dom) jest powyginany drogowskaz z napisem cmentarz ewangelicki. \u0141atwo do niego dotrze\u0107, jest wykoszony i widnieje nad nim tablica informacyjna. Pierwotnie wie\u015b nale\u017ca\u0142a do klasztoru w Czerwi\u0144sku, p\u00f3\u017aniej sta\u0142a si\u0119 wsi\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105, a w ko\u0144cu XVIII w. zacz\u0119li si\u0119 tutaj osiedla\u0107 menonici. Na cmentarzu znajduje si\u0119 kilka uszkodzonych nagrobk\u00f3w, cz\u0119\u015b\u0107 w j\u0119zyku polskim<\/p>\r\n

\"\"
Cmentarz ewangelicki w Piaskach Duchownych.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Piaskach Duchownych.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Piaskach Duchownych.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Piaskach Duchownych.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Piaskach Duchownych.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Piaskach Duchownych.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Piaskach Duchownych.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Piaskach Duchownych.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
Cmentarz ewangelicki w Piaskach Duchownych.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Mam nadziej\u0119, \u017ce dotr\u0119 do pozosta\u0142ych cmentarzy i ocal\u0119 je od zapomnienia. Mo\u017ce uda mi si\u0119 co\u015b wi\u0119cej dowiedzie\u0107 o \u201eBobrach Pana Boga\u201d Na pewno poinformuj\u0119 Was o tym.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

02 listopad 2019 rok.<\/em><\/p>\r\n

Lubisz to co robi\u0119?\u00a0 B\u0119dzie mi niezmiernie mi\u0142o je\u015bli wypijemy razem kaw\u0119.<\/p>\r\n

\"\"<\/a><\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wczoraj by\u0142 dzie\u0144 Wszystkich \u015awi\u0119tych, t\u0142umy na cmentarzu, ka\u017cdy co\u015b niesie. Starsza Pani z torb\u0105 zniczy pr\u00f3buje przedosta\u0107 si\u0119 przez t\u0142um. Jest jakby niewidzialna. Na pomnikach kwiaty, paleta barw. Ja lubi\u0119 \u017c\u00f3\u0142te chryzantemy, przywo\u0142uj\u0105 mi wspomnienia z dzieci\u0144stwa. Niekt\u00f3re za mocno rozwini\u0119te, gubi\u0105 p\u0142atki, zapach \u015bwierku, blask \u015bwiec. Jak by\u0142am ma\u0142\u0105 dziewczynk\u0105 zawsze bieg\u0142am na groby \u017bo\u0142nierzy, pali\u0142am \u015bwieczki. O Nich wszyscy pami\u0119taj\u0105, a Ci ludzie tu le\u017c\u0105 i \u015bwiat o nich zapomnia\u0142. Listopad jakby niesw\u00f3j, nie szary, nie ponury ale i tak napawa nostalgi\u0105 – przemijanie. Dzi\u015b dzie\u0144 zaduszny, dobry czas, \u017ceby odwiedzi\u0107 zapomniane cmentarze kolonist\u00f3w. Wybra\u0142am szlak \u201eW\u015br\u00f3d Ol\u0119dr\u00f3w (lub menonit\u00f3w)\u201d z ksi\u0105\u017cki \u201dMi\u0119dzy Wis\u0142\u0105 a Kampinosem\u201d autorstwa Filipa Marczewskiego, wydawnictwa Stowarzyszenie \u201eMi\u0119dzy Wis\u0142\u0105 a Kampinosem\u201d. Ca\u0142y dzie\u0144 zapowiadaj\u0105 deszczowy, nie ma co ryzykowa\u0107 z pogod\u0105 i wyj\u0105tkowo stawiam na samoch\u00f3d a nie jak zwykle na rower. Najwa\u017cniejszy punkt to musz\u0119 odnale\u017a\u0107 cmentarza z Kazuniu Nowym. Jet mi on najbli\u017cszy, mija go codziennie kiedy jad\u0119 do pracy. My\u015bl\u0119 sobie wtedy o Tych ludziach, kt\u00f3rzy gdzie\u015b tu spoczywaj\u0105 ukryci przed \u015bwiatem. Wyobra\u017cam sobie jak \u017cyli, jak celebrowali chwile. \u201eBobry Pana Boga\u201d \u2013 tak zatytu\u0142owany jest jeden z artyku\u0142\u00f3w na jaki natkn\u0119\u0142am si\u0119 w Internecie szukaj\u0105c informacji o menonitach. Nic nie wiem o tych ludziach, nie wiem jak \u017cyli, jacy byli a jako\u015b s\u0105 mi bardzo bliscy. Cmentarz ewangelicki w Kazuniu Nowym. Wyje\u017cd\u017cam z Leszna drog\u0105 krajow\u0105 nr 579 kieruj\u0119 si\u0119 w kierunku Nowego Dworu Mazowieckiego. Na skrzy\u017cowaniu z drog\u0105 krajow\u0105 nr 85 skr\u0119cam w lewo. Po oko\u0142o 1,5 km mniej wi\u0119cej na wysoko\u015bci skr\u0119tu na Gda\u0144sk wje\u017cd\u017cam za wa\u0142 przeciwpowodziowy ( po prawej stronie), zostawiam samoch\u00f3d zaraz za wa\u0142em przy lasku. Gdzie\u015b w lesie pono\u0107 znajduje si\u0119 dawny cmentarz ewangelik\u00f3w, mieszkaj\u0105cych kiedy\u015b w Kazuniu Nowym zwanym Kazuniem Niemieckim. Cmentarz powsta\u0142 w po\u0142owie XIX w i by\u0142 u\u017cytkowany do 1945 roku. Z drogi ci\u0119\u017cko go dostrzec, mieszka\u0144cy te\u017c nic o nim nie wiedz\u0105. Przedzieram si\u0119 przez zaro\u015bla, w lesie le\u017cy pe\u0142no \u015bmieci, a to pusta butelka, a to puszka po piwie, stare buty. Z drzew pospada\u0142y li\u015bcie, trzeszcz\u0105 pod stopami. Szukam kasztanowc\u00f3w, to pono\u0107 one maj\u0105 strzec cmentarza. Wiele drzew jest powywalanych, ci\u0119\u017cko przej\u015b\u0107. Dostrzegam opart\u0105 o drzewo p\u0119kni\u0119t\u0105 p\u0142yt\u0119. Nie dowierzam w\u0142asnym oczom, przez moment czuj\u0119 ogromn\u0105 rado\u015b\u0107 i ulg\u0119. Ale zaraz przychodzi smutek i refleksja. Czuj\u0119 si\u0119 dziwnie, jako\u015b nieswojo, mam uczucie, \u017ce st\u0105pam po czyi\u015b grobach. Ogromny smutek, \u017cal i niezrozumienie czemu \u015awiat tak \u0142atwo zapomnia\u0142 o Tych ludziach. Przez g\u0142ow\u0119 przelatuj\u0105 mi obrazy, wydaje mi si\u0119, \u017ce gdzie\u015b w Internecie widzia\u0142am p\u0142aski nagrobek z charakterystycznymi napisami. Powinien gdzie\u015b tu by\u0107. Mi\u0119dzy drzewami wystaj\u0105 pozosta\u0142o\u015bci pomnik\u00f3w. Delikatnie szuram stopami, przegarniam li\u015bcie, wyczuwam co\u015b twardego, kl\u0119kam odgarniam r\u0119kami li\u015bcie. Ma\u0142y czerwony znicz nie wystarczy, \u017ceby ocali\u0107 to miejsce od zapomnienia, a ono zas\u0142uguje na to, \u017ceby nie zosta\u0142o zapomniane. Gdzie nie gdzie wida\u0107 stare znicze, dawno tu nikogo nie by\u0142o. Czemu to miejsce jest tak bardzo zapomniane. W Kazuniu Nowym, po przeciwnej stronie drogi odchodzi boczna uliczka, znajduje si\u0119 przy niej Mennonicki dom modlitwy. Dawny zb\u00f3r, dzi\u015b mieszkaj\u0105 tam ludzie znajduje si\u0119 pod numerem 22. Zbudowany zosta\u0142 w 1892 roku z drewna sosnowego Cmentarz ewangelicki w Sadach. Na mapie zaznaczony mam jeszcze jeden cmentarz, znajduje si\u0119 on w miejscowo\u015bci Sady, w okolicach stajni Olender. Nie znalaz\u0142am w ksi\u0105\u017cce \u017cadnych wskaz\u00f3wek jak tam dotrze\u0107. Intuicja podpowiada mi, \u017ceby kierowa\u0107 si\u0119 w stron\u0119 wa\u0142u, bo najcz\u0119\u015bciej w okolicach wa\u0142\u00f3w na wzg\u00f3rzu znajdowa\u0142y si\u0119 cmentarze. Przy stawie dostrzegam w\u0119dkarza, \u0142owi ryby. Mo\u017ce on mi pomo\u017ce, mo\u017ce co\u015b s\u0142ysza\u0142. Dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce kiedy\u015b by\u0142 taki cmentarz, ale teraz jest tam prywatna posesja i w tej chwili trwa wyr\u0105b lasu. Pono\u0107 w to lato by\u0142 tu jaki\u015b cz\u0142owiek z Kanady, szuka\u0142a na cmentarzu swojego przodka. Jestem zawiedziona, jak to prywatna posesja. Dziwne, zaczepiam robotnik\u00f3w, nic nie wiedz\u0105 o cmentarzu. Przeszukuje nerwowo\u00a0 Internet, udaje mi si\u0119 odnale\u017a\u0107 wskaz\u00f3wk\u0119 jak do niego dotrze\u0107. Jad\u0105c drog\u0105 nr 576 trzeba min\u0105\u0107 masarni\u0119 Farmpol, nast\u0119pnie trzeba skr\u0119ci\u0107 w dr\u00f3\u017ck\u0119 w prawo i za 50 m ponownie w prawo. W k\u0119pie drzew, ko\u0142o gospodarstwa ma by\u0107 ukryty cmentarz. Blisko biegnie zielony szlak. Nad cmentarzem g\u00f3ruje drewniany krzy\u017c. Cmentarz ewangelicki w Gniewniewicach Nowych. Kolejny punkt mojej wyprawy to Gniewniewice. Z Sad\u00f3w kieruj\u0119 si\u0119 w kierunku Leoncina drog\u0105 krajow\u0105 575 docieram do Gniewniewic. Przed oczami mam tylko pola, i pojedyncze gospodarstwa. Rozgl\u0105dam si\u0119 w poszukiwaniu jakiego\u015b lasu, k\u0119py drzew, czego\u015b, czego mog\u0119 si\u0119 uchwyci\u0107. Wko\u0142o nie wida\u0107 \u017cywego ducha, a pogoda robi si\u0119 coraz bardziej niewyra\u017ana a czas nagli. W powietrzu czu\u0107 wilgo\u0107 i zapach ziemi, jestem coraz bardziej zm\u0119czona i zrezygnowana. Nie wiem sk\u0105d, nagle podchodzi do mnie starszy Pan. Jest strasznie mi\u0142y, opowiada mi o dw\u00f3ch cmentarzach, kt\u00f3re kiedy\u015b tu by\u0142y. Dok\u0142adnie t\u0142umaczy mi jak mam tam dotrze\u0107. Ju\u017c jestem m\u0105drzejsza, wiem, \u017ce nale\u017cy szuka\u0107 w zaniedbanej k\u0119pie drzew. Cmentarz przy drodze Leoncin-Gniewniewice Nowe czynny by\u0142 do 1944 r. Jest ca\u0142kowicie zdewastowany, zaro\u015bni\u0119ty drzewami i krzewami. Zachowa\u0142 si\u0119 tylko jeden nagrobek Karoliny Werman, zmar\u0142ej w 1930 r. Nie mog\u0119 odczyta\u0107 liter, s\u0105 za bardzo zniszczone. W lato koniecznie musz\u0119 tu wr\u00f3ci\u0107, zabior\u0119 ze sob\u0105 kartk\u0119 papieru, mo\u017ce uda mi si\u0119 odbi\u0107 litery. Wydaje mi si\u0119, \u017ce to jest gr\u00f3b Karoliny, bo znalaz\u0142am tylko jeden nagrobek, wi\u0119c wszystko na to wskazuje. Cmentarz ewangelicki w Gniewniewicach Folwarcznych. Cofam si\u0119 do drogi numer 575 skr\u0119cam z niej w stron\u0119 Starych Gniewniewic i nast\u0119pnie w pierwsza droga w prawo. Po przejechaniu ok 500 metr\u00f3w mo\u017ce troch\u0119 dalej po prawej stronie widz\u0119 dziwny obiekt, nie wiem czy jest to jaki\u015b park rozrywki, wida\u0107 samochody, centralnie po drugiej stronie znajduje si\u0119 zaniedbana k\u0119pa drzew. W\u0142a\u015bnie tam powinnam szuka\u0107. Pomi\u0119dzy drzewami widz\u0119 barwinek i ju\u017c wiem, \u017ce szukam w dobrym miejscu. Gdzie\u015b wyczyta\u0142am, \u017ce cmentarzy trzeba szuka\u0107 na g\u00f3rkach i pomi\u0119dzy drzewami przewa\u017cnie ro\u015bnie barwinek albo konwalie. Ludzie sadzili je mi\u0119dzy grobami, tak przyozdabiali groby. Znalaz\u0142am tam kilka zdewastowanych grob\u00f3w, nie uda\u0142o mi si\u0119 jednak odczyta\u0107 napis\u00f3w, zmy\u0142 je czas. Cmentarz Ol\u0119derski (Olenderski) w Wilkowie nad Wis\u0142\u0105. Kieruj\u0119 si\u0119 w kierunku wa\u0142u. Tu\u017c przy wale biegnie droga , skr\u0119cam w lewo i jad\u0119 prosto ok 4 km do Wilkowa nad Wis\u0142\u0105. Zaczyna pada\u0107 drobny deszcz, robi si\u0119 szaro. Ju\u017c w samej miejscowo\u015bci dostrzegam znaki prowadz\u0105 do samego cmentarza. Du\u017co nagrobk\u00f3w nale\u017cy do rodziny Brokop. Tu kto\u015b dba o ten cmentarz, groby s\u0105 wysprz\u0105tane, pal\u0105 si\u0119 znicze. To mi\u0142e, \u017ce kto\u015b o tych ludziach pami\u0119ta. Cmentarz ewangelicki w Secyminie Nowym. Mijam dawny zb\u00f3r ewangelicki, zatrzymuj\u0119 si\u0119 na chwil\u0119, robi\u0119 zdj\u0119cia. Pytam mieszka\u0144c\u00f3w o stary cmentarz ewangelickich, nawet o nim nie s\u0142yszeli. B\u0142\u0105dz\u0119, kr\u0119c\u0119 si\u0119 w k\u00f3\u0142ko. S\u0142ysza\u0142am, \u017ce jest on tak dobrze utrzymany a tu nikt nic o nim nie s\u0142ysza\u0142. Nic si\u0119 nie zgadza. Jestem zm\u0119czona, a czas goni, bo ju\u017c nied\u0142ugo zrobi si\u0119 ciemno. Jak znam siebie jak odpuszcz\u0119, b\u0119dzie mnie to m\u0119czy\u0107. Je\u017cd\u017c\u0119 w k\u00f3\u0142ko i nic. Gdzie\u015b w oddali starszy Pana pali traw\u0119, ot takie Zaduszki. Dym szczypie mnie w oczy, szczeka pies, nie wiem czy i\u015b\u0107 si\u0119 pyta\u0107 czy nie, dziwnie si\u0119 czuj\u0119. Ten cz\u0142owiek ma co\u015b jeszcze pod pach\u0105. Zaryzykuj\u0119 w ko\u0144cu zrobi\u0142am tyle kilometr\u00f3w szkoda, \u017ceby posz\u0142o to na marne. Pan okazuje si\u0119 by\u0107 bardzo sympatyczny. To On si\u0119 ba\u0142, \u017ce ja id\u0119 Go obskoczy\u0107, \u017ce pali traw\u0119. Dok\u0142adnie t\u0142umaczy mi drog\u0119 i opowiada te\u017c o cmentarzu w Piaskach Duchownych?. Wspomina, \u017ce kiedy\u015b proboszcz parafii dba\u0142 o cmentarz, zrobi\u0142 nawet ogrodzenie z ceg\u0142y a teraz cmentarz jest zaniedbany i zapomniany. Przy drodze wojew\u00f3dzkiej nr 565 po lewej stronie mijam Sanktuarium Matki Bo\u017cej Radosnej Opiekunki Przyrody jad\u0119 dalej prosto za ok 500 metr\u00f3w mijam cmentarz parafialny, 300 metr\u00f3w za cmentarzem przy posesji nr 43 skr\u0119cam w prawo w drog\u0119 do starego cmentarza ewangelickiego. Cmentarz mie\u015bci si\u0119 w lasku za ogrodzeniem z ceg\u0142y klinkierowej. Cmentarz ewangelicki w Piaskach Duchownych. Niedaleko Secymina Nowego znajduj\u0105 si\u0119 Piaski Duchowne. Za lasem przy g\u0142\u00f3wnej drodze, ko\u0142o so\u0142tysa ( \u017c\u00f3\u0142ty dom) jest powyginany drogowskaz z napisem cmentarz ewangelicki. \u0141atwo do niego dotrze\u0107, jest wykoszony i widnieje nad nim tablica informacyjna. Pierwotnie wie\u015b nale\u017ca\u0142a do klasztoru w Czerwi\u0144sku, p\u00f3\u017aniej sta\u0142a si\u0119 wsi\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105, a w ko\u0144cu XVIII w. zacz\u0119li si\u0119 tutaj osiedla\u0107 menonici. Na cmentarzu znajduje si\u0119 kilka uszkodzonych nagrobk\u00f3w, cz\u0119\u015b\u0107 w j\u0119zyku polskim Mam nadziej\u0119, \u017ce dotr\u0119 do pozosta\u0142ych cmentarzy i ocal\u0119 je od zapomnienia. Mo\u017ce uda mi si\u0119 co\u015b wi\u0119cej dowiedzie\u0107 o \u201eBobrach Pana Boga\u201d Na pewno poinformuj\u0119 Was o tym. 02 listopad 2019 rok. Lubisz to co robi\u0119?\u00a0 B\u0119dzie mi niezmiernie mi\u0142o je\u015bli wypijemy razem kaw\u0119.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":14955,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[21,605],"tags":[209,32,210,31],"class_list":["post-24","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-puszcza-kampinoska","category-puszczanscy-olendrzy","tag-cmentarze-ewangelicki","tag-mennonici","tag-ocalic-od-zapomnienia","tag-oledrzy"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t