Od lat odkrywam jej mniej i bardziej znane zak\u0105tki. S\u0105 miejsca, do kt\u00f3rych wracam szczeg\u00f3lnie ch\u0119tnie, jak Grodzisko Zamczysko czy Sosna Powsta\u0144c\u00f3w. Zim\u0105 wybieram si\u0119 tam na spacery, a latem najcz\u0119\u015bciej przemierzam puszcza\u0144skie szlaki na rowerze.<\/p>\r\n
Puszcza zachwyca o ka\u017cdej porze roku, ale najbardziej lubi\u0119 j\u0105 wiosn\u0105 i podczas polskiej z\u0142otej jesieni. Wiosn\u0105 wyj\u0105tkowo pi\u0119knie wygl\u0105daj\u0105 bagna, a jednym z moich ulubionych miejsc jest niebieski szlak prowadz\u0105cy z Leszna do Zamczyska. W tym wpisie poka\u017c\u0119 Ci najciekawsze miejsca w Puszczy Kampinoskiej, kt\u00f3re \u2013 moim zdaniem \u2013 naprawd\u0119 warto zobaczy\u0107.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00a0<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n W maju czerwony szlak turystyczny prowadz\u0105cy od Czapli\u0144ca, przez Krzyw\u0105 G\u00f3r\u0119, do Posady Cisowe zamienia si\u0119 w ponad 10-kilometrowy \u201eszlak konwaliowy\u201d. To jedno z moich ulubionych miejsc w Puszczy Kampinoskiej. O tej porze roku las pachnie wyj\u0105tkowo, a zw\u0142aszcza wieczorami, gdy w powietrzu unosi si\u0119 intensywny, s\u0142odki zapach kwitn\u0105cych konwalii.<\/p>\r\n P\u00f3\u017an\u0105 wiosn\u0105, gdy wci\u0105\u017c kwitn\u0105 bzy i kasztanowce, warto wybra\u0107 si\u0119 \u015bladami opuszczonych puszcza\u0144skich wiosek. Niekt\u00f3re z nich znikn\u0119\u0142y ju\u017c z map, a ich nazwy mo\u017cna znale\u017a\u0107 jedynie w nawiasach. Po takich miejscowo\u015bciach jak Karolin\u00f3w czy \u0141azy Le\u015bne nie pozosta\u0142 niemal \u017caden \u015blad.<\/p>\r\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dawnych siedlisk poch\u0142on\u0105\u0142 las. Tylko gdzieniegdzie mo\u017cna dostrzec fundamenty dom\u00f3w \u2013 znak, \u017ce Puszcza odzyska\u0142a to, co kiedy\u015b do niej nale\u017ca\u0142o. Dawne piwnice, czyli ziemianki, sta\u0142y si\u0119 schronieniem dla nietoperzy. Nie przechowuje si\u0119 ju\u017c w nich przetwor\u00f3w, ziemniak\u00f3w ani dyni.<\/p>\r\n O dawnych mieszka\u0144cach przypominaj\u0105 dzi\u015b przede wszystkim stare krzewy bzu oraz jesienne marcinki. Kwitn\u0105 tam, gdzie kiedy\u015b sta\u0142y domy, i s\u0105 cichym \u015bladem ludzi, kt\u00f3rzy przed laty tworzyli te niewielkie puszcza\u0144skie osady.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Jesie\u0144 to moja ulubiona pora na w\u0119dr\u00f3wki po Puszczy Kampinoskiej. Las pachnie wtedy wilgotn\u0105 ziemi\u0105, poranki spowijaj\u0105 mg\u0142y, a krople rosy mieni\u0105 si\u0119 w pierwszych promieniach s\u0142o\u0144ca. To tak\u017ce czas, kt\u00f3ry sk\u0142ania do refleksji i odwiedzania miejsc pami\u0119ci.<\/p>\r\n Szczeg\u00f3lnie bliskie s\u0105 mi cmentarze ewangelickie rozsiane po dawnej Puszczy. Za ka\u017cdym razem mam nadziej\u0119, \u017ce uda si\u0119 ocali\u0107 je od zapomnienia. Najcz\u0119\u015bciej odwiedzam cmentarz w Kazuniu Nowym, obok kt\u00f3rego codziennie przeje\u017cd\u017cam w drodze do pracy. Jednym z najlepiej zachowanych jest natomiast cmentarz w Dziekanowie Le\u015bnym. Mo\u017cna do niego doj\u015b\u0107 od Kampinoskiego Szlaku Rowerowego, na wysoko\u015bci Centrum Bada\u0144 Ekologicznych PAN.<\/p>\r\n B\u0119d\u0105c w Puszczy, warto r\u00f3wnie\u017c odwiedzi\u0107 cmentarz partyzancki z 1944 roku w Wierszach, gdzie spoczywa 54 \u017co\u0142nierzy Armii Krajowej. St\u0105d \u017c\u00f3\u0142tym szlakiem mo\u017cna doj\u015b\u0107 do Mogi\u0142y Powsta\u0144c\u00f3w z 1863 roku (oko\u0142o 3,5 km). Na mogile stoi charakterystyczny krzy\u017c z 76 wbitymi gwo\u017adziami, symbolizuj\u0105cymi powsta\u0144c\u00f3w pochowanych zar\u00f3wno w tym miejscu, jak i na cmentarzu parafialnym w Zaborowie.<\/p>\r\n Chata Kampinoska<\/strong> to jeden z najlepiej zachowanych przyk\u0142ad\u00f3w tradycyjnego budownictwa Puszczy Kampinoskiej. Drewniany dom nale\u017ca\u0142 do Tomasza Po\u0142cia i zosta\u0142 wzniesiony w 1911 roku z materia\u0142\u00f3w pochodz\u0105cych z ponadstuletniej, starszej cha\u0142upy. Jego architektura doskonale oddaje wygl\u0105d dawnych puszcza\u0144skich gospodarstw z okresu przedwojennego.<\/p>\r\n Wn\u0119trze chaty sk\u0142ada si\u0119 z trzech izb pe\u0142ni\u0105cych funkcj\u0119 mieszkalno-kuchenn\u0105. Jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em ciep\u0142a by\u0142o drewno, kt\u00f3re mieszka\u0144cy cz\u0119sto otrzymywali w zamian za prace wykonywane na rzecz lasu. Dzi\u0119ki zachowanemu wyposa\u017ceniu mo\u017cna wyobrazi\u0107 sobie, jak wygl\u0105da\u0142o codzienne \u017cycie mieszka\u0144c\u00f3w Puszczy Kampinoskiej ponad sto lat temu.<\/p>\r\n Przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 Granica by\u0142a niewielk\u0105 wsi\u0105 licz\u0105c\u0105 oko\u0142o 40 gospodarstw. Zabudowa mia\u0142a charakter tzw. ulic\u00f3wki<\/strong> \u2013 domy sta\u0142y po jednej lub obu stronach g\u0142\u00f3wnej drogi, tworz\u0105c zwart\u0105 wiejsk\u0105 zabudow\u0119 przypominaj\u0105c\u0105 ulic\u0119.<\/p>\r\n Do wybuchu wojny wszystkie domy kryte by\u0142y strzech\u0105. Dachy wykonywano ze s\u0142omy \u017cytniej pochodz\u0105cej ze zbo\u017ca m\u0142\u00f3conego r\u0119cznie, a poszycie wymieniano \u015brednio co 10\u201315 lat. Ka\u017cdy gospodarz sam przygotowywa\u0142 snopki s\u0142omy do pokrycia dachu. W ka\u017cdej zagrodzie znajdowa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c studnia z \u017curawiem \u2013 nieod\u0142\u0105czny element dawnego krajobrazu polskiej wsi.<\/p>\r\n Dzi\u015b Chata Kampinoska jest oddzia\u0142em Muzeum Kampinoskiego Parku Narodowego i stanowi doskona\u0142e miejsce, by rozpocz\u0105\u0107 zwiedzanie Puszczy Kampinoskiej oraz pozna\u0107 histori\u0119 i kultur\u0119 jej dawnych mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Grodzisko \u201eZamczysko\u201d to jedno z najbardziej tajemniczych miejsc w Puszczy Kampinoskiej. W rzeczywisto\u015bci s\u0105 tu dwa grodziska \u2013 Stare Zamczysko<\/strong> i Nowe Zamczysko<\/strong> \u2013 po\u0142o\u017cone na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d od Leszna.<\/p>\r\n Stare Zamczysko znajduje si\u0119 na styku pasa wydm i bagien. To wczesno\u015bredniowieczne grodzisko o charakterystycznym kszta\u0142cie wysokiego, cylindrycznego wzg\u00f3rza, otoczonego dwoma pier\u015bcieniami wa\u0142\u00f3w oraz fos. Miejsce zachowa\u0142o sw\u00f3j historyczny uk\u0142ad i do dzi\u015b robi du\u017ce wra\u017cenie.<\/p>\r\n Z grodziskiem zwi\u0105zanych jest wiele legend. Wed\u0142ug jednej z nich sta\u0142 tu zamek kr\u00f3lowej Bony, a wed\u0142ug innej w okolicy ukryto cenne skarby. Ich poszukiwacze pojawiali si\u0119 tutaj jeszcze po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\r\n Dzi\u015b wzg\u00f3rze porasta starodrzew lasu mieszanego, w kt\u00f3rym mo\u017cna spotka\u0107 niemal wszystkie gatunki drzew i krzew\u00f3w charakterystycznych dla Puszczy Kampinoskiej. To wyj\u0105tkowo klimatyczne miejsce o ka\u017cdej porze roku \u2013 wiosn\u0105 zachwyca \u015bwie\u017c\u0105 zieleni\u0105, latem daje przyjemny cie\u0144, jesieni\u0105 mieni si\u0119 z\u0142otymi barwami, a zim\u0105 nabiera niezwyk\u0142ego, niemal ba\u015bniowego charakteru.<\/p>\r\n Historia tego miejsca nie ko\u0144czy si\u0119 jednak na \u015bredniowieczu. Na wale grodziska znajdowa\u0142a si\u0119 mogi\u0142a nieznanego \u017co\u0142nierza Armii Krajowej, kt\u00f3ry w 1944 roku zosta\u0142 zastrzelony przez w\u0142asowc\u00f3w z Rosyjskiej Armii Wyzwole\u0144czej. To sprawia, \u017ce Zamczysko jest nie tylko cennym zabytkiem archeologicznym, ale r\u00f3wnie\u017c wa\u017cnym miejscem pami\u0119ci.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Sosna Powsta\u0144c\u00f3w to jedno z najwa\u017cniejszych miejsc pami\u0119ci w Puszczy Kampinoskiej. Ros\u0142a na po\u0142udniowym skraju wsi, w miejscu zwanym Trzy Krzy\u017ce<\/strong>. Mia\u0142a oko\u0142o 22 metr\u00f3w wysoko\u015bci i imponuj\u0105cy obw\u00f3d pnia wynosz\u0105cy 350 cm. Szacuje si\u0119, \u017ce liczy\u0142a oko\u0142o 170 lat, zanim run\u0119\u0142a podczas wichury w 1984 roku.<\/p>\r\n Drzewo by\u0142o niemym \u015bwiadkiem tragicznych wydarze\u0144 po bitwie pod Zaborowem Le\u015bnym, stoczonej podczas powstania styczniowego. To w\u0142a\u015bnie na jego konarach carscy Kozacy wieszali pojmanych powsta\u0144c\u00f3w z oddzia\u0142u mjr. Walerego Remiszewskiego. Polegli zostali p\u00f3\u017aniej ekshumowani i pochowani we wsp\u00f3lnej mogile na cmentarzu w Kampinosie.<\/p>\r\n Z Sosn\u0105 Powsta\u0144c\u00f3w wi\u0105\u017ce si\u0119 poruszaj\u0105ca legenda. M\u00f3wiono, \u017ce jej konary pochyli\u0142y si\u0119 ku ziemi pod ci\u0119\u017carem cia\u0142 straconych powsta\u0144c\u00f3w i ju\u017c nigdy nie wr\u00f3ci\u0142y do swojego pierwotnego kszta\u0142tu. Przez lata drzewo sta\u0142o si\u0119 symbolem pami\u0119ci o uczestnikach powstania styczniowego i jednym z najbardziej przejmuj\u0105cych pomnik\u00f3w historii w Puszczy Kampinoskiej.<\/p>\r\n Cho\u0107 samej sosny ju\u017c nie ma, miejsce nadal sk\u0142ania do zadumy i przypomina o wydarzeniach z 1863 roku. Warto zatrzyma\u0107 si\u0119 tu na chwil\u0119 podczas w\u0119dr\u00f3wki po puszcza\u0144skich szlakach i odda\u0107 ho\u0142d tym, kt\u00f3rzy walczyli o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n ezioro Tomczyn po\u0142o\u017cone w okolicach Leszna by\u0142o kiedy\u015b jednym z wa\u017cnych miejsc dla lokalnej spo\u0142eczno\u015bci. Dawniej dostarcza\u0142o mieszka\u0144com ryb i wody, a dzi\u015b pozosta\u0142y po nim jedynie \u015blady \u2013 zbiornik niemal ca\u0142kowicie zanik\u0142.<\/p>\r\n Nazwa jeziora pochodzi prawdopodobnie od Tomasza Bersona, jednego z w\u0142a\u015bcicieli okolicznych teren\u00f3w. W okresie mi\u0119dzywojennym Tomczyn by\u0142 dzier\u017cawiony r\u00f3\u017cnym grupom rybak\u00f3w, a dzi\u0119ki du\u017cej liczbie ptactwa wodnego organizowano tu r\u00f3wnie\u017c polowania na kaczki dla zaproszonych go\u015bci.<\/p>\r\n Dla mieszka\u0144c\u00f3w Leszna, szczeg\u00f3lnie m\u0142odzie\u017cy, jezioro by\u0142o miejscem wypoczynku i spotka\u0144. Mo\u017cna by\u0142o korzysta\u0107 z \u0142\u00f3dek, spacerowa\u0107 nad brzegiem i sp\u0119dza\u0107 czas w otoczeniu pi\u0119knej przyrody. Malowniczy zbiornik wodny oraz s\u0105siaduj\u0105cy z nim las przyci\u0105ga\u0142y r\u00f3wnie\u017c harcerzy z Mazowsza i Warszawy, kt\u00f3rzy organizowali tu obozy. Wieczorne ogniska harcerskie by\u0142y wydarzeniami, w kt\u00f3rych ch\u0119tnie uczestniczyli r\u00f3wnie\u017c mieszka\u0144cy okolicznych miejscowo\u015bci.<\/p>\r\n Po II wojnie \u015bwiatowej nad brzegiem jeziora powsta\u0142a niewielka infrastruktura rekreacyjna \u2013 drewniany domek kempingowy, pomost oraz platformy dla w\u0119dkarzy. Obiekty te s\u0142u\u017cy\u0142y g\u0142\u00f3wnie oficerom pobliskiej jednostki wojskowej podleg\u0142ej Ministerstwu Spraw Wewn\u0119trznych.<\/p>\r\n Niestety zmiany w gospodarce wodnej i dzia\u0142alno\u015b\u0107 cz\u0142owieka doprowadzi\u0142y do stopniowego zaniku jeziora. Tomczyn, niegdy\u015b nazywany per\u0142\u0105 Kampinoskiego Parku Narodowego, utraci\u0142 sw\u00f3j dawny charakter. Dzi\u015b miejsce to jest przede wszystkim \u015bwiadectwem tego, jak delikatna jest r\u00f3wnowaga mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a przyrod\u0105 oraz jak wiele cennych zak\u0105tk\u00f3w mo\u017ce znikn\u0105\u0107 bezpowrotnie.<\/p>\r\n Podczas spaceru po okolicach Leszna warto zatrzyma\u0107 si\u0119 przy dawnym jeziorze i wyobrazi\u0107 sobie, jak wygl\u0105da\u0142o w czasach swojej \u015bwietno\u015bci \u2013 z wod\u0105 odbijaj\u0105c\u0105 le\u015bne drzewa, \u0142odziami przy brzegu i gwarem ludzi korzystaj\u0105cych z tego wyj\u0105tkowego miejsca.<\/p>\r\n \u0179r\u00f3d\u0142o: Edmund W. Waleria\u0144czyk \u201eJest takie miejsce na ziemi. Tom 1. Leszno\u201d, s. 161\u2013165.<\/em><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n W sercu Puszczy Kampinoskiej mo\u017cna znale\u017a\u0107 wyj\u0105tkow\u0105, kameraln\u0105 wystaw\u0119 fotograficzn\u0105 stworzon\u0105 w\u0142asnymi si\u0142ami przez jej autora \u2013 Marka Kalinowskiego. Ekspozycja prezentuje przyrod\u0119 puszczy w szerokim uj\u0119ciu: od niezwyk\u0142ych fotografii makro przedstawiaj\u0105cych owady i ro\u015bliny, po zdj\u0119cia wi\u0119kszych przedstawicieli tutejszej fauny i flory.<\/p>\r\n To miejsce pozwala spojrze\u0107 na dobrze znan\u0105 puszcza\u0144sk\u0105 przyrod\u0119 z zupe\u0142nie innej perspektywy. Fotografie pokazuj\u0105 bogactwo \u015bwiata, kt\u00f3ry cz\u0119sto mijamy podczas spacer\u00f3w, nie zauwa\u017caj\u0105c jego najdrobniejszych i najbardziej niezwyk\u0142ych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w.<\/p>\r\n Do wystawy mo\u017cna dotrze\u0107 \u017c\u00f3\u0142tym szlakiem turystycznym prowadz\u0105cym z Leszna do Ruzina. Jest to ciekawy cel wycieczki pieszej, szczeg\u00f3lnie dla os\u00f3b, kt\u00f3re chc\u0105 po\u0142\u0105czy\u0107 spacer po Puszczy Kampinoskiej z odkrywaniem lokalnych ciekawostek.<\/p>\r\n Mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c dojecha\u0107 samochodem z Warszawy:<\/p>\r\n Wystawa Marka Kalinowskiego to jedno z tych miejsc, kt\u00f3re pokazuj\u0105, \u017ce Puszcza Kampinoska kryje nie tylko zabytki i szlaki, ale r\u00f3wnie\u017c ludzi z pasj\u0105, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 dostrzec i zachowa\u0107 jej niezwyk\u0142e pi\u0119kno.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Fort VII Twierdzy Modlin to jeden z ciekawszych i mniej znanych obiekt\u00f3w tej pot\u0119\u017cnej XIX-wiecznej fortyfikacji. Zosta\u0142 zbudowany w latach 80. XIX wieku, a nast\u0119pnie gruntownie przebudowany i unowocze\u015bniony w latach 1894\u20131900. Kolejne prace modernizacyjne prowadzono jeszcze w latach 1912\u20131914. W wyniku tych zmian fort znacz\u0105co r\u00f3\u017cni si\u0119 od pierwotnego projektu, wed\u0142ug kt\u00f3rego zosta\u0142 wzniesiony.<\/p>\r\n Obiekt znajduje si\u0119 w lesie niedaleko miejscowo\u015bci Cybulice Ma\u0142e. Dzi\u0119ki kolejnym przebudowom sta\u0142 si\u0119 jednym z najnowocze\u015bniejszych dzie\u0142 obronnych wchodz\u0105cych w sk\u0142ad Twierdzy Modlin. Dzi\u015b, ukryty w\u015br\u00f3d drzew, zachwyca swoim klimatem i pozwala poczu\u0107 atmosfer\u0119 dawnych umocnie\u0144 wojskowych.<\/p>\r\n Jad\u0105c z Leszna w kierunku Nowego Dworu Mazowieckiego drog\u0105 wojew\u00f3dzk\u0105 nr 579, w Cybulicach Du\u017cych mijamy po prawej stronie stacj\u0119 paliw. Kilkaset metr\u00f3w dalej, na \u0142uku drogi, skr\u0119camy w lewo w ulic\u0119 Wiosenn\u0105 w Cybulicach Ma\u0142ych. To charakterystyczne miejsce \u2013 droga rozwidla si\u0119 w kszta\u0142cie litery \u201eY\u201d.<\/p>\r\n Nast\u0119pnie jedziemy ca\u0142y czas prosto. Po oko\u0142o kilometrze mijamy po prawej stronie fabryk\u0119 mebli kuchennych Toce. W pobli\u017cu, po lewej stronie, znajduje si\u0119 miejsce, gdzie mo\u017cna zostawi\u0107 samoch\u00f3d (teren prywatny, dlatego warto zachowa\u0107 ostro\u017cno\u015b\u0107 i nie zastawia\u0107 przejazdu). St\u0105d prowadzi le\u015bna \u015bcie\u017cka, kt\u00f3r\u0105 po kilku minutach docieramy do Fortu VII.<\/p>\r\n Wej\u015bcie do fortu nie jest oficjalnie oznakowane, ale prowadzi do niego dobrze widoczna, wydeptana \u015bcie\u017cka. To doskona\u0142y cel kr\u00f3tkiej wycieczki dla os\u00f3b zainteresowanych histori\u0105, fortyfikacjami i mniej znanymi zak\u0105tkami okolic Puszczy Kampinoskiej.<\/p>\r\n Dzi\u015b znaczna cz\u0119\u015b\u0107 Wierszy znajduje si\u0119 pod opiek\u0105 Kampinoskiego Parku Narodowego \u2013 oko\u0142o 78% powierzchni wsi zosta\u0142o wykupione przez Park na rzecz Skarbu Pa\u0144stwa. Dzi\u0119ki temu zachowa\u0142 si\u0119 tu wyj\u0105tkowy charakter puszcza\u0144skiej osady otoczonej lasami.<\/p>\r\n Wiersze zajmuj\u0105 szczeg\u00f3lne miejsce w historii Puszczy Kampinoskiej. W sierpniu i wrze\u015bniu 1944 roku wraz z pobliskimi miejscowo\u015bciami: Brzoz\u00f3wk\u0105, Truskawk\u0105, Jan\u00f3wkiem, Krogulcem i Ki\u015bciennem sta\u0142y si\u0119 baz\u0105 Grupy \u201eKampinos\u201d Armii Krajowej<\/strong>, licz\u0105cej oko\u0142o 2700 \u017co\u0142nierzy.<\/p>\r\n Przez dwa powsta\u0144cze miesi\u0105ce obszar ten pozostawa\u0142 ca\u0142kowicie wolny od okupanta i przeszed\u0142 do historii jako \u201eNiepodleg\u0142a Rzeczpospolita Kampinoska\u201d<\/strong>. St\u0105d wyrusza\u0142y oddzia\u0142y prowadz\u0105ce akcje dywersyjne oraz wyprawy z pomoc\u0105 walcz\u0105cej Warszawie. By\u0142 to jeden z najwi\u0119kszych obszar\u00f3w kontrolowanych przez polskie podziemie w czasie Powstania Warszawskiego.<\/p>\r\n Gdy walki w Warszawie stopniowo wygasa\u0142y, Niemcy coraz wi\u0119ksze si\u0142y kierowali przeciwko oddzia\u0142om partyzanckim ukrytym w Puszczy Kampinoskiej. Historia Wierszy przypomina dzi\u015b o niezwyk\u0142ej odwadze \u017co\u0142nierzy Armii Krajowej oraz mieszka\u0144c\u00f3w puszcza\u0144skich wsi, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 w samym centrum wojennych wydarze\u0144.<\/p>\r\n Jedn\u0105 z najciekawszych atrakcji Puszczy Kampinoskiej jest najd\u0142u\u017csza k\u0142adka w parku, licz\u0105ca a\u017c 770 metr\u00f3w d\u0142ugo\u015bci<\/strong>. Znajduje si\u0119 na zielono-niebieskim szlaku \u0142\u0105cz\u0105cym Zabor\u00f3w Le\u015bny z Wygl\u0119dami G\u00f3rnymi<\/strong>.<\/p>\r\n K\u0142adka prowadzi przez podmok\u0142e tereny po\u0142udniowego pasa bagiennego, pozwalaj\u0105c wygodnie przej\u015b\u0107 przez obszary, kt\u00f3re dawniej by\u0142y trudno dost\u0119pne. Trasa jest wyj\u0105tkowo malownicza \u2013 po drodze mo\u017cna podziwia\u0107 mokrad\u0142a, olszyny i dzik\u0105 przyrod\u0119 charakterystyczn\u0105 dla Kampinoskiego Parku Narodowego.<\/p>\r\n To miejsce szczeg\u00f3lnie pi\u0119knie wygl\u0105da wiosn\u0105, kiedy budzi si\u0119 \u017cycie na mokrad\u0142ach, oraz jesieni\u0105, gdy las nabiera z\u0142otych barw. Spacer po k\u0142adce daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 spokojnego obserwowania przyrody bez ingerowania w cenne przyrodniczo tereny.<\/p>\r\n Warto po\u0142\u0105czy\u0107 t\u0119 tras\u0119 z odwiedzeniem Zaborowa Le\u015bnego \u2013 znajduje si\u0119 tam wiata piknikowa oraz miejsce, od kt\u00f3rego mo\u017cna rozpocz\u0105\u0107 dalsz\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 po puszcza\u0144skich szlakach. To idealna propozycja na spokojny spacer, rodzinn\u0105 wycieczk\u0119 lub rowerow\u0105 wypraw\u0119 po mniej znanych zak\u0105tkach Puszczy Kampinoskiej.<\/p>\r\n ilmu \u201eW lesie dzi\u015b nie za\u015bnie nikt\u201d jeszcze nie widzia\u0142am, ale uda\u0142o mi si\u0119 dotrze\u0107 do miejsca, kt\u00f3re zachwyci\u0142o mnie swoim klimatem \u2013 jednej z naj\u0142adniejszych le\u015bnicz\u00f3wek w Puszczy Kampinoskiej. To w\u0142a\u015bnie tutaj kr\u0119cono sceny do tego filmu.<\/p>\r\n Do le\u015bnicz\u00f3wki mo\u017cna doj\u015b\u0107 z parkingu w Starej D\u0105browie \u2013 trasa liczy nieca\u0142e 5 km. Budynek po\u0142o\u017cony jest na terenie Obszaru Ochrony \u015acis\u0142ej \u201eRybitew\u201d<\/strong> i mo\u017cna go dostrzec, przemierzaj\u0105c drog\u0119 mi\u0119dzy Teofilem a Rybitewem. To dawna le\u015bnicz\u00f3wka Kampinoskiego Parku Narodowego, ukryta w\u015br\u00f3d puszcza\u0144skich drzew.<\/p>\r\n Mnie osobi\u015bcie najbardziej urzeka jednak le\u015bnicz\u00f3wka w Krzywej G\u00f3rze. Od dawna marzy mi si\u0119 taki drewniany domek po\u015brodku lasu \u2013 z dala od codziennego zgie\u0142ku, otoczony cisz\u0105 i zieleni\u0105. Ten jest wyj\u0105tkowo pi\u0119kny. Ma dwa drewniane ganki, kt\u00f3re pewnie dawniej chroni\u0142y mieszka\u0144c\u00f3w przed deszczem i zimnym wiatrem.<\/p>\r\n Wyobra\u017cam sobie, \u017ce zim\u0105 przed wej\u015bciem sta\u0142a miot\u0142a, kt\u00f3r\u0105 domownicy omiatali \u015bnieg z but\u00f3w przed wej\u015bciem do domu. Tak\u0105 sam\u0105 pami\u0119tam z dzieci\u0144stwa \u2013 m\u00f3j tata zawsze u\u017cywa\u0142 jej, \u017ceby oczy\u015bci\u0107 obuwie przed wej\u015bciem do domu po zimowych spacerach.<\/p>\r\n Przed le\u015bnicz\u00f3wk\u0105 stoi samotna \u0142aweczka. Powoli zaczyna porasta\u0107 j\u0105 mech, jakby od dawna nikt na niej nie siedzia\u0142. A jednak w\u0142a\u015bnie ta cisza i odrobina zapomnienia sprawiaj\u0105, \u017ce miejsce ma sw\u00f3j niezwyk\u0142y, nostalgiczny urok.<\/p>\r\n Na skraju Puszczy Kampinoskiej, w pobli\u017cu Dziekanowa Le\u015bnego, znajduje si\u0119 niewielki cmentarz ewangelicki b\u0119d\u0105cy materialnym \u015bladem po dawnych mieszka\u0144cach tej okolicy \u2013 niemieckich kolonistach.<\/p>\r\n Osadnicy ci byli w wi\u0119kszo\u015bci wyznania protestanckiego. Od po\u0142owy XIX wieku nale\u017celi do parafii ewangelickiej w Nowym Dworze Mazowieckim. Pocz\u0105tkowo sprawy zwi\u0105zane ze stanem cywilnym prowadzone by\u0142y przez proboszcz\u00f3w parafii katolickiej w \u0141omnie. Du\u017ca odleg\u0142o\u015b\u0107 oraz trudno\u015bci z dotarciem do Nowego Dworu sprawi\u0142y jednak, \u017ce w osadach kolonist\u00f3w zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 niewielkie, lokalne cmentarze.<\/p>\r\n Cmentarz w Dziekanowie Le\u015bnym jest najwi\u0119kszym zachowanym tego typu miejscem w okolicy. Pozosta\u0142o\u015bci mniejszych nekropolii mo\u017cna znale\u017a\u0107 jeszcze w D\u0105browie Zachodniej i K\u0119pie Kie\u0142pi\u0144skiej.<\/p>\r\n Spoczywaj\u0105 tu dawni mieszka\u0144cy tych teren\u00f3w \u2013 przybysze z Niemiec oraz z zaboru pruskiego. W wi\u0119kszo\u015bci by\u0142y to osoby, kt\u00f3re urodzi\u0142y si\u0119 i zmar\u0142y ju\u017c tutaj. Przez wiele lat \u017cy\u0142y obok polskich i \u017cydowskich s\u0105siad\u00f3w, tworz\u0105c wsp\u00f3lnot\u0119 lokaln\u0105, kt\u00f3ra istnia\u0142a a\u017c do wybuchu II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\r\n Na pocz\u0105tku 1945 roku niemieccy koloni\u015bci opu\u015bcili swoje gospodarstwa. Opuszczony cmentarz z czasem zosta\u0142 zdewastowany \u2013 skradziono kamienne p\u0142yty nagrobne oraz ogrodzenie, a pozosta\u0142e groby znikn\u0119\u0142y pod warstw\u0105 le\u015bnej \u015bci\u00f3\u0142ki i samosiew\u00f3w.<\/p>\r\n W 2013 roku dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy Stowarzyszenia Nasze \u0141omianki<\/strong> oraz Kampinoskiego Parku Narodowego<\/strong> rozpocz\u0119to prace porz\u0105dkowe. Odtworzono granice cmentarza, wykonano nowe ogrodzenie, usuni\u0119to cz\u0119\u015b\u0107 zarastaj\u0105cych go drzew i krzew\u00f3w, ods\u0142oni\u0119to zapomniane groby oraz przeprowadzono ich inwentaryzacj\u0119.<\/p>\r\n Dzi\u015b cmentarz w Dziekanowie Le\u015bnym jest nie tylko zabytkiem, ale r\u00f3wnie\u017c miejscem refleksji nad wielokulturow\u0105 histori\u0105 teren\u00f3w wok\u00f3\u0142 Puszczy Kampinoskiej. Warto tu zajrze\u0107 podczas spaceru \u2013 nie dla spektakularnych zabytk\u00f3w, lecz dla ciszy, pami\u0119ci i \u015blad\u00f3w ludzi, kt\u00f3rzy kiedy\u015b tworzyli t\u0119 niezwyk\u0142\u0105 puszcza\u0144sk\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Cmentarz ewangelicki w Kazuniu Nowym jest mi szczeg\u00f3lnie bliski. Mijam go codziennie w drodze do pracy i za ka\u017cdym razem zatrzymuj\u0119 na nim cho\u0107 na chwil\u0119 swoj\u0105 my\u015bl.<\/p>\r\n Zastanawiam si\u0119 wtedy nad lud\u017ami, kt\u00f3rzy spoczywaj\u0105 w tym cichym, ukrytym miejscu. Kim byli? Jak wygl\u0105da\u0142o ich codzienne \u017cycie? Jak \u015bwi\u0119towali wa\u017cne chwile, jak sp\u0119dzali czas z rodzin\u0105, jakie mieli marzenia i troski?<\/p>\r\n Dzi\u015b po ich \u015bwiecie pozosta\u0142y jedynie nagrobki i \u015blady dawnej obecno\u015bci, powoli odzyskiwane przez przyrod\u0119. W\u015br\u00f3d drzew i le\u015bnej ciszy mo\u017cna jednak poczu\u0107, \u017ce to miejsce wci\u0105\u017c przechowuje pami\u0119\u0107 o swoich dawnych mieszka\u0144cach.<\/p>\r\n Takie zapomniane cmentarze s\u0105 niezwyk\u0142ymi \u015bwiadkami historii Puszczy Kampinoskiej. Przypominaj\u0105, \u017ce las, kt\u00f3ry dzi\u015b wydaje si\u0119 odwieczny i dziki, by\u0142 kiedy\u015b przestrzeni\u0105 \u017cycia wielu ludzi \u2013 ich dom\u00f3w, rodzin, codziennych rado\u015bci i smutk\u00f3w.<\/p>\r\n W\u015br\u00f3d le\u015bnej ciszy, niedaleko drogi wojew\u00f3dzkiej nr 565 w Secyminie Nowym, znajduje si\u0119 kolejny \u015blad po dawnych mieszka\u0144cach tych teren\u00f3w \u2013 stary cmentarz ewangelicki.<\/p>\r\n Aby do niego dotrze\u0107, jad\u0105c drog\u0105 wojew\u00f3dzk\u0105 nr 565, mijamy po lewej stronie Sanktuarium Matki Bo\u017cej Radosnej Opiekunki Przyrody<\/strong>. Nast\u0119pnie jedziemy prosto oko\u0142o 500 metr\u00f3w, mijaj\u0105c po drodze cmentarz parafialny. Oko\u0142o 300 metr\u00f3w dalej, przy posesji nr 43, skr\u0119camy w prawo w drog\u0119 prowadz\u0105c\u0105 do dawnej ewangelickiej nekropolii.<\/p>\r\n Cmentarz ukryty jest w niewielkim lasku, za ogrodzeniem wykonanym z ceg\u0142y klinkierowej. To spokojne, nieco zapomniane miejsce, kt\u00f3re \u2013 podobnie jak inne cmentarze ewangelickie w okolicach Puszczy Kampinoskiej \u2013 przypomina o historii dawnych kolonist\u00f3w zamieszkuj\u0105cych te tereny.<\/p>\r\n Warto zatrzyma\u0107 si\u0119 tu na chwil\u0119 podczas odkrywania mniej znanych zak\u0105tk\u00f3w Puszczy Kampinoskiej. Takie miejsca nie zachwycaj\u0105 rozmachem, lecz swoj\u0105 atmosfer\u0105 \u2013 cisz\u0105, histori\u0105 i \u015bladami ludzi, kt\u00f3rych \u017cycie by\u0142o kiedy\u015b zwi\u0105zane z tym krajobrazem.<\/p>\r\n Do cmentarza ewangelickiego w Famu\u0142kach \u0141azowskich nie\u0142atwo dzi\u015b trafi\u0107. Miejsce niemal ca\u0142kowicie ukry\u0142o si\u0119 przed \u015bwiatem \u2013 powalone drzewa, g\u0119ste krzewy i dzika ro\u015blinno\u015b\u0107 sprawiaj\u0105, \u017ce trudno odnale\u017a\u0107 \u015blady dawnej nekropolii.<\/p>\r\n W\u015br\u00f3d zaro\u015bli mo\u017cna jednak dostrzec stare nagrobki. Niekt\u00f3re z nich schowane s\u0105 pod krzewami bzu, kt\u00f3ry by\u0107 mo\u017ce kiedy\u015b zosta\u0142 posadzony przez rodziny odwiedzaj\u0105ce swoich bliskich. To niezwyk\u0142e uczucie odnale\u017a\u0107 te ciche \u015blady ludzkiego \u017cycia po\u015br\u00f3d zapomnianego lasu.<\/p>\r\n Na jednym z grob\u00f3w zauwa\u017cy\u0142am \u015bwie\u017c\u0105 wi\u0105zank\u0119. Kto\u015b jeszcze pami\u0119ta o tym miejscu, kto\u015b czasem tu przychodzi, zatrzymuje si\u0119 na chwil\u0119, zapala znicz. Ten drobny gest pokazuje, \u017ce pami\u0119\u0107 o dawnych mieszka\u0144cach Famu\u0142ek \u0141azowskich jeszcze nie zgas\u0142a.<\/p>\r\n Takie zapomniane cmentarze maj\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 atmosfer\u0119. Nie przypominaj\u0105 zadbanych nekropolii \u2013 s\u0105 bardziej jak ukryte rozdzia\u0142y historii, kt\u00f3re trzeba samemu odnale\u017a\u0107. W\u015br\u00f3d drzew i ciszy wci\u0105\u017c mo\u017cna poczu\u0107 obecno\u015b\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy kiedy\u015b tworzyli t\u0119 puszcza\u0144sk\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u201e\u015acie\u017cka spacerowa przez \u0141u\u017cow\u0105 G\u00f3r\u0119\u201d to jedna z ciekawszych tras spacerowych w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Puszczy Kampinoskiej. Trasa ma oko\u0142o 2 km d\u0142ugo\u015bci<\/strong> (4 km w obie strony) i rozpoczyna si\u0119 przy parkingu w D\u0105browie Le\u015bnej. Prowadzi przez \u0141u\u017cow\u0105 G\u00f3r\u0119, obok miejsca strace\u0144 z 1942 roku, a\u017c do Kamienia U\u0142an\u00f3w Jaz\u0142owieckich<\/strong> na Nad\u0142u\u017cu.<\/p>\r\n Spacer t\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 pozwala po\u0142\u0105czy\u0107 poznawanie przyrody z odkrywaniem historii tego miejsca. Po drodze mo\u017cna zobaczy\u0107 charakterystyczny krajobraz wydmowy Puszczy Kampinoskiej oraz zatrzyma\u0107 si\u0119 przy miejscu pami\u0119ci po\u015bwi\u0119conym ofiarom wojny.<\/p>\r\n Jedn\u0105 z najwi\u0119kszych atrakcji trasy jest mural wykonany w listopadzie 2019 roku, przedstawiaj\u0105cy gacka brunatnego<\/strong> \u2013 gatunek nietoperza, kt\u00f3ry ch\u0119tnie zimuje na \u0141u\u017cowej G\u00f3rze. Praca zwraca uwag\u0119 na wyj\u0105tkowe znaczenie tego obszaru dla ochrony przyrody.<\/p>\r\n Dolna cz\u0119\u015b\u0107 muralu przedstawia ro\u015bliny typowe dla muraw napiaskowych, charakterystycznych dla kampinoskich wydm. Mo\u017cna tam rozpozna\u0107 mi\u0119dzy innymi kocanki piaskowe, szczotlich\u0119 siw\u0105, go\u017adzika piaskowego oraz chabra nadre\u0144skiego.<\/p>\r\n To kr\u00f3tka, ale bardzo r\u00f3\u017cnorodna trasa \u2013 dobra propozycja zar\u00f3wno na spokojny rodzinny spacer, jak i na kr\u00f3tk\u0105 wycieczk\u0119 po mniej znanych zak\u0105tkach Kampinoskiego Parku Narodowego.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Na terenie poro\u015bni\u0119tym cennymi murawami napiaskowymi powsta\u0142a k\u0142adka turystyczna oraz schody, kt\u00f3re u\u0142atwiaj\u0105 zej\u015bcie z wydmy w kierunku znajduj\u0105cego si\u0119 nieopodal miejsca strace\u0144 z czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\r\n Infrastruktura zosta\u0142a zaprojektowana tak, aby umo\u017cliwi\u0107 zwiedzanie tego wyj\u0105tkowego miejsca bez nadmiernej ingerencji w delikatny ekosystem wydmowy. Przy k\u0142adce ustawiono cztery tablice edukacyjne, kt\u00f3re przybli\u017caj\u0105 zar\u00f3wno histori\u0119 tego obszaru, jak i jego najwa\u017cniejsze walory przyrodnicze.<\/p>\r\n Spaceruj\u0105c t\u0105 tras\u0105, mo\u017cna wi\u0119c po\u0142\u0105czy\u0107 poznawanie niezwyk\u0142ej przyrody Puszczy Kampinoskiej z refleksj\u0105 nad tragicznymi wydarzeniami, kt\u00f3re mia\u0142y tu miejsce podczas II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n To jedna z ciekawszych \u015bcie\u017cek edukacyjnych w Puszczy Kampinoskiej, kt\u00f3ra \u015bwietnie sprawdzi si\u0119 podczas rodzinnej wyprawy. R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 trasy, ciekawe miejsca po drodze oraz po\u0142\u0105czenie walor\u00f3w przyrodniczych i historycznych sprawiaj\u0105, \u017ce nawet najm\u0142odsi tury\u015bci nie powinni si\u0119 tutaj nudzi\u0107.<\/p>\r\n Spacer mo\u017cna spokojnie zaplanowa\u0107 bez po\u015bpiechu \u2013 po drodze jest wiele okazji, aby zatrzyma\u0107 si\u0119, poobserwowa\u0107 przyrod\u0119 i odpocz\u0105\u0107. Na szlaku znajduje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wiata piknikowa, gdzie mo\u017cna zrobi\u0107 przerw\u0119, zje\u015b\u0107 co\u015b i nabra\u0107 si\u0142 przed dalsz\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0105.<\/p>\r\n To dobry pomys\u0142 na kr\u00f3tki spacer z dzie\u0107mi, podczas kt\u00f3rego mo\u017cna po\u0142\u0105czy\u0107 aktywno\u015b\u0107 na \u015bwie\u017cym powietrzu z poznawaniem niezwyk\u0142ej przyrody i historii Puszczy Kampinoskiej.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Brochowie to wyj\u0105tkowy zabytek \u0142\u0105cz\u0105cy cechy architektury gotyckiej i renesansowej<\/strong>. Jego niezwyk\u0142o\u015b\u0107 polega nie tylko na walorach artystycznych, ale r\u00f3wnie\u017c na obronnym charakterze \u2013 \u015bwi\u0105tynia by\u0142a bowiem przystosowana do pe\u0142nienia funkcji warownej.<\/p>\r\n Budowla zosta\u0142a wzniesiona na planie prostok\u0105ta. Pocz\u0105tkowo posiada\u0142a jedn\u0105 naw\u0119, do kt\u00f3rej w XVI wieku dobudowano dwie nawy boczne. W ten spos\u00f3b powsta\u0142 tr\u00f3jnawowy ko\u015bci\u00f3\u0142 o uk\u0142adzie bazylikowym. Dzi\u0119ki oknom umieszczonym zar\u00f3wno w nawie g\u0142\u00f3wnej, jak i w nawach bocznych wn\u0119trze \u015bwi\u0105tyni jest jasne i przestronne.<\/p>\r\n O obronnym przeznaczeniu ko\u015bcio\u0142a przypominaj\u0105 liczne detale architektoniczne. W gankach \u0142\u0105cz\u0105cych trzy cylindryczne wie\u017ce zachowa\u0142y si\u0119 cz\u0119\u015bciowo zamurowane okna strzelnicze. Dwie wie\u017ce znajduj\u0105 si\u0119 w zachodnich naro\u017cach \u015bwi\u0105tyni, a trzecia zosta\u0142a usytuowana nad apsyd\u0105 prezbiterium.<\/p>\r\n \u015awiadectwem dawnego, obronnego charakteru budowli jest r\u00f3wnie\u017c kominek w zakrystii, kt\u00f3ry prawdopodobnie s\u0142u\u017cy\u0142 obro\u0144com ko\u015bcio\u0142a do przygotowywania posi\u0142k\u00f3w podczas obl\u0119\u017cenia. Ca\u0142o\u015b\u0107 za\u0142o\u017cenia uzupe\u0142nia mur obronny otaczaj\u0105cy \u015bwi\u0105tyni\u0119, wzniesiony przypuszczalnie w pierwszej po\u0142owie XVII wieku. W jego bastionach znajduj\u0105 si\u0119 niewielkie otwory strzelnicze, kt\u00f3re dodatkowo podkre\u015blaj\u0105 warowny charakter tego miejsca.<\/p>\r\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Brochowie jest jednym z najciekawszych zabytk\u00f3w w okolicach Puszczy Kampinoskiej. To nie tylko miejsce kultu religijnego, ale r\u00f3wnie\u017c wyj\u0105tkowy przyk\u0142ad dawnej architektury obronnej, w kt\u00f3rej historia, sztuka i militarne dziedzictwo splataj\u0105 si\u0119 w jedn\u0105 niezwyk\u0142\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\r\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Brochowie zwi\u0105zany jest r\u00f3wnie\u017c z histori\u0105 rodziny Fryderyka Chopina. To w\u0142a\u015bnie tutaj w 1806 roku odby\u0142 si\u0119 \u015blub jego rodzic\u00f3w \u2013 Justyny Tekli Krzy\u017canowskiej i Miko\u0142aja Chopina<\/strong>. Kilka lat p\u00f3\u017aniej, 23 kwietnia 1810 roku, miejscowy proboszcz ochrzci\u0142 w tej \u015bwi\u0105tyni przysz\u0142ego wielkiego kompozytora. Wewn\u0105trz ko\u015bcio\u0142a mo\u017cna zobaczy\u0107 kopi\u0119 aktu jego urodzenia.<\/p>\r\n Broch\u00f3w jest tak\u017ce dobrym miejscem, by rozpocz\u0105\u0107 dalsze odkrywanie okolic Puszczy Kampinoskiej. To w\u0142a\u015bnie st\u0105d rozpoczyna sw\u00f3j bieg G\u0142\u00f3wny Szlak Puszcza\u0144ski<\/strong>. Jego pocz\u0105tkowy odcinek prowadzi malownicz\u0105 dolin\u0105 Bzury do Tu\u0142owic \u2013 trasa ta liczy oko\u0142o 5 km.<\/p>\r\n Z Brochowa mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c wybra\u0107 szlak \u0142\u0105cznikowy prowadz\u0105cy na wsch\u00f3d. Pocz\u0105tkowo wiedzie on przez otwarte pola, nast\u0119pnie przez Famu\u0142ki Brochowskie a\u017c na Borow\u0105 G\u00f3r\u0119 ko\u0142o Lasocina. Stamt\u0105d, korzystaj\u0105c z Po\u0142udniowego Szlaku Le\u015bnego<\/strong>, mo\u017cna dotrze\u0107 do Muzeum Kampinoskiego Parku Narodowego w Granicy. Ca\u0142a trasa ma oko\u0142o 17 km i jest ciekaw\u0105 propozycj\u0105 na d\u0142u\u017csz\u0105 wycieczk\u0119 piesz\u0105.<\/p>\r\n Przez Broch\u00f3w przebiega tak\u017ce Kampinoski Szlak Rowerowy<\/strong>, \u0142\u0105cz\u0105cy \u017belazow\u0105 Wol\u0119 z Tu\u0142owicami i Leoncinem. Dzi\u0119ki temu miejscowo\u015b\u0107 jest doskona\u0142ym punktem dla os\u00f3b, kt\u00f3re chc\u0105 po\u0142\u0105czy\u0107 zwiedzanie zabytk\u00f3w z aktywnym odkrywaniem krajobraz\u00f3w Mazowsza.<\/p>\r\n Palmiry to jedno z najbardziej przejmuj\u0105cych miejsc pami\u0119ci w okolicach Puszczy Kampinoskiej. W latach 1939\u20131941, po kl\u0119sce wrze\u015bniowej i utworzeniu Generalnego Gubernatorstwa, Niemcy wykorzystywali okoliczne lasy jako miejsce masowych egzekucji. Do Palmir przywo\u017cono wi\u0119\u017ani\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie mieszka\u0144c\u00f3w Warszawy, kt\u00f3rych najpierw transportowano kolejk\u0105, a p\u00f3\u017aniej samochodami ci\u0119\u017carowymi.<\/p>\r\n W lasach palmirskich przeprowadzono 21 masowych mord\u00f3w<\/strong>, w kt\u00f3rych zgin\u0119\u0142o ponad 1700 Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w<\/strong>. Cia\u0142a ofiar chowano w zbiorowych mogi\u0142ach, a po wojnie miejsce to sta\u0142o si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych symboli niemieckiego terroru okupacyjnego. Na samym cmentarzu w Palmirach spoczywa jednak znacznie wi\u0119cej os\u00f3b \u2013 wed\u0142ug szacunk\u00f3w liczba pochowanych wynosi od oko\u0142o 2115 do 2204 ofiar.<\/p>\r\n W\u015br\u00f3d zamordowanych znale\u017ali si\u0119 przedstawiciele polskiego \u017cycia politycznego, kultury i sportu, mi\u0119dzy innymi:<\/p>\r\n Cmentarz-mauzoleum w Palmirach jest dzi\u015b miejscem ciszy i zadumy. Spaceruj\u0105c po\u015br\u00f3d kampinoskich drzew, trudno nie pami\u0119ta\u0107, \u017ce ten sam las, kt\u00f3ry zachwyca swoim pi\u0119knem i spokojem, by\u0142 r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadkiem jednej z najtragiczniejszych kart historii Polski..<\/p>\r\n \u201e\u0141atwiej jest m\u00f3wi\u0107 o Polsce, trudniej dla niej pracowa\u0107, jeszcze trudniej umrze\u0107, a najtrudniej cierpie\u0107\u2026\u201d<\/p>\r\n Te s\u0142owa witaj\u0105 odwiedzaj\u0105cych ju\u017c przy wej\u015bciu na cmentarz w Palmirach. Zosta\u0142y wyryte na \u015bcianie warszawskiej kot\u0142owni gestapo przy al. Szucha \u2013 miejscu, kt\u00f3re podczas okupacji by\u0142o symbolem niemieckiego terroru. Autor tego przejmuj\u0105cego zdania pozostaje nieznany. By\u0107 mo\u017ce spoczywa w jednej z mogi\u0142 na palmirskim cmentarzu.<\/p>\r\n Zatrzymuj\u0119 si\u0119 na chwil\u0119 i obserwuj\u0119 ludzi przekraczaj\u0105cych bram\u0119 cmentarza. Tablica, te kilka s\u0142\u00f3w \u2013 tak wa\u017cnych i pe\u0142nych b\u00f3lu \u2013 wydaj\u0105 si\u0119 na pierwszy rzut oka niemal niewidoczne. Ciche, nieruchome, jakby czekaj\u0105ce, a\u017c kto\u015b po\u015bwi\u0119ci im chwil\u0119 uwagi. A przecie\u017c ludzie tu wracaj\u0105. Mo\u017ce w\u0142a\u015bnie wtedy zatrzymaj\u0105 si\u0119 na moment, spojrz\u0105 i pozwol\u0105, by te s\u0142owa do nich przem\u00f3wi\u0142y.<\/p>\r\n Puszcza Kampinoska jest miejscem niezwyk\u0142ym. Zachwyca przyrod\u0105, spokojem i pi\u0119knem krajobrazu, ale kryje r\u00f3wnie\u017c wiele historii \u2013 tych radosnych, codziennych i tych trudnych, kt\u00f3re przypominaj\u0105 nam o przesz\u0142o\u015bci. To w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki takim miejscom jak Palmiry mo\u017cemy lepiej zrozumie\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy \u017cyli tu przed nami, i pami\u0119ta\u0107 o wydarzeniach, kt\u00f3re nie powinny zosta\u0107 zapomniane.<\/p>\r\n\r\n\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Puszcza Kampinoska to miejsce, do kt\u00f3rego wracam od lat i kt\u00f3re za ka\u017cdym razem odkrywam na nowo. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b kojarzy j\u0105 z popularnymi szlakami i muzeum w Granicy, ale w rzeczywisto\u015bci kryje znacznie wi\u0119cej \u2013 malownicze wydmy, tajemnicze cmentarze, \u015blady dawnych osad, historyczne miejsca zwi\u0105zane z Powstaniem Styczniowym i II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 oraz spokojne zak\u0105tki, do kt\u00f3rych rzadko docieraj\u0105 t\u0142umy. W tym wpisie zebra\u0142am najciekawsze miejsca w Puszczy Kampinoskiej, kt\u00f3re moim zdaniem warto odwiedzi\u0107. Znajdziesz tu zar\u00f3wno najbardziej znane atrakcje, jak i mniej oczywiste lokalizacje, idealne na piesze wycieczki, rowerowe wyprawy czy rodzinne spacery. Mam nadziej\u0119, \u017ce ten przewodnik zainspiruje Ci\u0119 do odkrywania Kampinoskiego Parku Narodowego i pomo\u017ce zaplanowa\u0107 niezapomnian\u0105 wycieczk\u0119. Jeden z najwi\u0119kszych park\u00f3w narodowych zaczyna si\u0119 tu\u017c za rogatkami t\u0119tni\u0105cej \u017cyciem stolicy. Prawdziwy skarb dla przyrodnik\u00f3w, historyk\u00f3w, etnograf\u00f3w i ca\u0142ej rzeszy turyst\u00f3w po\u0142o\u017cony w samym sercu Polski Kampinoski Park Narodowy utworzony zosta\u0142 w 1959 roku. Puszcza Kampinoska dla wielu jest \u201ezielonymi p\u0142ucami Warszawy\u201d, a dla mnie po prostu Moj\u0105 Puszcz\u0105. Mam szcz\u0119\u015bcie mieszka\u0107 w jej otulinie \u2013 wystarczy spojrze\u0107 przez okno, by zobaczy\u0107 strzeliste sosny i bia\u0142e brzozy. Od lat odkrywam jej mniej i bardziej znane zak\u0105tki. S\u0105 miejsca, do kt\u00f3rych wracam szczeg\u00f3lnie ch\u0119tnie, jak Grodzisko Zamczysko czy Sosna Powsta\u0144c\u00f3w. Zim\u0105 wybieram si\u0119 tam na spacery, a latem najcz\u0119\u015bciej przemierzam puszcza\u0144skie szlaki na rowerze. Puszcza zachwyca o ka\u017cdej porze roku, ale najbardziej lubi\u0119 j\u0105 wiosn\u0105 i podczas polskiej z\u0142otej jesieni. Wiosn\u0105 wyj\u0105tkowo pi\u0119knie wygl\u0105daj\u0105 bagna, a jednym z moich ulubionych miejsc jest niebieski szlak prowadz\u0105cy z Leszna do Zamczyska. W tym wpisie poka\u017c\u0119 Ci najciekawsze miejsca w Puszczy Kampinoskiej, kt\u00f3re \u2013 moim zdaniem \u2013 naprawd\u0119 warto zobaczy\u0107. \u00a0 W maju czerwony szlak turystyczny prowadz\u0105cy od Czapli\u0144ca, przez Krzyw\u0105 G\u00f3r\u0119, do Posady Cisowe zamienia si\u0119 w ponad 10-kilometrowy \u201eszlak konwaliowy\u201d. To jedno z moich ulubionych miejsc w Puszczy Kampinoskiej. O tej porze roku las pachnie wyj\u0105tkowo, a zw\u0142aszcza wieczorami, gdy w powietrzu unosi si\u0119 intensywny, s\u0142odki zapach kwitn\u0105cych konwalii. P\u00f3\u017an\u0105 wiosn\u0105, gdy wci\u0105\u017c kwitn\u0105 bzy i kasztanowce, warto wybra\u0107 si\u0119 \u015bladami opuszczonych puszcza\u0144skich wiosek. Niekt\u00f3re z nich znikn\u0119\u0142y ju\u017c z map, a ich nazwy mo\u017cna znale\u017a\u0107 jedynie w nawiasach. Po takich miejscowo\u015bciach jak Karolin\u00f3w czy \u0141azy Le\u015bne nie pozosta\u0142 niemal \u017caden \u015blad. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dawnych siedlisk poch\u0142on\u0105\u0142 las. Tylko gdzieniegdzie mo\u017cna dostrzec fundamenty dom\u00f3w \u2013 znak, \u017ce Puszcza odzyska\u0142a to, co kiedy\u015b do niej nale\u017ca\u0142o. Dawne piwnice, czyli ziemianki, sta\u0142y si\u0119 schronieniem dla nietoperzy. Nie przechowuje si\u0119 ju\u017c w nich przetwor\u00f3w, ziemniak\u00f3w ani dyni. O dawnych mieszka\u0144cach przypominaj\u0105 dzi\u015b przede wszystkim stare krzewy bzu oraz jesienne marcinki. Kwitn\u0105 tam, gdzie kiedy\u015b sta\u0142y domy, i s\u0105 cichym \u015bladem ludzi, kt\u00f3rzy przed laty tworzyli te niewielkie puszcza\u0144skie osady. Jesie\u0144 to moja ulubiona pora na w\u0119dr\u00f3wki po Puszczy Kampinoskiej. Las pachnie wtedy wilgotn\u0105 ziemi\u0105, poranki spowijaj\u0105 mg\u0142y, a krople rosy mieni\u0105 si\u0119 w pierwszych promieniach s\u0142o\u0144ca. To tak\u017ce czas, kt\u00f3ry sk\u0142ania do refleksji i odwiedzania miejsc pami\u0119ci. Szczeg\u00f3lnie bliskie s\u0105 mi cmentarze ewangelickie rozsiane po dawnej Puszczy. Za ka\u017cdym razem mam nadziej\u0119, \u017ce uda si\u0119 ocali\u0107 je od zapomnienia. Najcz\u0119\u015bciej odwiedzam cmentarz w Kazuniu Nowym, obok kt\u00f3rego codziennie przeje\u017cd\u017cam w drodze do pracy. Jednym z najlepiej zachowanych jest natomiast cmentarz w Dziekanowie Le\u015bnym. Mo\u017cna do niego doj\u015b\u0107 od Kampinoskiego Szlaku Rowerowego, na wysoko\u015bci Centrum Bada\u0144 Ekologicznych PAN. B\u0119d\u0105c w Puszczy, warto r\u00f3wnie\u017c odwiedzi\u0107 cmentarz partyzancki z 1944 roku w Wierszach, gdzie spoczywa 54 \u017co\u0142nierzy Armii Krajowej. St\u0105d \u017c\u00f3\u0142tym szlakiem mo\u017cna doj\u015b\u0107 do Mogi\u0142y Powsta\u0144c\u00f3w z 1863 roku (oko\u0142o 3,5 km). Na mogile stoi charakterystyczny krzy\u017c z 76 wbitymi gwo\u017adziami, symbolizuj\u0105cymi powsta\u0144c\u00f3w pochowanych zar\u00f3wno w tym miejscu, jak i na cmentarzu parafialnym w Zaborowie. 1. Chata Kampinoska w Granicy Chata Kampinoska to jeden z najlepiej zachowanych przyk\u0142ad\u00f3w tradycyjnego budownictwa Puszczy Kampinoskiej. Drewniany dom nale\u017ca\u0142 do Tomasza Po\u0142cia i zosta\u0142 wzniesiony w 1911 roku z materia\u0142\u00f3w pochodz\u0105cych z ponadstuletniej, starszej cha\u0142upy. Jego architektura doskonale oddaje wygl\u0105d dawnych puszcza\u0144skich gospodarstw z okresu przedwojennego. Wn\u0119trze chaty sk\u0142ada si\u0119 z trzech izb pe\u0142ni\u0105cych funkcj\u0119 mieszkalno-kuchenn\u0105. Jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em ciep\u0142a by\u0142o drewno, kt\u00f3re mieszka\u0144cy cz\u0119sto otrzymywali w zamian za prace wykonywane na rzecz lasu. Dzi\u0119ki zachowanemu wyposa\u017ceniu mo\u017cna wyobrazi\u0107 sobie, jak wygl\u0105da\u0142o codzienne \u017cycie mieszka\u0144c\u00f3w Puszczy Kampinoskiej ponad sto lat temu. Przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 Granica by\u0142a niewielk\u0105 wsi\u0105 licz\u0105c\u0105 oko\u0142o 40 gospodarstw. Zabudowa mia\u0142a charakter tzw. ulic\u00f3wki \u2013 domy sta\u0142y po jednej lub obu stronach g\u0142\u00f3wnej drogi, tworz\u0105c zwart\u0105 wiejsk\u0105 zabudow\u0119 przypominaj\u0105c\u0105 ulic\u0119. Do wybuchu wojny wszystkie domy kryte by\u0142y strzech\u0105. Dachy wykonywano ze s\u0142omy \u017cytniej pochodz\u0105cej ze zbo\u017ca m\u0142\u00f3conego r\u0119cznie, a poszycie wymieniano \u015brednio co 10\u201315 lat. Ka\u017cdy gospodarz sam przygotowywa\u0142 snopki s\u0142omy do pokrycia dachu. W ka\u017cdej zagrodzie znajdowa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c studnia z \u017curawiem \u2013 nieod\u0142\u0105czny element dawnego krajobrazu polskiej wsi. Dzi\u015b Chata Kampinoska jest oddzia\u0142em Muzeum Kampinoskiego Parku Narodowego i stanowi doskona\u0142e miejsce, by rozpocz\u0105\u0107 zwiedzanie Puszczy Kampinoskiej oraz pozna\u0107 histori\u0119 i kultur\u0119 jej dawnych mieszka\u0144c\u00f3w. 2) Grodzisko „Zamczysko” Grodzisko \u201eZamczysko\u201d to jedno z najbardziej tajemniczych miejsc w Puszczy Kampinoskiej. W rzeczywisto\u015bci s\u0105 tu dwa grodziska \u2013 Stare Zamczysko i Nowe Zamczysko \u2013 po\u0142o\u017cone na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d od Leszna. Stare Zamczysko znajduje si\u0119 na styku pasa wydm i bagien. To wczesno\u015bredniowieczne grodzisko o charakterystycznym kszta\u0142cie wysokiego, cylindrycznego wzg\u00f3rza, otoczonego dwoma pier\u015bcieniami wa\u0142\u00f3w oraz fos. Miejsce zachowa\u0142o sw\u00f3j historyczny uk\u0142ad i do dzi\u015b robi du\u017ce wra\u017cenie. Z grodziskiem zwi\u0105zanych jest wiele legend. Wed\u0142ug jednej z nich sta\u0142 tu zamek kr\u00f3lowej Bony, a wed\u0142ug innej w okolicy ukryto cenne skarby. Ich poszukiwacze pojawiali si\u0119 tutaj jeszcze po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej. Dzi\u015b wzg\u00f3rze porasta starodrzew lasu mieszanego, w kt\u00f3rym mo\u017cna spotka\u0107 niemal wszystkie gatunki drzew i krzew\u00f3w charakterystycznych dla Puszczy Kampinoskiej. To wyj\u0105tkowo klimatyczne miejsce o ka\u017cdej porze roku \u2013 wiosn\u0105 zachwyca \u015bwie\u017c\u0105 zieleni\u0105, latem daje przyjemny cie\u0144, jesieni\u0105 mieni si\u0119 z\u0142otymi barwami, a zim\u0105 nabiera niezwyk\u0142ego, niemal ba\u015bniowego charakteru. Historia tego miejsca nie ko\u0144czy si\u0119 jednak na \u015bredniowieczu. Na wale grodziska znajdowa\u0142a si\u0119 mogi\u0142a nieznanego \u017co\u0142nierza Armii Krajowej, kt\u00f3ry w 1944 roku zosta\u0142 zastrzelony przez w\u0142asowc\u00f3w z Rosyjskiej Armii Wyzwole\u0144czej. To sprawia, \u017ce Zamczysko jest nie tylko cennym zabytkiem archeologicznym, ale r\u00f3wnie\u017c wa\u017cnym miejscem pami\u0119ci. 3) Sosna Powsta\u0144c\u00f3w 1863 r. w G\u00f3rkach Kampinoskich. Sosna Powsta\u0144c\u00f3w to jedno z najwa\u017cniejszych miejsc pami\u0119ci w Puszczy Kampinoskiej. Ros\u0142a na po\u0142udniowym skraju wsi, w miejscu zwanym Trzy Krzy\u017ce. Mia\u0142a oko\u0142o 22 metr\u00f3w wysoko\u015bci i imponuj\u0105cy obw\u00f3d pnia wynosz\u0105cy 350 cm. Szacuje si\u0119, \u017ce liczy\u0142a oko\u0142o 170 lat, zanim run\u0119\u0142a podczas wichury w 1984 roku. Drzewo by\u0142o niemym \u015bwiadkiem tragicznych wydarze\u0144 po bitwie pod Zaborowem Le\u015bnym, stoczonej podczas powstania styczniowego. To w\u0142a\u015bnie na jego konarach carscy Kozacy wieszali pojmanych powsta\u0144c\u00f3w z oddzia\u0142u mjr. Walerego Remiszewskiego. Polegli zostali p\u00f3\u017aniej ekshumowani i pochowani we wsp\u00f3lnej mogile na cmentarzu w Kampinosie. Z Sosn\u0105 Powsta\u0144c\u00f3w wi\u0105\u017ce si\u0119 poruszaj\u0105ca legenda. M\u00f3wiono, \u017ce jej konary pochyli\u0142y si\u0119 ku ziemi pod ci\u0119\u017carem cia\u0142 straconych powsta\u0144c\u00f3w i ju\u017c nigdy nie wr\u00f3ci\u0142y do swojego pierwotnego kszta\u0142tu. Przez lata drzewo sta\u0142o si\u0119 symbolem pami\u0119ci o uczestnikach powstania styczniowego i jednym z najbardziej przejmuj\u0105cych pomnik\u00f3w historii w Puszczy Kampinoskiej. Cho\u0107 samej sosny ju\u017c nie ma, miejsce nadal sk\u0142ania do zadumy i przypomina o wydarzeniach z 1863 roku. Warto zatrzyma\u0107 si\u0119 tu na chwil\u0119 podczas w\u0119dr\u00f3wki po puszcza\u0144skich szlakach i odda\u0107 ho\u0142d tym, kt\u00f3rzy walczyli o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski. 4) Jezioro Tomczyn \u2013 zaginiona per\u0142a Puszczy Kampinoskiej. ezioro Tomczyn po\u0142o\u017cone w okolicach Leszna by\u0142o kiedy\u015b jednym z wa\u017cnych miejsc dla lokalnej spo\u0142eczno\u015bci. Dawniej dostarcza\u0142o mieszka\u0144com ryb i wody, a dzi\u015b pozosta\u0142y po nim jedynie \u015blady \u2013 zbiornik niemal ca\u0142kowicie zanik\u0142. Nazwa jeziora pochodzi prawdopodobnie od Tomasza Bersona, jednego z w\u0142a\u015bcicieli okolicznych teren\u00f3w. W okresie mi\u0119dzywojennym Tomczyn by\u0142 dzier\u017cawiony r\u00f3\u017cnym grupom rybak\u00f3w, a dzi\u0119ki du\u017cej liczbie ptactwa wodnego organizowano tu r\u00f3wnie\u017c polowania na kaczki dla zaproszonych go\u015bci. Dla mieszka\u0144c\u00f3w Leszna, szczeg\u00f3lnie m\u0142odzie\u017cy, jezioro by\u0142o miejscem wypoczynku i spotka\u0144. Mo\u017cna by\u0142o korzysta\u0107 z \u0142\u00f3dek, spacerowa\u0107 nad brzegiem i sp\u0119dza\u0107 czas w otoczeniu pi\u0119knej przyrody. Malowniczy zbiornik wodny oraz s\u0105siaduj\u0105cy z nim las przyci\u0105ga\u0142y r\u00f3wnie\u017c harcerzy z Mazowsza i Warszawy, kt\u00f3rzy organizowali tu obozy. Wieczorne ogniska harcerskie by\u0142y wydarzeniami, w kt\u00f3rych ch\u0119tnie uczestniczyli r\u00f3wnie\u017c mieszka\u0144cy okolicznych miejscowo\u015bci. Po II wojnie \u015bwiatowej nad brzegiem jeziora powsta\u0142a niewielka infrastruktura rekreacyjna \u2013 drewniany domek kempingowy, pomost oraz platformy dla w\u0119dkarzy. Obiekty te s\u0142u\u017cy\u0142y g\u0142\u00f3wnie oficerom pobliskiej jednostki wojskowej podleg\u0142ej Ministerstwu Spraw Wewn\u0119trznych. Niestety zmiany w gospodarce wodnej i dzia\u0142alno\u015b\u0107 cz\u0142owieka doprowadzi\u0142y do stopniowego zaniku jeziora. Tomczyn, niegdy\u015b nazywany per\u0142\u0105 Kampinoskiego Parku Narodowego, utraci\u0142 sw\u00f3j dawny charakter. Dzi\u015b miejsce to jest przede wszystkim \u015bwiadectwem tego, jak delikatna jest r\u00f3wnowaga mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a przyrod\u0105 oraz jak wiele cennych zak\u0105tk\u00f3w mo\u017ce znikn\u0105\u0107 bezpowrotnie. Podczas spaceru po okolicach Leszna warto zatrzyma\u0107 si\u0119 przy dawnym jeziorze i wyobrazi\u0107 sobie, jak wygl\u0105da\u0142o w czasach swojej \u015bwietno\u015bci \u2013 z wod\u0105 odbijaj\u0105c\u0105 le\u015bne drzewa, \u0142odziami przy brzegu i gwarem ludzi korzystaj\u0105cych z tego wyj\u0105tkowego miejsca. \u0179r\u00f3d\u0142o: Edmund W. Waleria\u0144czyk \u201eJest takie miejsce na ziemi. Tom 1. Leszno\u201d, s. 161\u2013165. 5) Wystawa fotograficzna – Puszcza Kampinoska. W sercu Puszczy Kampinoskiej mo\u017cna znale\u017a\u0107 wyj\u0105tkow\u0105, kameraln\u0105 wystaw\u0119 fotograficzn\u0105 stworzon\u0105 w\u0142asnymi si\u0142ami przez jej autora \u2013 Marka Kalinowskiego. Ekspozycja prezentuje przyrod\u0119 puszczy w szerokim uj\u0119ciu: od niezwyk\u0142ych fotografii makro przedstawiaj\u0105cych owady i ro\u015bliny, po zdj\u0119cia wi\u0119kszych przedstawicieli tutejszej fauny i flory. To miejsce pozwala spojrze\u0107 na dobrze znan\u0105 puszcza\u0144sk\u0105 przyrod\u0119 z zupe\u0142nie innej perspektywy. Fotografie pokazuj\u0105 bogactwo \u015bwiata, kt\u00f3ry cz\u0119sto mijamy podczas spacer\u00f3w, nie zauwa\u017caj\u0105c jego najdrobniejszych i najbardziej niezwyk\u0142ych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. Do wystawy mo\u017cna dotrze\u0107 \u017c\u00f3\u0142tym szlakiem turystycznym prowadz\u0105cym z Leszna do Ruzina. Jest to ciekawy cel wycieczki pieszej, szczeg\u00f3lnie dla os\u00f3b, kt\u00f3re chc\u0105 po\u0142\u0105czy\u0107 spacer po Puszczy Kampinoskiej z odkrywaniem lokalnych ciekawostek. Mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c dojecha\u0107 samochodem z Warszawy: tras\u0105 pozna\u0144sk\u0105 przez B\u0142onie i Leszno do \u0141ubca (droga w kierunku Kazunia). W \u0141ubcu nale\u017cy skr\u0119ci\u0107 w prawo i przejecha\u0107 ca\u0142\u0105 wie\u015b. Na skrzy\u017cowaniu przy krzy\u017cu znajduje si\u0119 oznaczenie wskazuj\u0105ce drog\u0119 do wystawy. z ul. G\u00f3rczewskiej przez Babice, Zabor\u00f3w do Leszna, a nast\u0119pnie skr\u0119ci\u0107 w kierunku \u0141ubca i dalej kierowa\u0107 si\u0119 wed\u0142ug powy\u017cszych wskaz\u00f3wek. Wystawa Marka Kalinowskiego to jedno z tych miejsc, kt\u00f3re pokazuj\u0105, \u017ce Puszcza Kampinoska kryje nie tylko zabytki i szlaki, ale r\u00f3wnie\u017c ludzi z pasj\u0105, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 dostrzec i zachowa\u0107 jej niezwyk\u0142e pi\u0119kno. 6) Fort VII Twierdzy Modlin w Cybulicach Ma\u0142ych. 8) Najd\u0142u\u017csza k\u0142adk\u0119 w Puszczy Kampinoskiej. 9) Le\u015bnicz\u00f3wka w Rybitew \u2013 filmowy zak\u0105tek Puszczy Kampinoskiej. ilmu \u201eW lesie dzi\u015b nie za\u015bnie nikt\u201d jeszcze nie widzia\u0142am, ale uda\u0142o mi si\u0119 dotrze\u0107 do miejsca, kt\u00f3re zachwyci\u0142o mnie swoim klimatem \u2013 jednej z naj\u0142adniejszych le\u015bnicz\u00f3wek w Puszczy Kampinoskiej. To w\u0142a\u015bnie tutaj kr\u0119cono sceny do tego filmu. Do le\u015bnicz\u00f3wki mo\u017cna doj\u015b\u0107 z parkingu w Starej D\u0105browie \u2013 trasa liczy nieca\u0142e 5 km. Budynek po\u0142o\u017cony jest na terenie Obszaru Ochrony \u015acis\u0142ej \u201eRybitew\u201d i mo\u017cna go dostrzec, przemierzaj\u0105c drog\u0119 mi\u0119dzy Teofilem a Rybitewem. To dawna le\u015bnicz\u00f3wka Kampinoskiego Parku Narodowego, ukryta w\u015br\u00f3d puszcza\u0144skich drzew. Mnie osobi\u015bcie najbardziej urzeka jednak le\u015bnicz\u00f3wka w Krzywej G\u00f3rze. Od dawna marzy mi si\u0119 taki drewniany domek po\u015brodku lasu \u2013 z dala od codziennego zgie\u0142ku, otoczony cisz\u0105 i zieleni\u0105. Ten jest wyj\u0105tkowo pi\u0119kny. Ma dwa drewniane ganki, kt\u00f3re pewnie dawniej chroni\u0142y mieszka\u0144c\u00f3w przed deszczem i zimnym wiatrem. Wyobra\u017cam sobie, \u017ce zim\u0105 przed wej\u015bciem sta\u0142a miot\u0142a, kt\u00f3r\u0105 domownicy omiatali \u015bnieg z but\u00f3w przed wej\u015bciem do domu. Tak\u0105 sam\u0105 pami\u0119tam z dzieci\u0144stwa \u2013 m\u00f3j tata zawsze u\u017cywa\u0142 jej, \u017ceby oczy\u015bci\u0107 obuwie przed wej\u015bciem do domu po zimowych spacerach. Przed le\u015bnicz\u00f3wk\u0105 stoi samotna \u0142aweczka. Powoli zaczyna porasta\u0107 j\u0105 mech, jakby od dawna nikt na niej nie siedzia\u0142. A jednak w\u0142a\u015bnie ta cisza i odrobina zapomnienia sprawiaj\u0105, \u017ce miejsce ma sw\u00f3j niezwyk\u0142y, nostalgiczny urok. Cmentarz Ewangelicki (Ol\u0119derski) w Dziekanowie Le\u015bnym. Na skraju Puszczy Kampinoskiej, w pobli\u017cu Dziekanowa Le\u015bnego, znajduje si\u0119 niewielki cmentarz ewangelicki b\u0119d\u0105cy materialnym \u015bladem po dawnych mieszka\u0144cach tej okolicy \u2013 niemieckich kolonistach. Osadnicy ci byli w wi\u0119kszo\u015bci wyznania protestanckiego. Od po\u0142owy XIX wieku nale\u017celi do parafii ewangelickiej w Nowym Dworze Mazowieckim. Pocz\u0105tkowo sprawy zwi\u0105zane ze stanem cywilnym prowadzone by\u0142y przez proboszcz\u00f3w parafii katolickiej w \u0141omnie. Du\u017ca odleg\u0142o\u015b\u0107 oraz trudno\u015bci z dotarciem do Nowego Dworu sprawi\u0142y jednak, \u017ce w osadach kolonist\u00f3w zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 niewielkie, lokalne cmentarze. Cmentarz w Dziekanowie Le\u015bnym jest najwi\u0119kszym zachowanym tego typu miejscem w okolicy. Pozosta\u0142o\u015bci mniejszych nekropolii mo\u017cna znale\u017a\u0107 jeszcze w D\u0105browie Zachodniej i K\u0119pie Kie\u0142pi\u0144skiej. Spoczywaj\u0105 tu dawni mieszka\u0144cy tych teren\u00f3w \u2013 przybysze z Niemiec oraz z zaboru pruskiego. W wi\u0119kszo\u015bci by\u0142y to osoby, kt\u00f3re urodzi\u0142y si\u0119 i zmar\u0142y ju\u017c tutaj….<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":8168,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[607,21],"tags":[],"class_list":["post-3433","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ciekawe-miejsca","category-puszcza-kampinoska"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC05357-1024x683.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC00585-1024x683.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC00537-1024x683.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC00575-1024x683.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/DSC01064.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/DSC01104.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/DSC05668.jpg\")
1. Chata Kampinoska w Granicy
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC01064-1024x683.jpg\")
<\/h1>\r\n\r\n\r\n\r\n2) Grodzisko „Zamczysko”<\/span><\/h1>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/DSC00276-1-scaled.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/DSC04490-1024x683.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/DSC00291-1024x683.jpg\")
\r\n3) Sosna Powsta\u0144c\u00f3w 1863 r. w G\u00f3rkach Kampinoskich.<\/span><\/h1>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/DSC07407-1024x683.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/DSC07408-1024x683.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/DSC00261-1024x683.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/DSC00264-scaled.jpg\")
\r\n4) Jezioro Tomczyn \u2013 zaginiona per\u0142a Puszczy Kampinoskiej.<\/span><\/h1>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC05336-1024x683.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC05341-1024x683.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC05291-1024x683.jpg\")
\r\n5) Wystawa fotograficzna – Puszcza Kampinoska.<\/span><\/h1>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC05430-1024x683.jpg\")
\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC05386-1024x683.jpg\")
\r\n6) Fort VII Twierdzy Modlin w Cybulicach Ma\u0142ych.<\/span><\/h1>\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/DSC05163.jpg\")
Jak dotrze\u0107 do Fortu VII?<\/h3>\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/DSC05212.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/DSC05220.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC05217-1024x683.jpg\")
7) Wiersze \u2013 serce \u201eNiepodleg\u0142ej Rzeczypospolitej Kampinoskiej\u201d.<\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/DSC01073.jpg\")
Wie\u015b Wiersze zosta\u0142a za\u0142o\u017cona w 1765 roku w\u015br\u00f3d puszcza\u0144skich las\u00f3w jako Wyrobek Wiersza<\/strong>. Pochodzenie jej nazwy nie jest do ko\u0144ca jednoznaczne. Jedna z wersji wskazuje na zwi\u0105zek z dawn\u0105 sieci\u0105 ryback\u0105 zwan\u0105 \u201ewiersz\u0105\u201d, co mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 o istnieniu w tej okolicy rozlewisk, w kt\u00f3rych \u017cy\u0142y ryby. Wed\u0142ug innej hipotezy, przytaczanej przez Aleksandra Po\u0142uja\u0144skiego, nazwa wsi pochodzi od nazwiska pierwszego osadnika \u2013 Zygmunta Wiersza.<\/p>\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/DSC01066.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/DSC01075.jpg\")
8) Najd\u0142u\u017csza k\u0142adk\u0119 w Puszczy Kampinoskiej.<\/span><\/h1>\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/DSC01126.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/DSC01156.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/DSC01148.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/DSC01160.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC01157-1024x683.jpg\")
<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n9) Le\u015bnicz\u00f3wka w Rybitew \u2013 filmowy zak\u0105tek Puszczy Kampinoskiej.<\/span><\/h1>\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/DSC05029.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/DSC04722.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/DSC04734.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC04722-1-1024x683.jpg\")
10) Zapomniane Cmentarze Ewangelickie (Ol\u0119derskie).<\/span><\/h1>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nCmentarz Ewangelicki (Ol\u0119derski) w Dziekanowie Le\u015bnym.<\/span><\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/DSC07251-1024x683.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/DSC07304-1024x683.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/DSC07237-1024x683.jpg\")
\r\nCmentarz Ewangelicki (Ol\u0119derski) w Kazuniu Nowym.<\/span><\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/DSC01689.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/DSC01668.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/DSC01698.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC01698-1024x683.jpg\")
Cmentarz Ewangelicki (Ol\u0119derski) w Secyminie Nowym.<\/span><\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/DSC01930.jpg\")
Cmentarz Ewangelicki (Ol\u0119derski) w Famu\u0142kach \u0141azowskich .<\/span><\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC04906-1024x683.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/DSC04892-1-1024x683.jpg\")
\r\n11) Naj\u0142adniejszy mural w Puszczy Kampinoskiej.<\/span><\/h1>\r\n\r\n\r\n\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/DSC08472-1024x683.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/DSC08476-1024x683.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/DSC08473-1024x683.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/DSC08456-1024x683.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/DSC08447-1024x683.jpg\")
\r\n![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/DSC08386-1024x683.jpg\")
\r\n12) Ko\u015bci\u00f3\u0142 obronny \u015bw. Rocha i \u015bw. Jana Chrzciciela w Brochowie.<\/span><\/h1>\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/DSC03102-2.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/DSC03020.jpg\")
<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n13) Palmiry \u2013 miejsce pami\u0119ci narodowej.<\/span><\/h1>\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/DSC03715-1.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/DSC03711-1.jpg\")
\r\n
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/DSC03723-1.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bloganki.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/DSC03732-1.jpg\")