{"id":6587,"date":"2021-02-28T21:56:06","date_gmt":"2021-02-28T20:56:06","guid":{"rendered":"https:\/\/bloganki.pl\/?p=6587"},"modified":"2026-07-26T21:13:18","modified_gmt":"2026-07-26T19:13:18","slug":"odchodzi-zima-z-puszczy-kampinoskiej-stogi-siana-i-wierzby-glowiaste-malowniczy-krajobraz-mazowsza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/2021\/02\/28\/odchodzi-zima-z-puszczy-kampinoskiej-stogi-siana-i-wierzby-glowiaste-malowniczy-krajobraz-mazowsza\/","title":{"rendered":"Odchodzi zima z Puszczy Kampinoskiej. Wierzby g\u0142owiaste, stogi siana i krajobraz, kt\u00f3ry pami\u0119ta Ol\u0119dr\u00f3w."},"content":{"rendered":"\r\n

Krajobraz to nie tylko to, co widzimy. To tak\u017ce d\u017awi\u0119ki, zapachy i wspomnienia ukryte w przestrzeni.<\/p>\r\n

To szum sosen, kumkanie \u017cab, plusk fal i klekot bocian\u00f3w. To zapach \u015bwie\u017co skoszonej trawy, wilgotnej le\u015bnej \u015bci\u00f3\u0142ki i nagrzanej s\u0142o\u0144cem kory. Krajobraz jest opowie\u015bci\u0105 o miejscu, ale tak\u017ce o ludziach, kt\u00f3rzy przez wieki je kszta\u0142towali.<\/p>\r\n

Wierzby g\u0142owiaste, charakterystyczne stogi siana, mozaika p\u00f3l i pastwisk \u2013 to elementy tradycyjnego mazowieckiego krajobrazu, kt\u00f3ry do dzi\u015b mo\u017cna jeszcze zobaczy\u0107 na terenie Kampinoskiego Parku Narodowego i jego otuliny.<\/p>\r\n

\u015apieszmy si\u0119 kocha\u0107 krajobrazy. Niekt\u00f3re z nich znikaj\u0105 szybciej, ni\u017c jeste\u015bmy w stanie to zauwa\u017cy\u0107.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

Wierzba \u2013 drzewo polskiego krajobrazu<\/h2>\r\n

Wierzba od dawna uwa\u017cana jest za najbardziej \u201epolskie\u201d z drzew. Towarzyszy\u0142a ludziom przy drogach, na miedzach, nad rzekami i wok\u00f3\u0142 wiejskich gospodarstw.<\/p>\r\n

Jednak historia mazowieckiej wierzby jest bardziej z\u0142o\u017cona. To drzewo, kt\u00f3re tak mocno wpisa\u0142o si\u0119 w polsk\u0105 kultur\u0119, wiele zawdzi\u0119cza dawnym osadnikom \u2013 Ol\u0119drom.<\/p>\r\n

Przez wieki na Mazowszu powszechn\u0105 praktyk\u0105 by\u0142o og\u0142awianie wierzb. Co kilka lat usuwano wszystkie p\u0119dy wyrastaj\u0105ce z wierzcho\u0142ka drzewa. Pozyskane drewno wykorzystywano na opa\u0142, a wi\u0119ksze ga\u0142\u0119zie s\u0142u\u017cy\u0142y jako \u017cywoko\u0142y \u2013 sadzonki, z kt\u00f3rych wyrasta\u0142y nowe wierzby.<\/p>\r\n

Tak powstawa\u0142y charakterystyczne szpalery drzew wzd\u0142u\u017c dr\u00f3g, row\u00f3w i granic p\u00f3l.<\/p>\r\n

Og\u0142awianie nie by\u0142o przypadkowym niszczeniem drzew. By\u0142o elementem tradycyjnej gospodarki i sposobem utrzymania wierzb przy \u017cyciu. Regularnie piel\u0119gnowane drzewa tworzy\u0142y niezwyk\u0142e formy z grubym pniem zako\u0144czonym charakterystyczn\u0105 \u201eg\u0142ow\u0105\u201d.<\/p>\r\n

Dzisiaj ten zwyczaj zanika. Coraz mniej gospodarzy sadzi \u017cywoko\u0142y na miedzach, coraz mniej jest samych miedz, a wielu w\u0142a\u015bcicieli starych wierzb nie ma ju\u017c mo\u017cliwo\u015bci, aby regularnie je piel\u0119gnowa\u0107.<\/p>\r\n

Nieog\u0142awiane przez wiele lat wierzby staj\u0105 si\u0119 kruche. Ich ci\u0119\u017ckie konary, cz\u0119sto o \u015brednicy ponad 30 cm, mog\u0105 \u0142ama\u0107 si\u0119 podczas silnego wiatru lub pod wp\u0142ywem uderzenia pioruna, prowadz\u0105c do obumarcia drzewa.<\/p>\r\n

S\u0105 zwolennicy i przeciwnicy og\u0142awiania. Jedni uwa\u017caj\u0105 je za okaleczanie drzew, inni za zabieg, kt\u00f3ry pozwala zachowa\u0107 tradycyjny krajobraz. Najwa\u017cniejsze jest jednak, aby wykonywa\u0107 je prawid\u0142owo, systematycznie i w odpowiednim czasie. Z tradycj\u0105 trudno dyskutowa\u0107.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"
Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n

Wierzby mi\u0119dzy \u015bwiatem ludzi i legend<\/h2>\r\n

Stare, dziuplaste wierzby od zawsze pobudza\u0142y ludzk\u0105 wyobra\u017ani\u0119. Rosn\u0105ce na mokrad\u0142ach, z pniami roz\u015bwietlonymi pr\u00f3chnem, by\u0142y bohaterkami ludowych opowie\u015bci. Lokowano w nich diab\u0142y i skarby, widziano w nich przej\u015bcie do innego \u015bwiata.<\/p>\r\n

Jednocze\u015bnie wierzba by\u0142a symbolem \u017cycia odradzaj\u0105cego si\u0119 po zimie. To w\u0142a\u015bnie ona jako jedna z pierwszych wypuszcza bazie, zwane r\u00f3wnie\u017c kotkami. Jej ga\u0142\u0105zki sta\u0142y si\u0119 nieod\u0142\u0105cznym elementem palm wielkanocnych i wielu ludowych obrz\u0119d\u00f3w.<\/p>\r\n

Wierzba zapisa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w kulturze wysokiej \u2013 kojarzona jest z romantyczn\u0105 wizj\u0105 polskiej natury, ludow\u0105 muzyk\u0105 Fryderyka Chopina i obrazem spokojnego, mazowieckiego pejza\u017cu.<\/p>\r\n

Tyle \u017ce ta \u201enajbardziej polska\u201d wierzba ma w sobie tak\u017ce bardzo silny \u015blad ol\u0119derski.<\/p>\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n

Stogi siana i krajobraz dawnych gospodarzy<\/h2>\r\n

W Aleksandrowie mo\u017cna jeszcze podziwia\u0107 widok typowy dla dawnych ko\u015bnych \u0142\u0105k puszcza\u0144skich \u2013 stogi siana ustawione cz\u0119sto na niewielkich wzniesieniach.<\/p>\r\n

Dawniej, aby siano nie zamok\u0142o, uk\u0142adano je wok\u00f3\u0142 pionowej \u017cerdzi zwanej \u201ekr\u00f3lem\u201d, a dodatkowo zabezpieczano ga\u0142\u0119ziami. Te proste konstrukcje tworzy\u0142y charakterystyczny element wiejskiego krajobrazu.<\/p>\r\n

Najpi\u0119kniej wygl\u0105daj\u0105 o poranku, gdy spowija je mg\u0142a.<\/p>\r\n

Niestety, z roku na rok coraz mniej \u0142\u0105k jest koszonych. Stogi siana \u2013 ma\u0142e \u201ekr\u00f3lestwa\u201d dawnego gospodarowania \u2013 powoli odchodz\u0105 w przesz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Stogi siana – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n\r\n\r\n

Co wierzby maj\u0105 wsp\u00f3lnego z Ol\u0119drami?<\/h2>\r\n

Historia mazowieckich wierzb jest nierozerwalnie zwi\u0105zana z osadnictwem ol\u0119derskim.<\/p>\r\n

Pierwsi osadnicy ol\u0119derscy pojawili si\u0119 na Mazowszu w XVII wieku. Przybywali g\u0142\u00f3wnie z teren\u00f3w dzisiejszych Niderland\u00f3w, Flandrii, Fryzji oraz Niemiec. Byli doskona\u0142ymi gospodarzami teren\u00f3w trudnych \u2013 podmok\u0142ych, nadrzecznych i cz\u0119sto zagro\u017conych powodziami.<\/p>\r\n

W XVIII wieku nast\u0105pi\u0142 intensywny rozw\u00f3j tego osadnictwa. Ol\u0119drzy zak\u0142adali wsie mi\u0119dzy innymi w dolinie Wis\u0142y i na terenach s\u0105siaduj\u0105cych z Puszcz\u0105 Kampinosk\u0105.<\/p>\r\n

Budowali domy na sztucznie usypanych pag\u00f3rkach zwanych terpami, a pola dostosowywali do warunk\u00f3w naturalnych. Ich gospodarowanie wymaga\u0142o znajomo\u015bci wody, ro\u015blin i lokalnego krajobrazu.<\/p>\r\n

Jednym ze sposob\u00f3w ochrony p\u00f3l przed nanoszonym przez powodzie piaskiem by\u0142o sadzenie wierzb oraz tworzenie wiklinowych p\u0142ot\u00f3w. Wierzby zatrzymywa\u0142y osady rzeczne, przepuszczaj\u0105c jednocze\u015bnie \u017cyzn\u0105 warstw\u0119 humusu.<\/p>\r\n

To w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki takim praktykom wierzba na sta\u0142e wpisa\u0142a si\u0119 w krajobraz Mazowsza.<\/p>\r\n\"\"\r\n\u00a0Puszcza Kampinoska.\r\n\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

Krajobraz jest pami\u0119ci\u0105<\/h2>\r\n

Jak pisa\u0142 Jos\u00e9 Ortega y Gasset:\u00a0\u201ePoka\u017c mi krajobraz, w kt\u00f3rym \u017cyjesz, a powiem ci, kim jeste\u015b\u201d.<\/p>\r\n

Odchodzi zima z Puszczy Kampinoskiej. Znikn\u0119li r\u00f3wnie\u017c Ol\u0119drzy, kt\u00f3rzy przez wieki wsp\u00f3\u0142tworzyli ten krajobraz. Pozosta\u0142y po nich \u015blady \u2013 dawne uk\u0142ady p\u00f3l, nazwy miejscowo\u015bci, terpy, \u015blady gospodarstw i przede wszystkim wierzby sadzone w r\u00f3wnych rz\u0119dach.<\/p>\r\n

Dzisiaj nie s\u0105 ju\u017c potrzebne tak jak dawniej \u2013 nie reguluj\u0105 stosunk\u00f3w wodnych, nie chroni\u0105 p\u00f3l przed powodzi\u0105, a \u0142ozinowe p\u0142oty zast\u0105pi\u0142y nowoczesne ogrodzenia.<\/p>\r\n

A jednak wci\u0105\u017c opowiadaj\u0105 histori\u0119.<\/p>\r\n

Kiedy pytamy, co po Ol\u0119drach pozosta\u0142o na Mazowszu, obok langhoff\u00f3w, k\u0119p, terp i dawnych uk\u0142ad\u00f3w osadniczych cz\u0119sto us\u0142yszymy odpowied\u017a: wierzby.<\/p>\r\n

I trudno nie zauwa\u017cy\u0107 pewnej ironii historii. Najbardziej \u201epolskie\u201d z polskich drzew okazuje si\u0119 by\u0107 w du\u017cej mierze dziedzictwem ludzi, kt\u00f3rzy przybyli tutaj z daleka.<\/p>\r\n

Mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego jest tak mocno nasze.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"
Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n<\/figure>\r\n

Kiedy zim\u0105 mg\u0142y unosz\u0105 si\u0119 nad kampinoskimi \u0142\u0105kami, a mi\u0119dzy nagimi wierzbami przebijaj\u0105 si\u0119 pierwsze promienie s\u0142o\u0144ca, trudno nie pomy\u015ble\u0107 o tym, jak wiele historii kryje ten krajobraz. Pod tymi samymi drzewami, cho\u0107 w innym czasie, chodzili dawni gospodarze, kosiarze i ol\u0119derscy osadnicy. Te same pola ogl\u0105da\u0142y wiosenne rozlewiska Wis\u0142y, letnie sianokosy i jesienne przygotowania do kolejnej zimy.<\/p>\r\n

Puszcza Kampinoska to nie tylko las. To tak\u017ce otaczaj\u0105ce j\u0105 wsie, \u0142\u0105ki, mokrad\u0142a i aleje wierzb, kt\u00f3re s\u0105 \u015bwiadectwem dawnego \u017cycia cz\u0142owieka w zgodzie z rytmem przyrody. To krajobraz, kt\u00f3ry powstawa\u0142 powoli \u2013 przez pokolenia pracy, troski i obserwacji natury.<\/p>\r\n

Dzi\u015b wiele z tych obraz\u00f3w znika. Coraz rzadziej s\u0142ycha\u0107 stuk kosy na \u0142\u0105ce, coraz mniej jest stog\u00f3w siana, a stare wierzby pochylaj\u0105 si\u0119 samotnie nad polami. Ale dop\u00f3ki jeszcze mo\u017cna spotka\u0107 je na kampinoskich drogach i \u015bcie\u017ckach, dop\u00f3ty trwa opowie\u015b\u0107 o dawnym Mazowszu.<\/p>\r\n

Mo\u017ce nast\u0119pnym razem, przechodz\u0105c obok spr\u00f3chnia\u0142ej wierzby albo zamglonej \u0142\u0105ki, warto zatrzyma\u0107 si\u0119 na chwil\u0119. Pos\u0142ucha\u0107 ciszy, spojrze\u0107 na rz\u0119dy drzew i pomy\u015ble\u0107, \u017ce ten krajobraz nie jest tylko widokiem.<\/p>\r\n

To pami\u0119\u0107 miejsca.<\/p>\r\n

A Puszcza Kampinoska wci\u0105\u017c j\u0105 przechowuje.<\/p>\r\n\r\n\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Krajobraz to nie tylko to, co widzimy. To tak\u017ce d\u017awi\u0119ki, zapachy i wspomnienia ukryte w przestrzeni. To szum sosen, kumkanie \u017cab, plusk fal i klekot bocian\u00f3w. To zapach \u015bwie\u017co skoszonej trawy, wilgotnej le\u015bnej \u015bci\u00f3\u0142ki i nagrzanej s\u0142o\u0144cem kory. Krajobraz jest opowie\u015bci\u0105 o miejscu, ale tak\u017ce o ludziach, kt\u00f3rzy przez wieki je kszta\u0142towali. Wierzby g\u0142owiaste, charakterystyczne stogi siana, mozaika p\u00f3l i pastwisk \u2013 to elementy tradycyjnego mazowieckiego krajobrazu, kt\u00f3ry do dzi\u015b mo\u017cna jeszcze zobaczy\u0107 na terenie Kampinoskiego Parku Narodowego i jego otuliny. \u015apieszmy si\u0119 kocha\u0107 krajobrazy. Niekt\u00f3re z nich znikaj\u0105 szybciej, ni\u017c jeste\u015bmy w stanie to zauwa\u017cy\u0107. Wierzba \u2013 drzewo polskiego krajobrazu Wierzba od dawna uwa\u017cana jest za najbardziej \u201epolskie\u201d z drzew. Towarzyszy\u0142a ludziom przy drogach, na miedzach, nad rzekami i wok\u00f3\u0142 wiejskich gospodarstw. Jednak historia mazowieckiej wierzby jest bardziej z\u0142o\u017cona. To drzewo, kt\u00f3re tak mocno wpisa\u0142o si\u0119 w polsk\u0105 kultur\u0119, wiele zawdzi\u0119cza dawnym osadnikom \u2013 Ol\u0119drom. Przez wieki na Mazowszu powszechn\u0105 praktyk\u0105 by\u0142o og\u0142awianie wierzb. Co kilka lat usuwano wszystkie p\u0119dy wyrastaj\u0105ce z wierzcho\u0142ka drzewa. Pozyskane drewno wykorzystywano na opa\u0142, a wi\u0119ksze ga\u0142\u0119zie s\u0142u\u017cy\u0142y jako \u017cywoko\u0142y \u2013 sadzonki, z kt\u00f3rych wyrasta\u0142y nowe wierzby. Tak powstawa\u0142y charakterystyczne szpalery drzew wzd\u0142u\u017c dr\u00f3g, row\u00f3w i granic p\u00f3l. Og\u0142awianie nie by\u0142o przypadkowym niszczeniem drzew. By\u0142o elementem tradycyjnej gospodarki i sposobem utrzymania wierzb przy \u017cyciu. Regularnie piel\u0119gnowane drzewa tworzy\u0142y niezwyk\u0142e formy z grubym pniem zako\u0144czonym charakterystyczn\u0105 \u201eg\u0142ow\u0105\u201d. Dzisiaj ten zwyczaj zanika. Coraz mniej gospodarzy sadzi \u017cywoko\u0142y na miedzach, coraz mniej jest samych miedz, a wielu w\u0142a\u015bcicieli starych wierzb nie ma ju\u017c mo\u017cliwo\u015bci, aby regularnie je piel\u0119gnowa\u0107. Nieog\u0142awiane przez wiele lat wierzby staj\u0105 si\u0119 kruche. Ich ci\u0119\u017ckie konary, cz\u0119sto o \u015brednicy ponad 30 cm, mog\u0105 \u0142ama\u0107 si\u0119 podczas silnego wiatru lub pod wp\u0142ywem uderzenia pioruna, prowadz\u0105c do obumarcia drzewa. S\u0105 zwolennicy i przeciwnicy og\u0142awiania. Jedni uwa\u017caj\u0105 je za okaleczanie drzew, inni za zabieg, kt\u00f3ry pozwala zachowa\u0107 tradycyjny krajobraz. Najwa\u017cniejsze jest jednak, aby wykonywa\u0107 je prawid\u0142owo, systematycznie i w odpowiednim czasie. Z tradycj\u0105 trudno dyskutowa\u0107. Co wierzby maj\u0105 wsp\u00f3lnego z Ol\u0119drami? Historia mazowieckich wierzb jest nierozerwalnie zwi\u0105zana z osadnictwem ol\u0119derskim. Pierwsi osadnicy ol\u0119derscy pojawili si\u0119 na Mazowszu w XVII wieku. Przybywali g\u0142\u00f3wnie z teren\u00f3w dzisiejszych Niderland\u00f3w, Flandrii, Fryzji oraz Niemiec. Byli doskona\u0142ymi gospodarzami teren\u00f3w trudnych \u2013 podmok\u0142ych, nadrzecznych i cz\u0119sto zagro\u017conych powodziami. W XVIII wieku nast\u0105pi\u0142 intensywny rozw\u00f3j tego osadnictwa. Ol\u0119drzy zak\u0142adali wsie mi\u0119dzy innymi w dolinie Wis\u0142y i na terenach s\u0105siaduj\u0105cych z Puszcz\u0105 Kampinosk\u0105. Budowali domy na sztucznie usypanych pag\u00f3rkach zwanych terpami, a pola dostosowywali do warunk\u00f3w naturalnych. Ich gospodarowanie wymaga\u0142o znajomo\u015bci wody, ro\u015blin i lokalnego krajobrazu. Jednym ze sposob\u00f3w ochrony p\u00f3l przed nanoszonym przez powodzie piaskiem by\u0142o sadzenie wierzb oraz tworzenie wiklinowych p\u0142ot\u00f3w. Wierzby zatrzymywa\u0142y osady rzeczne, przepuszczaj\u0105c jednocze\u015bnie \u017cyzn\u0105 warstw\u0119 humusu. To w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki takim praktykom wierzba na sta\u0142e wpisa\u0142a si\u0119 w krajobraz Mazowsza. \u00a0Puszcza Kampinoska. Krajobraz jest pami\u0119ci\u0105 Jak pisa\u0142 Jos\u00e9 Ortega y Gasset:\u00a0\u201ePoka\u017c mi krajobraz, w kt\u00f3rym \u017cyjesz, a powiem ci, kim jeste\u015b\u201d. Odchodzi zima z Puszczy Kampinoskiej. Znikn\u0119li r\u00f3wnie\u017c Ol\u0119drzy, kt\u00f3rzy przez wieki wsp\u00f3\u0142tworzyli ten krajobraz. Pozosta\u0142y po nich \u015blady \u2013 dawne uk\u0142ady p\u00f3l, nazwy miejscowo\u015bci, terpy, \u015blady gospodarstw i przede wszystkim wierzby sadzone w r\u00f3wnych rz\u0119dach. Dzisiaj nie s\u0105 ju\u017c potrzebne tak jak dawniej \u2013 nie reguluj\u0105 stosunk\u00f3w wodnych, nie chroni\u0105 p\u00f3l przed powodzi\u0105, a \u0142ozinowe p\u0142oty zast\u0105pi\u0142y nowoczesne ogrodzenia. A jednak wci\u0105\u017c opowiadaj\u0105 histori\u0119. Kiedy pytamy, co po Ol\u0119drach pozosta\u0142o na Mazowszu, obok langhoff\u00f3w, k\u0119p, terp i dawnych uk\u0142ad\u00f3w osadniczych cz\u0119sto us\u0142yszymy odpowied\u017a: wierzby. I trudno nie zauwa\u017cy\u0107 pewnej ironii historii. Najbardziej \u201epolskie\u201d z polskich drzew okazuje si\u0119 by\u0107 w du\u017cej mierze dziedzictwem ludzi, kt\u00f3rzy przybyli tutaj z daleka. Mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego jest tak mocno nasze.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6588,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[607,21],"tags":[],"class_list":["post-6587","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ciekawe-miejsca","category-puszcza-kampinoska"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t