{"id":8651,"date":"2021-04-17T17:18:05","date_gmt":"2021-04-17T15:18:05","guid":{"rendered":"https:\/\/bloganki.pl\/?p=8651"},"modified":"2022-11-21T20:05:35","modified_gmt":"2022-11-21T19:05:35","slug":"skrajem-puszczy-sciezka-dydaktyczna-puszcza-kampinoska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/2021\/04\/17\/skrajem-puszczy-sciezka-dydaktyczna-puszcza-kampinoska\/","title":{"rendered":"„Skrajem Puszczy” \u015acie\u017cka Dydaktyczna – Puszcza Kampinoska."},"content":{"rendered":"\n

\u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”<\/strong> znajduje si\u0119 we wsi Granica<\/strong>, jednej z naj\u0142adniej po\u0142o\u017conych wsi puszcza\u0144skich, odleg\u0142ej o ok. 3 km na p\u00f3\u0142noc od wsi Kampinos. Zacz\u0105tkiem wsi Granica by\u0142a osada budnicza<\/strong> za\u0142o\u017cona ok. 1795 r., lecz jej w\u0142a\u015bciwa historia rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 dopiero po wybudowaniu w latach mi\u0119dzywojennych zespo\u0142u drewnianych budynk\u00f3w nadle\u015bnictwa Kampinos, w modnym w\u00f3wczas stylu tzw. architektury narodowej<\/strong>, czerpi\u0105cym zar\u00f3wno ze szlacheckiego baroku, jak i ze stylu zakopia\u0144skiego. Budynki te jako zabytki obj\u0119te s\u0105 opiek\u0105 konserwatorsk\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Przebieg trasy: Granica ko\u0142o Kampinosu – „Olszowieckie B\u0142oto” – „Aleje Trzeciego Tysi\u0105clecia” – Skansen Budownictwa Puszcza\u0144skiego – Obszar Ochrony \u015acis\u0142ej „Granica” – Cmentarz wojenny w Granicy”.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”<\/strong> – Puszcza Kampinoska.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”<\/strong> – Puszcza Kampinoska.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”<\/strong> – Puszcza Kampinoska.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Mi\u0119dzy Kampinosem i Granic\u0105 rozci\u0105ga si\u0119 du\u017cy obszar \u0142\u0105k i turzycowisk na torfowisku niskim Olszowieckiego B\u0142ota<\/strong>. W czasie wiosennego okresu kwitnienia \u0142\u0105ki pokrywa wielobarwny dywan kwiat\u00f3w. Najpierw \u017c\u00f3\u0142to kwitnie knie\u0107 b\u0142otna (kaczeniec), p\u00f3\u017aniej rze\u017cucha b\u0142otna, jaskry kosaciec \u017c\u00f3\u0142ty, go\u017adzik pyszny i krwawnica pospolita. Jest to doskona\u0142e miejsce do obserwacji zwierz\u0105t. Mo\u017cna tu spotka\u0107 m.in. myszo\u0142owy, b\u0142otniaki stawowe, kruki, czajki, kszyki, derkacze, bociany bia\u0142e i czarne, \u017curawie, zaj\u0105ce, lisy, sarny, a nawet kr\u00f3la Puszczy Kampinoskiej – \u0142osia. Od po\u0142udnia horyzont Olszowieckiego B\u0142ota zamyka najlepiej zachowany w tym miejscu fragment skarpy Prawis\u0142y, zako\u0144czonej kraw\u0119dzi\u0105 tarasu erozyjnego R\u00f3wniny \u0141owicko B\u0142o\u0144skiej, a od p\u00f3\u0142nocy pas wydmowy, poro\u015bni\u0119ty borami sosnowymi. <\/p>\n\n\n\n

\u015acie\u017cka „Skrajem Puszczy” ma kszta\u0142t p\u0119tli, a jej d\u0142ugo\u015b\u0107 to niespe\u0142na 4 km<\/strong>. Biegnie od parkingu skrajem Olszowieckiego B\u0142ota do Muzeum Puszczy Kampinoskiej. Mija ekspozycj\u0119 budownictwa puszcza\u0144skiego i wiod\u0105c\u0105 obok niego Alej\u0119 Trzeciego Tysi\u0105clecia, w kt\u00f3rej od 1999 r. sadz\u0105 swoje d\u0119by osobisto\u015bci z Polski i ca\u0142ego \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
„Olszowieckie B\u0142oto” – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
„Olszowieckie B\u0142oto” – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
„Olszowieckie B\u0142oto” – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Granica – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
” Chata Kampinoska” – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wie\u015b powsta\u0142a ok. 1795 r. jako tzw. budy<\/strong>, czyli osada zamieszkana przez budnik\u00f3w<\/strong>, kt\u00f3rych w po\u0142owie XVIII w. zacz\u0119to osiedla\u0107 wewn\u0105trz Puszczy Kampinoskiej. Trudnili si\u0119 oni wycink\u0105 drzew i przerobem pozyskanego drewna na w\u0119giel drzewny, smo\u0142\u0119 i pota\u017c. Na czas wyr\u0119bu lasu mieszkali w prymitywnych chatach zwanych budami. Zak\u0142adane przez nich osady da\u0142y pocz\u0105tek istniej\u0105cym do dzisiaj wsiom. <\/p>\n\n\n\n

Nazwa wsi od wyrazu pospolitego granica (linia, pas graniczny rozdzielaj\u0105cy dwa obszary, znak graniczny w formie kopca, znakowanego drzewa). Wydany w latach 1880-1902 w Warszawie \u201eS\u0142ownik geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201d podaje, \u017ce w 1827 r. we wsi by\u0142o 6 dom\u00f3w i 69 mieszka\u0144c\u00f3w. Rozw\u00f3j wsi nast\u0105pi\u0142 w mi\u0119dzywojniu i zwi\u0105zany by\u0142 z wybudowaniem w latach 1921- 27 zespo\u0142u drewnianych budynk\u00f3w nadle\u015bnictwa Kampinos w modnym w\u00f3wczas stylu tzw. architektury narodowej<\/strong>. Obecnie w budynkach tych maj\u0105 swoje siedziby jednostki terenowe Kampinoskiego Parku Narodowego. Przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 wie\u015b liczy\u0142a 40 gospodarstw. By\u0142a wsi\u0105 typu rz\u0119d\u00f3wka, o lu\u017anej zabudowie wzd\u0142u\u017c drogi po jednej stronie i prostopadle do drogi biegn\u0105cymi pasami p\u00f3l, na kt\u00f3rych uprawiano przede wszystkim \u017cyto i ziemniaki. <\/p>\n\n\n\n

We wrze\u015bniu 1939 r. przewali\u0142a si\u0119 przez Puszcz\u0119 Kampinosk\u0105 nawa\u0142nica wojenna. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 pe\u0142en grozy i cierpie\u0144 okres okupacji. Wie\u015b Granica znalaz\u0142a si\u0119 na terenie utworzonego Generalnego Gubernatorstwa, gdzie w\u0142adze niemieckie stosowa\u0142y masowy terror. Przemocy i eksploatacji gospodarczej w\u0142adz okupacyjnych przeciwstawi\u0142a si\u0119 du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w wsi puszcza\u0144skich, w tym szczeg\u00f3lnie le\u015bnicy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
„Kapliczka Le\u015bnik\u00f3w” – Puszcza Kampinoska.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Po wojnie mieszka\u0144cy od razu przyst\u0105pili do naprawiania szk\u00f3d i odbudowy zniszczonego dobytku. Nieszcz\u0119\u015bcie zdarzy\u0142o si\u0119 w 1965 r. Wybuch\u0142 po\u017car, kt\u00f3ry strawi\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 domostw. Po nim wie\u015b nie wr\u00f3ci\u0142a ju\u017c do swojej \u015bwietno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

W 1975 r. Rada Ministr\u00f3w podj\u0119\u0142a uchwa\u0142\u0119 w sprawie przej\u0119cia przez pa\u0144stwo w drodze wyw\u0142aszczenia grunt\u00f3w po\u0142o\u017conych w Kampinoskim Parku Narodowym. Wykupom podlega\u0142a powierzchnia 13 852 ha po\u0142o\u017cona w 67 wsiach. Mieszka\u0144cy Granicy skorzystali z nadarzaj\u0105cej si\u0119 okazji i jeden po drugim dobrowolnie sprzedawali swoje gospodarstwa na rzecz parku. Wie\u015b zosta\u0142a praktycznie wykupiona<\/strong>. W 1985 r. fragment wsi z zespo\u0142em zabudowy drewnianej zosta\u0142 wpisany do rejestru zabytk\u00f3w m. st. Warszawy. Ochron\u0105 konserwatorsk\u0105 obj\u0119to obszar wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy si\u0119 walorami krajobrazowymi o powierzchni ok. 110 ha, na kt\u00f3rym zachowa\u0142y si\u0119 budynki stanowi\u0105ce przyk\u0142ad drewnianego budownictwa wiejskiego i puszcza\u0144skiego rejonu Mazowsza oraz murowana kapliczka kryta gontem z 1920 r. Przyje\u017cd\u017caj\u0105c do Granicy, warto wiedzie\u0107, \u017ce jest to jedno z bardziej fascynuj\u0105cych miejsc. Lechos\u0142aw Herz w przewodniku \u201ePuszcza Kampinoska\u201d tak je charakteryzuje: <\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli kt\u00f3re\u015b z miejsc w Kampinoskim Parku Narodowym zas\u0142uguje na poznanie w pierwszym rz\u0119dzie, to jest nim na pewno Granica, znajduj\u0105ca si\u0119 na p\u00f3\u0142noc od wsi Kampinos. Jest to zapewne naj\u0142adniej po\u0142o\u017cona miejscowo\u015b\u0107 puszcza\u0144ska. Otoczenie jest imponuj\u0105ce i krajobrazy urozmaicone.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

„Olszowieckie B\u0142oto” – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”. <\/h2>\n\n\n\n
\"\"
„Olszowieckie B\u0142oto” – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
„Olszowieckie B\u0142oto” – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
„Olszowieckie B\u0142oto” – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
„Olszowieckie B\u0142oto” – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Rozleg\u0142y teren, kt\u00f3ry tu si\u0119 rozpo\u015bciera, to fragment po\u0142udniowego pasa bagiennego Puszczy Kampinoskiej o nazwie Olszowieckie B\u0142oto<\/strong>. Zajmuje pod\u0142u\u017cne zag\u0142\u0119bienie o powierzchni ok. 1500 ha, ci\u0105gn\u0105ce si\u0119 od granic po\u0142udniowego pasa wydm na p\u00f3\u0142nocy do skarpy R\u00f3wniny \u0141owicko-B\u0142o\u0144skiej na po\u0142udniu (ok. 1,5 km) oraz od W\u00f3lki Smolanej na zachodzie do Kampinosu na wschodzie (ok. 10 km). Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie jego o\u015b stanowi Kana\u0142 Olszowiecki<\/strong>, kt\u00f3ry odwadnia dominuj\u0105ce tu mokrad\u0142a. Meliorowa\u0107 ten obszar zacz\u0119\u0142y w\u0142adze carskie w II po\u0142. XIX w. Budow\u0119 kana\u0142u ko\u0144czono w czasie okupacji hitlerowskiej. Obecnie Olszowieckie B\u0142oto ma du\u017ce warto\u015bci florystyczne. Obok rozleg\u0142ych p\u0142at\u00f3w dobrze wykszta\u0142conych szuwar\u00f3w, \u0142\u0105k wilgotnych i zaro\u015bli wierzbowych, zachowa\u0142y si\u0119 niewielkie p\u0142aty zmiennowilgotnych \u0142\u0105k trz\u0119\u015blicowych \u2013 najcenniejszego typu \u0142\u0105k w Kampinoskim Parku Narodowym. Wyst\u0119puje na nich jeden z najrzadszych storczyk\u00f3w Puszczy Kampinoskiej \u2013 storczyk kukawka, chroniony unijn\u0105 dyrektyw\u0105 siedliskow\u0105 starodub \u0142\u0105kowy i inne rzadkie gatunki ro\u015blin.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
„Olszowieckie B\u0142oto” – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”<\/strong> – Puszcza Kampinoska.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Kacze\u0144ce – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Zawilec<\/strong> gajowy –<\/strong> \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”<\/strong> .<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
„Olszowieckie B\u0142oto” – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Aleja Trzeciego Tysi\u0105clecia – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
Aleja Trzeciego Tysi\u0105clecia- \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Alej\u0119 zlokalizowano na terenie O\u015brodka Dydaktyczno-Muzealnego w Granicy nie bez powodu. Istotne by\u0142o, aby odwiedza\u0142o j\u0105 jak najwi\u0119cej ludzi, gdy po latach stanie si\u0119 obiektem refleksji, edukacji i \u017ar\u00f3d\u0142em obywatelskiej odpowiedzialno\u015bci za zachowanie naszego naturalnego dziedzictwa i troski o los Ziemi oraz \u017cywym \u015bwiadectwem woli i postawy wielu osobisto\u015bci, organizacji i \u015brodowisk wobec przyrody.<\/p>\n\n\n\n

W roku poprzedzaj\u0105cym nowe tysi\u0105clecie Kampinoski Park Narodowy i Fundacja Nowy Polski Las has\u0142em \u201eEkologia ponad podzia\u0142ami<\/strong>\u201d zainaugurowali akcj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 \u201ePo pierwsze \u015brodowisko\u201d<\/strong>. Mia\u0142a ona na celu rozbudzenie w spo\u0142ecze\u0144stwie szacunku do przyrody oraz uzmys\u0142owienie warto\u015bci \u015brodowiska naturalnego dla naszego \u017cycia codziennego. Jej trwa\u0142ym \u015bladem jest w\u0142a\u015bnie Aleja Trzeciego Tysi\u0105clecia, kt\u00f3rej uroczysta inauguracja odby\u0142a si\u0119 16 maja 1999 r. Pierwsze d\u0119by, o imionach \u201eAleksander\u201d, \u201eJ\u00f3zef\u201d i \u201eJan\u201d<\/strong>, posadzili wtedy prezydent Aleksander Kwa\u015bniewski, Prymas Polski kardyna\u0142 J\u00f3zef Glemp i minister ochrony \u015brodowiska zasob\u00f3w naturalnych i le\u015bnictwa Jan Szyszko.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Aleja Trzeciego Tysi\u0105clecia- \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Skansen budownictwa puszcza\u0144skiego – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
Skansen budownictwa puszcza\u0144skiego – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Skansen budownictwa puszcza\u0144skiego – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Idea utworzenia muzeum na wolnym powietrzu zrodzi\u0142a si\u0119 w po\u0142owie lat 70 minionego wieku. Inicjatorami by\u0142o Towarzystwo Kulturalno-Naukowe w Pruszkowie, Mazowiecki O\u015brodek Bada\u0144 Naukowych i Dyrekcja Kampinoskiego Parki Narodowego<\/p>\n\n\n\n

Pierwsz\u0105 zagrod\u0105 jest zagroda „Widymajera”<\/strong>. Jest to zagroda zamo\u017cnego ch\u0142opa. Sk\u0142ada si\u0119 z pi\u0119ciu obiekt\u00f3w. Centralnym obiektem w tej zagrodzie jest dwutraktowy budynek mieszkalny wybudowany na pocz\u0105tku XX w., kt\u00f3ry pierwotnie sta\u0142 w Szyman\u00f3wku ko\u0142o Leszna, Obok stoi kryta strzech\u0105 stodo\u0142a z Juliopola. Kolejnymi obiektami s\u0105 spichlerze oraz drewutnia, kt\u00f3re zosta\u0142y zrekonstruowane w oparciu o obiekty z ok. 1910 r. ze wsi Maszna, oraz przeniesiona stamt\u0105d obora datowana na 1902 r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Skansen budownictwa puszcza\u0144skiego – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Skansen budownictwa puszcza\u0144skiego – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Obszar Ochrony \u015acis\u0142ej Granica – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
Obszar Ochrony \u015acis\u0142ej Granica – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Najstarszy obszar obj\u0119ty \u015bcis\u0142\u0105 ochron\u0105 w Puszczy Kampinoskiej. Zosta\u0142 uznany za rezerwat ju\u017c w 1936 r. Pierwotnie zajmowa\u0142 powierzchni\u0119 ok. 90 ha, wed\u0142ug danych niemieckich w\u0142adz le\u015bnych z 1941 r. jego obszar wynosi\u0142 94,36 ha. W 1977 r. powi\u0119kszony do 231,33 ha.<\/p>\n\n\n\n

Obszar ochrony \u015bcis\u0142ej to obszar parku narodowego, gdzie ca\u0142kowicie zaniechano ingerencji cz\u0142owieka w stan ekosystem\u00f3w oraz w przebieg naturalnych proces\u00f3w przyrodniczych.<\/p>\n\n\n\n

W latach 30. XX w., gdy obszar ten obejmowano ochron\u0105 \u015bcis\u0142\u0105, r\u00f3s\u0142 tutaj b\u00f3r sosnowy. Obecnie rosn\u0105 tak\u017ce gatunki li\u015bciaste \u2013 d\u0119by i graby. Sta\u0142o si\u0119 tak, poniewa\u017c ochrona \u015bcis\u0142a wbrew pozorom nie chroni aktualnego stanu, tj. sk\u0142adu gatunkowego czy struktury drzewostanu, lecz naturalne procesy w\u0142a\u015bciwe dla danego zbiorowiska. W warunkach naturalnych las przechodzi trwaj\u0105ce kilkaset lat cykle rozwojowe. Zwykle przebiegaj\u0105 one w trzech fazach. Najd\u0142u\u017cej trwa faza dojrza\u0142o\u015bci, zwana te\u017c optymaln\u0105. Las wygl\u0105da wtedy naj – bardziej atrakcyjnie, a drzewa osi\u0105gaj\u0105 maksymalne rozmiary. Praktycznie brak jest m\u0142odego pokolenia drzew, kt\u00f3re ginie z braku \u015bwiat\u0142a. Szans\u0119 rozwoju ma ono dopiero w fazie starzenia si\u0119 drzewostanu, kiedy obni\u017ca si\u0119 \u017cywotno\u015b\u0107 starych drzew i nast\u0119puj\u0119 ich pojedyncze i grupowe zamieranie. W tej fazie coraz wi\u0119cej \u015bwiat\u0142a przedostaje si\u0119 do dna lasu, co stwarza dobre warunki do wzrostu m\u0142odego pokolenia drzew. W fazie odnowienia reszta starych drzew zamiera, a drzewa m\u0142ode konkuruj\u0105 mi\u0119dzy sob\u0105 o \u015bwiat\u0142o i przestrze\u0144. Tak przebiegaj\u0105 cykle w wielogatunkowych lasach li\u015bciastych i mieszanych. <\/p>\n\n\n\n

Drzewostany z\u0142o\u017cone z gatunk\u00f3w \u015bwiat\u0142o\u017c\u0105dnych takich jak sosna do odnowienia potrzebuj\u0105 du\u017cej ilo\u015bci \u015bwiat\u0142a. Warunki takie powstaj\u0105 w wyniku kl\u0119sk \u017cywio\u0142owych (po\u017car, huragan), gdy ca\u0142kowitemu lub cz\u0119\u015bciowemu zniszczeniu ulega drzewostan. W przypadku obszaru ochrony \u015bcis\u0142ej \u201eGranica\u201d gatunki \u015bwiat\u0142o\u017c\u0105dne stopniowo ust\u0119puj\u0105 przed cieniozno\u015bnymi. Gleba jest wystarczaj\u0105co \u017cyzna, aby mog\u0142y rozwija\u0107 si\u0119 drzewa li\u015bciaste. Pod starymi sosnami rozwin\u0119\u0142o si\u0119 m\u0142ode po – kolenie cieniozno\u015bnych gatunk\u00f3w li\u015bcia – stych, zw\u0142aszcza d\u0119bu, kt\u00f3ry obecnie jest najbardziej ekspansywnym gatunkiem w parku. Nie jest to nic nowego, poniewa\u017c obszar Puszczy Kampinoskiej porasta\u0142y w minionych okresach i w zmieniaj\u0105cych si\u0119 warunkach klimatycznych r\u00f3\u017cne formacje ro\u015blinne \u2013 od tundry po lasy li\u015bciaste strefy umiarkowanej. Je\u017celi naturalne procesy nadal b\u0119d\u0105 przebiega\u0107 w tym samym kierunku, to za kilkadziesi\u0105t lat b\u0119dzie tutaj r\u00f3s\u0142 drzewostan mieszany, z panuj\u0105cymi gatunkami li\u015bciastymi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Obszar Ochrony \u015acis\u0142ej Granica – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Cmentarz wojenny w Granicy – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
Wystawa czasowa w Granicy – Puszcza Kampinoska.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wystawa czasowa w Granicy – Puszcza Kampinoska.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W 1939 r. brzegi Bzury by\u0142y \u015bwiadkami najwi\u0119kszej bitwy kampanii wrze\u015bniowej. Do historii walk przesz\u0142a ona jako bitwa nad Bzur\u0105, chocia\u017c zwana te\u017c by\u0142a bitw\u0105 pod Kutnem<\/strong>. W rejonie Kutna, \u0141owicza i Sochaczewa w dniach od 9 d 20 wrze\u015bnia 1939 r. wojska polskie pod dow\u00f3dztwem gen. Tadeusza Kutrzeby star\u0142y si\u0119 z przewa\u017caj\u0105cymi si\u0142ami wroga. Armie \u201ePozna\u0144\u201d i \u201ePomorze\u201d<\/strong> zwi\u0105za\u0142y znaczn\u0105 ilo\u015b\u0107 wojsk niemieckich, odci\u0105\u017caj\u0105c tym samym obl\u0119\u017con\u0105 Warszaw\u0119. <\/p>\n\n\n\n

Po pocz\u0105tkowych sukcesach wojska polski zosta\u0142y zamkni\u0119te w pot\u0119\u017cnym kotle. Jedynym ratunkiem by\u0142o wyrwanie si\u0119 z niego. Drog\u0119 okr\u0105\u017conym oddzia\u0142om mia\u0142y utorowa\u0107 brygady kawalerii. Wielkopolska i Podlaska Brygada Kawalerii pod dow\u00f3dztwem gen. Romana Abrahama otrzyma\u0142y rozkaz zaj\u0119cia przeprawy na Bzurze pod Brochowem. Wojsko Polskie rozpocz\u0119\u0142o forsowanie dolnego odcinka Bzury noc\u0105 z 14 na 15 wrze\u015bnia i podj\u0119\u0142o walki na przedpolach Puszczy Kampinoskiej. Drog\u0119 do Warszawy od 14 do 22 wrze\u015bnia wyr\u0105bywa\u0142o sobie w ci\u0105g\u0142ej, morderczej walce, pod gradem bomb Luftwaffe, artylerii i wojsk pancernych. Do stolicy przebi\u0142y si\u0119 tylko nieliczne jednostki. W Puszczy Kampinoskiej i na jej przedpolach Wojsko Polskie ponios\u0142o ok. 21% wszystkich osobowych strat. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Cmentarz wojenny w Granicy – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na 17 cmentarzach wojennych, w kwaterach i grobach na cmentarzach parafialnych, rozsianych od Wiktorowa po \u0141omianki, pochowanych jest ok. 9500 \u017co\u0142nierzy. Jednym z nich jest cmentarz w Granicy<\/strong> utworzony w 1940 r. dzi\u0119ki staraniom nadle\u015bniczego Stanis\u0142awa Richtera. W organizacji cmentarza pomagali kierownik tartaku w Zamczysku Franciszek Janicki z za\u0142og\u0105 oraz mieszka\u0144cy puszcza\u0144skich wiosek. Pracownicy tartaku wykonali trumny. Cia\u0142a dowo\u017cono do kolejki le\u015bnej lub wprost na cmentarz. Spoczywa na nim ok. 800 \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego poleg\u0142ych w Puszczy Kampinoskiej we wrze\u015bniu 1939 r<\/strong>. S\u0105 tak\u017ce pojedyncze groby \u017co\u0142nierzy Armii Krajowej z 1942 roku. Projektantem cmentarza by\u0142 ppor. Tadeusz \u015awierczewski, \u017co\u0142nierz AK, zabity przez Niemc\u00f3w w 1942 r. Nada\u0142 mu kszta\u0142t or\u0142a zrywaj\u0105cego si\u0119 do lotu. W 1972 r. na cmentarzu ustawiono pomnik poleg\u0142ych projektu W\u0142adys\u0142awa Frycza. Ca\u0142o\u015b\u0107 jest pi\u0119knie wkomponowana w starodrzew sosnowy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Cmentarz wojenny w Granicy – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W pobli\u017cu \u015bcie\u017cki<\/h2>\n\n\n\n

Sosna Powsta\u0144c\u00f3w 1963 r<\/strong> w G\u00f3rkach \u2013 sosna, na kt\u00f3rej carscy kozacy wieszali niedobitk\u00f3w z oddzia\u0142u mjr. Walerego Remiszewskiego, kt\u00f3rzy uszli \u017cywi z bitwy pod Zaborowem Le\u015bnym. Sosna usch\u0142a i run\u0119\u0142a na ziemi\u0119 w 1984 r., mia\u0142a 350 cm obwodu w pier\u015bnicy, 22 m wysoko\u015bci i ok. 170 lat. Zielonym szlakiem w kierunku wschodnim, 7,2 km.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Sosna Powsta\u0144c\u00f3w 1963 G\u00f3rki – Puszcza Kampinoska.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Obszar ochrony \u015bcis\u0142ej \u201eZamczysko<\/strong>\u201d \u2022 Grodzisko obronne z XIII w. Niebieskim szlakiem w kier wschodnim, ok. 6,9 km.<\/p>\n\n\n\n

S\u0105 dwa Zamczyska: Stare i Nowe, oba po\u0142o\u017cone na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d od Leszna, Stare Zamczysko znajduje si\u0119 na pograniczu pasa wydm i bagien. Jest to wczesno\u015bredniowieczne grodzisko<\/strong> maj\u0105ce kszta\u0142t wysokiego, cylindrycznego pag\u00f3rka, otoczonego dwoma pasami wa\u0142\u00f3w i fos.<\/p>\n\n\n\n

Z miejscem tym wi\u0105\u017ce si\u0119 kilka legend m.in. o zamku kr\u00f3lowej Bony i o ukrytych skarbach; poszukiwano ich jeszcze po 1945 r. Grodzisko jest poro\u015bni\u0119te przez starodrzew lasu mieszanego, w kt\u00f3rym wyst\u0119puj\u0105 wszystkie gatunki krzew\u00f3w i drzew rosn\u0105cych w Puszczy.<\/p>\n\n\n\n

Na wale grodziska znajdowa\u0142a si\u0119 mogi\u0142a nieznanego \u017co\u0142nierza<\/strong> Armii Krajowej zastrzelonego w 1944 r. przez w\u0142asowc\u00f3w (Rosyjska Armia Wyzwole\u0144cza).<\/p>\n\n\n\n

Kilkaset metr\u00f3w na p\u00f3\u0142noc od Starego le\u017cy Nowe Zamczysko<\/strong>. W czasie I wojny \u015bwiatowej Niemcy zbudowali tu w\u015br\u00f3d lasu tartak i po\u0142\u0105czyli go kolejk\u0105 w\u0105skotorow\u0105 w Pisakami Kr\u00f3lewskimi, gdzie by\u0142a sk\u0142adnica drewna i punkt prze\u0142adunkowy. Pracowa\u0142 a\u017c do utworzenia Kampinoskiego Parku Narodowego. Obecnie mie\u015bci si\u0119 na jego terenie stra\u017cnica przeciwpo\u017carowa i o\u015brodek szkolenia przysz\u0142ych oficer\u00f3w po\u017carnictwa.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Grodzisko „Zamczysko” – Puszcza Kampinoska.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u0141\u0105ki i stogi siana w okolicach Granicy – Puszcza Kampinoska.<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
Stogi siana w okolicach Granicy – Puszcza Kampinoska.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u0141\u0105ki w okolicach Granicy – Puszcza Kampinoska.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u0141\u0105ki w okolicach Granicy – Puszcza Kampinoska.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W drodze powrotnej warto zatrzyma\u0107 si\u0119 na chwil\u0119 i poobserwowa\u0107 przepi\u0119kne \u0142\u0105ki w okolicach Granicy, mieni\u0105 si\u0105 w s\u0142o\u0144cu, sk\u0105pane w wodzie. Rano \u0142\u0105ki okrywa\u0142a g\u0119sta mg\u0142a, teraz wida\u0107 ju\u017c wychylaj\u0105 do s\u0142o\u0144ce g\u0142\u00f3wki pierwsze kacze\u0144ce. Nasta\u0142a wiosna w Puszczy Kampinoskie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u0141\u0105ki w okolicach Granicy – Puszcza Kampinoska.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u0141\u0105ki w okolicach Granicy – Puszcza Kampinoska.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u0141\u0105ki w okolicach Granicy – Puszcza Kampinoska.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u0141\u0105ki w okolicach Granicy – Puszcza Kampinoska.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u0141\u0105ki w okolicach Granicy – Puszcza Kampinoska.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u0141\u0105ki w okolicach Granicy – Puszcza Kampinoska.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy” znajduje si\u0119 we wsi Granica, jednej z naj\u0142adniej po\u0142o\u017conych wsi puszcza\u0144skich, odleg\u0142ej o ok. 3 km na p\u00f3\u0142noc od wsi Kampinos. Zacz\u0105tkiem wsi Granica by\u0142a osada budnicza za\u0142o\u017cona ok. 1795 r., lecz jej w\u0142a\u015bciwa historia rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 dopiero po wybudowaniu w latach mi\u0119dzywojennych zespo\u0142u drewnianych budynk\u00f3w nadle\u015bnictwa Kampinos, w modnym w\u00f3wczas stylu tzw. architektury narodowej, czerpi\u0105cym zar\u00f3wno ze szlacheckiego baroku, jak i ze stylu zakopia\u0144skiego. Budynki te jako zabytki obj\u0119te s\u0105 opiek\u0105 konserwatorsk\u0105. Przebieg trasy: Granica ko\u0142o Kampinosu – „Olszowieckie B\u0142oto” – „Aleje Trzeciego Tysi\u0105clecia” – Skansen Budownictwa Puszcza\u0144skiego – Obszar Ochrony \u015acis\u0142ej „Granica” – Cmentarz wojenny w Granicy”. Mi\u0119dzy Kampinosem i Granic\u0105 rozci\u0105ga si\u0119 du\u017cy obszar \u0142\u0105k i turzycowisk na torfowisku niskim Olszowieckiego B\u0142ota. W czasie wiosennego okresu kwitnienia \u0142\u0105ki pokrywa wielobarwny dywan kwiat\u00f3w. Najpierw \u017c\u00f3\u0142to kwitnie knie\u0107 b\u0142otna (kaczeniec), p\u00f3\u017aniej rze\u017cucha b\u0142otna, jaskry kosaciec \u017c\u00f3\u0142ty, go\u017adzik pyszny i krwawnica pospolita. Jest to doskona\u0142e miejsce do obserwacji zwierz\u0105t. Mo\u017cna tu spotka\u0107 m.in. myszo\u0142owy, b\u0142otniaki stawowe, kruki, czajki, kszyki, derkacze, bociany bia\u0142e i czarne, \u017curawie, zaj\u0105ce, lisy, sarny, a nawet kr\u00f3la Puszczy Kampinoskiej – \u0142osia. Od po\u0142udnia horyzont Olszowieckiego B\u0142ota zamyka najlepiej zachowany w tym miejscu fragment skarpy Prawis\u0142y, zako\u0144czonej kraw\u0119dzi\u0105 tarasu erozyjnego R\u00f3wniny \u0141owicko B\u0142o\u0144skiej, a od p\u00f3\u0142nocy pas wydmowy, poro\u015bni\u0119ty borami sosnowymi. \u015acie\u017cka „Skrajem Puszczy” ma kszta\u0142t p\u0119tli, a jej d\u0142ugo\u015b\u0107 to niespe\u0142na 4 km. Biegnie od parkingu skrajem Olszowieckiego B\u0142ota do Muzeum Puszczy Kampinoskiej. Mija ekspozycj\u0119 budownictwa puszcza\u0144skiego i wiod\u0105c\u0105 obok niego Alej\u0119 Trzeciego Tysi\u0105clecia, w kt\u00f3rej od 1999 r. sadz\u0105 swoje d\u0119by osobisto\u015bci z Polski i ca\u0142ego \u015bwiata. Granica – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”. Wie\u015b powsta\u0142a ok. 1795 r. jako tzw. budy, czyli osada zamieszkana przez budnik\u00f3w, kt\u00f3rych w po\u0142owie XVIII w. zacz\u0119to osiedla\u0107 wewn\u0105trz Puszczy Kampinoskiej. Trudnili si\u0119 oni wycink\u0105 drzew i przerobem pozyskanego drewna na w\u0119giel drzewny, smo\u0142\u0119 i pota\u017c. Na czas wyr\u0119bu lasu mieszkali w prymitywnych chatach zwanych budami. Zak\u0142adane przez nich osady da\u0142y pocz\u0105tek istniej\u0105cym do dzisiaj wsiom. Nazwa wsi od wyrazu pospolitego granica (linia, pas graniczny rozdzielaj\u0105cy dwa obszary, znak graniczny w formie kopca, znakowanego drzewa). Wydany w latach 1880-1902 w Warszawie \u201eS\u0142ownik geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201d podaje, \u017ce w 1827 r. we wsi by\u0142o 6 dom\u00f3w i 69 mieszka\u0144c\u00f3w. Rozw\u00f3j wsi nast\u0105pi\u0142 w mi\u0119dzywojniu i zwi\u0105zany by\u0142 z wybudowaniem w latach 1921- 27 zespo\u0142u drewnianych budynk\u00f3w nadle\u015bnictwa Kampinos w modnym w\u00f3wczas stylu tzw. architektury narodowej. Obecnie w budynkach tych maj\u0105 swoje siedziby jednostki terenowe Kampinoskiego Parku Narodowego. Przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 wie\u015b liczy\u0142a 40 gospodarstw. By\u0142a wsi\u0105 typu rz\u0119d\u00f3wka, o lu\u017anej zabudowie wzd\u0142u\u017c drogi po jednej stronie i prostopadle do drogi biegn\u0105cymi pasami p\u00f3l, na kt\u00f3rych uprawiano przede wszystkim \u017cyto i ziemniaki. We wrze\u015bniu 1939 r. przewali\u0142a si\u0119 przez Puszcz\u0119 Kampinosk\u0105 nawa\u0142nica wojenna. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 pe\u0142en grozy i cierpie\u0144 okres okupacji. Wie\u015b Granica znalaz\u0142a si\u0119 na terenie utworzonego Generalnego Gubernatorstwa, gdzie w\u0142adze niemieckie stosowa\u0142y masowy terror. Przemocy i eksploatacji gospodarczej w\u0142adz okupacyjnych przeciwstawi\u0142a si\u0119 du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w wsi puszcza\u0144skich, w tym szczeg\u00f3lnie le\u015bnicy. Po wojnie mieszka\u0144cy od razu przyst\u0105pili do naprawiania szk\u00f3d i odbudowy zniszczonego dobytku. Nieszcz\u0119\u015bcie zdarzy\u0142o si\u0119 w 1965 r. Wybuch\u0142 po\u017car, kt\u00f3ry strawi\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 domostw. Po nim wie\u015b nie wr\u00f3ci\u0142a ju\u017c do swojej \u015bwietno\u015bci. W 1975 r. Rada Ministr\u00f3w podj\u0119\u0142a uchwa\u0142\u0119 w sprawie przej\u0119cia przez pa\u0144stwo w drodze wyw\u0142aszczenia grunt\u00f3w po\u0142o\u017conych w Kampinoskim Parku Narodowym. Wykupom podlega\u0142a powierzchnia 13 852 ha po\u0142o\u017cona w 67 wsiach. Mieszka\u0144cy Granicy skorzystali z nadarzaj\u0105cej si\u0119 okazji i jeden po drugim dobrowolnie sprzedawali swoje gospodarstwa na rzecz parku. Wie\u015b zosta\u0142a praktycznie wykupiona. W 1985 r. fragment wsi z zespo\u0142em zabudowy drewnianej zosta\u0142 wpisany do rejestru zabytk\u00f3w m. st. Warszawy. Ochron\u0105 konserwatorsk\u0105 obj\u0119to obszar wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy si\u0119 walorami krajobrazowymi o powierzchni ok. 110 ha, na kt\u00f3rym zachowa\u0142y si\u0119 budynki stanowi\u0105ce przyk\u0142ad drewnianego budownictwa wiejskiego i puszcza\u0144skiego rejonu Mazowsza oraz murowana kapliczka kryta gontem z 1920 r. Przyje\u017cd\u017caj\u0105c do Granicy, warto wiedzie\u0107, \u017ce jest to jedno z bardziej fascynuj\u0105cych miejsc. Lechos\u0142aw Herz w przewodniku \u201ePuszcza Kampinoska\u201d tak je charakteryzuje: Je\u015bli kt\u00f3re\u015b z miejsc w Kampinoskim Parku Narodowym zas\u0142uguje na poznanie w pierwszym rz\u0119dzie, to jest nim na pewno Granica, znajduj\u0105ca si\u0119 na p\u00f3\u0142noc od wsi Kampinos. Jest to zapewne naj\u0142adniej po\u0142o\u017cona miejscowo\u015b\u0107 puszcza\u0144ska. Otoczenie jest imponuj\u0105ce i krajobrazy urozmaicone. „Olszowieckie B\u0142oto” – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”. Rozleg\u0142y teren, kt\u00f3ry tu si\u0119 rozpo\u015bciera, to fragment po\u0142udniowego pasa bagiennego Puszczy Kampinoskiej o nazwie Olszowieckie B\u0142oto. Zajmuje pod\u0142u\u017cne zag\u0142\u0119bienie o powierzchni ok. 1500 ha, ci\u0105gn\u0105ce si\u0119 od granic po\u0142udniowego pasa wydm na p\u00f3\u0142nocy do skarpy R\u00f3wniny \u0141owicko-B\u0142o\u0144skiej na po\u0142udniu (ok. 1,5 km) oraz od W\u00f3lki Smolanej na zachodzie do Kampinosu na wschodzie (ok. 10 km). Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie jego o\u015b stanowi Kana\u0142 Olszowiecki, kt\u00f3ry odwadnia dominuj\u0105ce tu mokrad\u0142a. Meliorowa\u0107 ten obszar zacz\u0119\u0142y w\u0142adze carskie w II po\u0142. XIX w. Budow\u0119 kana\u0142u ko\u0144czono w czasie okupacji hitlerowskiej. Obecnie Olszowieckie B\u0142oto ma du\u017ce warto\u015bci florystyczne. Obok rozleg\u0142ych p\u0142at\u00f3w dobrze wykszta\u0142conych szuwar\u00f3w, \u0142\u0105k wilgotnych i zaro\u015bli wierzbowych, zachowa\u0142y si\u0119 niewielkie p\u0142aty zmiennowilgotnych \u0142\u0105k trz\u0119\u015blicowych \u2013 najcenniejszego typu \u0142\u0105k w Kampinoskim Parku Narodowym. Wyst\u0119puje na nich jeden z najrzadszych storczyk\u00f3w Puszczy Kampinoskiej \u2013 storczyk kukawka, chroniony unijn\u0105 dyrektyw\u0105 siedliskow\u0105 starodub \u0142\u0105kowy i inne rzadkie gatunki ro\u015blin. Aleja Trzeciego Tysi\u0105clecia – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”. Alej\u0119 zlokalizowano na terenie O\u015brodka Dydaktyczno-Muzealnego w Granicy nie bez powodu. Istotne by\u0142o, aby odwiedza\u0142o j\u0105 jak najwi\u0119cej ludzi, gdy po latach stanie si\u0119 obiektem refleksji, edukacji i \u017ar\u00f3d\u0142em obywatelskiej odpowiedzialno\u015bci za zachowanie naszego naturalnego dziedzictwa i troski o los Ziemi oraz \u017cywym \u015bwiadectwem woli i postawy wielu osobisto\u015bci, organizacji i \u015brodowisk wobec przyrody. W roku poprzedzaj\u0105cym nowe tysi\u0105clecie Kampinoski Park Narodowy i Fundacja Nowy Polski Las has\u0142em \u201eEkologia ponad podzia\u0142ami\u201d zainaugurowali akcj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 \u201ePo pierwsze \u015brodowisko\u201d. Mia\u0142a ona na celu rozbudzenie w spo\u0142ecze\u0144stwie szacunku do przyrody oraz uzmys\u0142owienie warto\u015bci \u015brodowiska naturalnego dla naszego \u017cycia codziennego. Jej trwa\u0142ym \u015bladem jest w\u0142a\u015bnie Aleja Trzeciego Tysi\u0105clecia, kt\u00f3rej uroczysta inauguracja odby\u0142a si\u0119 16 maja 1999 r. Pierwsze d\u0119by, o imionach \u201eAleksander\u201d, \u201eJ\u00f3zef\u201d i \u201eJan\u201d, posadzili wtedy prezydent Aleksander Kwa\u015bniewski, Prymas Polski kardyna\u0142 J\u00f3zef Glemp i minister ochrony \u015brodowiska zasob\u00f3w naturalnych i le\u015bnictwa Jan Szyszko. Skansen budownictwa puszcza\u0144skiego – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”. Idea utworzenia muzeum na wolnym powietrzu zrodzi\u0142a si\u0119 w po\u0142owie lat 70 minionego wieku. Inicjatorami by\u0142o Towarzystwo Kulturalno-Naukowe w Pruszkowie, Mazowiecki O\u015brodek Bada\u0144 Naukowych i Dyrekcja Kampinoskiego Parki Narodowego Pierwsz\u0105 zagrod\u0105 jest zagroda „Widymajera”. Jest to zagroda zamo\u017cnego ch\u0142opa. Sk\u0142ada si\u0119 z pi\u0119ciu obiekt\u00f3w. Centralnym obiektem w tej zagrodzie jest dwutraktowy budynek mieszkalny wybudowany na pocz\u0105tku XX w., kt\u00f3ry pierwotnie sta\u0142 w Szyman\u00f3wku ko\u0142o Leszna, Obok stoi kryta strzech\u0105 stodo\u0142a z Juliopola. Kolejnymi obiektami s\u0105 spichlerze oraz drewutnia, kt\u00f3re zosta\u0142y zrekonstruowane w oparciu o obiekty z ok. 1910 r. ze wsi Maszna, oraz przeniesiona stamt\u0105d obora datowana na 1902 r. Obszar Ochrony \u015acis\u0142ej Granica – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”. Najstarszy obszar obj\u0119ty \u015bcis\u0142\u0105 ochron\u0105 w Puszczy Kampinoskiej. Zosta\u0142 uznany za rezerwat ju\u017c w 1936 r. Pierwotnie zajmowa\u0142 powierzchni\u0119 ok. 90 ha, wed\u0142ug danych niemieckich w\u0142adz le\u015bnych z 1941 r. jego obszar wynosi\u0142 94,36 ha. W 1977 r. powi\u0119kszony do 231,33 ha. Obszar ochrony \u015bcis\u0142ej to obszar parku narodowego, gdzie ca\u0142kowicie zaniechano ingerencji cz\u0142owieka w stan ekosystem\u00f3w oraz w przebieg naturalnych proces\u00f3w przyrodniczych. W latach 30. XX w., gdy obszar ten obejmowano ochron\u0105 \u015bcis\u0142\u0105, r\u00f3s\u0142 tutaj b\u00f3r sosnowy. Obecnie rosn\u0105 tak\u017ce gatunki li\u015bciaste \u2013 d\u0119by i graby. Sta\u0142o si\u0119 tak, poniewa\u017c ochrona \u015bcis\u0142a wbrew pozorom nie chroni aktualnego stanu, tj. sk\u0142adu gatunkowego czy struktury drzewostanu, lecz naturalne procesy w\u0142a\u015bciwe dla danego zbiorowiska. W warunkach naturalnych las przechodzi trwaj\u0105ce kilkaset lat cykle rozwojowe. Zwykle przebiegaj\u0105 one w trzech fazach. Najd\u0142u\u017cej trwa faza dojrza\u0142o\u015bci, zwana te\u017c optymaln\u0105. Las wygl\u0105da wtedy naj – bardziej atrakcyjnie, a drzewa osi\u0105gaj\u0105 maksymalne rozmiary. Praktycznie brak jest m\u0142odego pokolenia drzew, kt\u00f3re ginie z braku \u015bwiat\u0142a. Szans\u0119 rozwoju ma ono dopiero w fazie starzenia si\u0119 drzewostanu, kiedy obni\u017ca si\u0119 \u017cywotno\u015b\u0107 starych drzew i nast\u0119puj\u0119 ich pojedyncze i grupowe zamieranie. W tej fazie coraz wi\u0119cej \u015bwiat\u0142a przedostaje si\u0119 do dna lasu, co stwarza dobre warunki do wzrostu m\u0142odego pokolenia drzew. W fazie odnowienia reszta starych drzew zamiera, a drzewa m\u0142ode konkuruj\u0105 mi\u0119dzy sob\u0105 o \u015bwiat\u0142o i przestrze\u0144. Tak przebiegaj\u0105 cykle w wielogatunkowych lasach li\u015bciastych i mieszanych. Drzewostany z\u0142o\u017cone z gatunk\u00f3w \u015bwiat\u0142o\u017c\u0105dnych takich jak sosna do odnowienia potrzebuj\u0105 du\u017cej ilo\u015bci \u015bwiat\u0142a. Warunki takie powstaj\u0105 w wyniku kl\u0119sk \u017cywio\u0142owych (po\u017car, huragan), gdy ca\u0142kowitemu lub cz\u0119\u015bciowemu zniszczeniu ulega drzewostan. W przypadku obszaru ochrony \u015bcis\u0142ej \u201eGranica\u201d gatunki \u015bwiat\u0142o\u017c\u0105dne stopniowo ust\u0119puj\u0105 przed cieniozno\u015bnymi. Gleba jest wystarczaj\u0105co \u017cyzna, aby mog\u0142y rozwija\u0107 si\u0119 drzewa li\u015bciaste. Pod starymi sosnami rozwin\u0119\u0142o si\u0119 m\u0142ode po – kolenie cieniozno\u015bnych gatunk\u00f3w li\u015bcia – stych, zw\u0142aszcza d\u0119bu, kt\u00f3ry obecnie jest najbardziej ekspansywnym gatunkiem w parku. Nie jest to nic nowego, poniewa\u017c obszar Puszczy Kampinoskiej porasta\u0142y w minionych okresach i w zmieniaj\u0105cych si\u0119 warunkach klimatycznych r\u00f3\u017cne formacje ro\u015blinne \u2013 od tundry po lasy li\u015bciaste strefy umiarkowanej. Je\u017celi naturalne procesy nadal b\u0119d\u0105 przebiega\u0107 w tym samym kierunku, to za kilkadziesi\u0105t lat b\u0119dzie tutaj r\u00f3s\u0142 drzewostan mieszany, z panuj\u0105cymi gatunkami li\u015bciastymi. Cmentarz wojenny w Granicy – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Skrajem Puszczy”. W 1939 r. brzegi Bzury by\u0142y \u015bwiadkami najwi\u0119kszej bitwy kampanii wrze\u015bniowej. Do historii walk przesz\u0142a ona jako bitwa nad Bzur\u0105, chocia\u017c zwana te\u017c by\u0142a bitw\u0105 pod Kutnem. W rejonie Kutna, \u0141owicza i Sochaczewa w dniach od 9 d 20 wrze\u015bnia 1939 r. wojska polskie pod dow\u00f3dztwem gen. Tadeusza Kutrzeby star\u0142y si\u0119 z przewa\u017caj\u0105cymi si\u0142ami wroga. Armie \u201ePozna\u0144\u201d i \u201ePomorze\u201d zwi\u0105za\u0142y znaczn\u0105 ilo\u015b\u0107 wojsk niemieckich, odci\u0105\u017caj\u0105c tym samym obl\u0119\u017con\u0105 Warszaw\u0119. Po pocz\u0105tkowych sukcesach wojska polski zosta\u0142y zamkni\u0119te w pot\u0119\u017cnym kotle. Jedynym ratunkiem by\u0142o wyrwanie si\u0119 z niego. Drog\u0119 okr\u0105\u017conym oddzia\u0142om mia\u0142y utorowa\u0107 brygady kawalerii. Wielkopolska i Podlaska Brygada Kawalerii pod dow\u00f3dztwem gen. Romana Abrahama otrzyma\u0142y rozkaz zaj\u0119cia przeprawy na Bzurze pod Brochowem. Wojsko Polskie rozpocz\u0119\u0142o forsowanie dolnego odcinka Bzury noc\u0105 z 14 na 15 wrze\u015bnia i podj\u0119\u0142o walki na przedpolach Puszczy Kampinoskiej. Drog\u0119 do Warszawy od 14 do 22 wrze\u015bnia wyr\u0105bywa\u0142o sobie w ci\u0105g\u0142ej, morderczej walce, pod gradem bomb Luftwaffe, artylerii i wojsk pancernych. Do stolicy przebi\u0142y si\u0119 tylko nieliczne jednostki. W Puszczy Kampinoskiej i na jej przedpolach Wojsko Polskie ponios\u0142o ok. 21% wszystkich osobowych strat. Na 17 cmentarzach wojennych, w kwaterach i grobach na cmentarzach parafialnych, rozsianych od Wiktorowa po \u0141omianki, pochowanych jest ok. 9500 \u017co\u0142nierzy. Jednym z nich jest cmentarz w Granicy utworzony w 1940 r. dzi\u0119ki staraniom nadle\u015bniczego Stanis\u0142awa Richtera. W organizacji cmentarza pomagali kierownik tartaku w Zamczysku Franciszek Janicki z za\u0142og\u0105 oraz mieszka\u0144cy puszcza\u0144skich wiosek. Pracownicy tartaku wykonali trumny. Cia\u0142a dowo\u017cono do kolejki le\u015bnej lub wprost na cmentarz. Spoczywa na nim ok. 800 \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego poleg\u0142ych w Puszczy Kampinoskiej we wrze\u015bniu 1939 r. S\u0105 tak\u017ce pojedyncze groby \u017co\u0142nierzy Armii Krajowej z 1942 roku. Projektantem cmentarza by\u0142 ppor. Tadeusz \u015awierczewski, \u017co\u0142nierz AK, zabity przez Niemc\u00f3w w 1942 r. Nada\u0142 mu kszta\u0142t or\u0142a zrywaj\u0105cego si\u0119 do lotu. W 1972 r. na cmentarzu ustawiono pomnik poleg\u0142ych projektu W\u0142adys\u0142awa Frycza. Ca\u0142o\u015b\u0107 jest pi\u0119knie wkomponowana w starodrzew sosnowy. W pobli\u017cu \u015bcie\u017cki Sosna Powsta\u0144c\u00f3w 1963 r w G\u00f3rkach \u2013 sosna, na kt\u00f3rej carscy kozacy wieszali niedobitk\u00f3w z oddzia\u0142u mjr. Walerego Remiszewskiego, kt\u00f3rzy uszli \u017cywi z bitwy pod Zaborowem Le\u015bnym. Sosna usch\u0142a i run\u0119\u0142a na ziemi\u0119 w 1984 r., mia\u0142a 350 cm obwodu w pier\u015bnicy, 22 m wysoko\u015bci i ok. 170 lat. Zielonym szlakiem w kierunku wschodnim, 7,2 km. Obszar ochrony \u015bcis\u0142ej \u201eZamczysko\u201d \u2022 Grodzisko obronne z XIII w. Niebieskim szlakiem w kier wschodnim, ok. 6,9 km. S\u0105 dwa Zamczyska: Stare i Nowe, oba po\u0142o\u017cone na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d od Leszna, Stare Zamczysko znajduje si\u0119 na pograniczu pasa wydm i bagien. Jest to wczesno\u015bredniowieczne grodzisko maj\u0105ce kszta\u0142t wysokiego, cylindrycznego pag\u00f3rka, otoczonego dwoma pasami wa\u0142\u00f3w i fos. Z miejscem tym wi\u0105\u017ce si\u0119 kilka legend m.in. o zamku kr\u00f3lowej Bony i o ukrytych skarbach; poszukiwano ich jeszcze po 1945 r. Grodzisko jest poro\u015bni\u0119te przez starodrzew lasu mieszanego, w kt\u00f3rym wyst\u0119puj\u0105 wszystkie gatunki krzew\u00f3w i drzew rosn\u0105cych w Puszczy. Na wale grodziska znajdowa\u0142a si\u0119 mogi\u0142a nieznanego \u017co\u0142nierza Armii Krajowej zastrzelonego w 1944 r. przez w\u0142asowc\u00f3w (Rosyjska Armia Wyzwole\u0144cza). Kilkaset metr\u00f3w na p\u00f3\u0142noc od Starego le\u017cy Nowe Zamczysko. W czasie I wojny \u015bwiatowej Niemcy zbudowali tu w\u015br\u00f3d lasu tartak i po\u0142\u0105czyli go kolejk\u0105 w\u0105skotorow\u0105 w Pisakami Kr\u00f3lewskimi, gdzie by\u0142a sk\u0142adnica drewna i punkt prze\u0142adunkowy. Pracowa\u0142 a\u017c do utworzenia Kampinoskiego Parku Narodowego. Obecnie mie\u015bci si\u0119 na jego terenie stra\u017cnica…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":9250,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[21,604],"tags":[77,82,75,386,299,24,482,495,203],"class_list":["post-8651","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-puszcza-kampinoska","category-sciezki-spacerowe","tag-chata-kampinoska","tag-cmentarz-wojenny","tag-granica","tag-kampinos","tag-kampinoski-park-narodowy","tag-puszcza-kampinoska","tag-sciezka-dydaktyczna","tag-sciezka-dydaktyczna-skrajem-puszczy","tag-skansen-budownictwa-puszczanskiego"],"aioseo_notices":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8651","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8651"}],"version-history":[{"count":19,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8651\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9303,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8651\/revisions\/9303"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9250"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8651"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8651"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8651"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}