{"id":9584,"date":"2021-05-05T10:29:32","date_gmt":"2021-05-05T08:29:32","guid":{"rendered":"https:\/\/bloganki.pl\/?p=9584"},"modified":"2023-09-09T19:47:12","modified_gmt":"2023-09-09T17:47:12","slug":"wokol-palmir-sciezka-dydaktyczna-puszcza-kampinoska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/2021\/05\/05\/wokol-palmir-sciezka-dydaktyczna-puszcza-kampinoska\/","title":{"rendered":"„Wok\u00f3\u0142 Palmir” \u015acie\u017cka dydaktyczna – Puszcza Kampinoska."},"content":{"rendered":"\r\n

\u015acie\u017cka dydaktyczna \u201eWok\u00f3\u0142 Palmir\u201d<\/strong> prowadzi przez typowe dla Puszczy Kampinoskiej zbiorowiska bor\u00f3w sosnowych rosn\u0105cych na wydmach oraz zag\u0142\u0119bienia mi\u0119dzywydmowe (niekt\u00f3re przesuszone lub wt\u00f3rnie zabagnione). Zwiedzaj\u0105cemu daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 poznania przyrody oraz bogactwa form geomorfologicznych Puszczy Kampinoskiej, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych j\u0105 na tle innych kompleks\u00f3w le\u015bnych nizinnej Polski. Ukazuje te\u017c dynamik\u0119 zbiorowisk ro\u015blinnych i zdolno\u015b\u0107 ich adaptacji do zmieniaj\u0105cych si\u0119 warunk\u00f3w \u015brodowiskowych.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Na trasie \u015bcie\u017cki przyroda przeplata si\u0119 z histori\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z tragicznymi wydarzeniami II wojny \u015bwiatowej. \u015acie\u017cka ma d\u0142ugo\u015b\u0107 1,7 km<\/strong>. Zaczyna si\u0119 przy parkingu palmirskiego cmentarza, ko\u0144czy na cmentarzu. Jest bardzo \u0142atwa do przej\u015bcia, teren lekko falisty, trasa oznakowana w standardowy spos\u00f3b.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n

Przebieg Trasy: Parking przy Muzeum – D\u0142ugie Bagno – Kamie\u0144 Orlika – Palmiry.<\/strong><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir” – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir” – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

D\u0142ugie Bagno – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir”.<\/span><\/h2>\r\n
\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir” – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir” – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir” – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir” – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir” – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir” – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Kamie\u0144 Orlika – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir”.<\/span><\/h2>\r\n
\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir” – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Puszcza Kampinoska by\u0142a wa\u017cn\u0105 aren\u0105 wydarze\u0144 II wojny \u015bwiatowej. We wrze\u015bniu 1939 r. po Bitwie nad Bzur\u0105 oddzia\u0142y armii Pozna\u0144 i Pomorze przedziera\u0142y si\u0119 przez Puszcz\u0119 w kierunku Warszawy. Po drodze napotyka\u0142y umocnione pozycje wroga, by\u0142y dziesi\u0105tkowane przez niemieckie czo\u0142gi i lotnictwo. Rozbitym oddzia\u0142om drog\u0119 do Warszawy torowa\u0142a Grupa Operacyjna Kawalerii gen. Romana Abrahama, a wej\u015bcie do stolicy umo\u017cliwi\u0142a szar\u017ca U\u0142an\u00f3w Ja\u0142owieckich pod W\u00f3lk\u0105 W\u0119glow\u0105.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Jednym z epizod\u00f3w wrze\u015bniowych walk by\u0142a zwyci\u0119ska potyczka polskich tankietek z niemieckimi czo\u0142gami, kt\u00f3ra mia\u0142a miejsce na skrzy\u017cowaniu dr\u00f3g pomi\u0119dzy Jan\u00f3wkiem a Pociech\u0105. Wzi\u0119\u0142y w niej udzia\u0142 ostatnie trzy tankietki ocala\u0142e ze szwadronu czo\u0142g\u00f3w rozpoznawczych 71. dywizjonu pancernego Wielkopolskiej Brygady Kawalerii. By\u0142y to dwa pojazdy TK-3 uzbrojone w karabiny maszynowe oraz tankietka TKS z dzia\u0142kiem automatycznym kaliber 20 mm, dowodzona przez plutonowego podchor\u0105\u017cego Romana Edmunda Orlika. Jej kierowc\u0105 by\u0142 kapral Bronis\u0142aw Zakrzewski.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Po otrzymaniu informacji, \u017ce w okolicy znajduje si\u0119 patrol niemieckich czo\u0142g\u00f3w, na ich spotkanie wys\u0142ano pluton naszych tankietek. Po napotkaniu \u015blad\u00f3w niemieckich czo\u0142g\u00f3w pchor. Orlik wycofa\u0142 tankietki TK-3, a swojego TKS-a zamaskowa\u0142 w pobli\u017cu drogi. Wkr\u00f3tce pojawi\u0142y si\u0119 jad\u0105ce w szyku niemieckie czo\u0142gi. Niewidoczny dla nich TKS Orlika seriami z dzia\u0142ka unieruchomi\u0142 trzy czo\u0142gi, z kt\u00f3rych jeden si\u0119 zapali\u0142. Jego dow\u00f3dc\u0105 by\u0142 Victor IV Albrecht Johannes J\u00f3zef Micha\u0142 Maria von Ratibor, syn ksi\u0119cia \u015bl\u0105skiego Viktora III Augusta Marii von Ratibor. Ksi\u0105\u017c\u0119 raciborski prze\u017cy\u0142 moment ataku, ale wkr\u00f3tce zmar\u0142 w wyniku oparze\u0144 i odniesionych ran.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

S\u0105 pewne nie\u015bcis\u0142o\u015bci zwi\u0105zane z typem niemieckich czo\u0142g\u00f3w bior\u0105cych udzia\u0142 w walce. Najprawdopodobniej by\u0142y to lekkie czo\u0142gi Pz 35t z przydzielonym do ochrony \u015brednim czo\u0142giem Pancer IV, kt\u00f3rym dowodzi\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 Victor IV . Polskie tankietki wieczorem tego samego dnia wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 w bitwie pod Sierakowem, gdzie tankietka Orlika zniszczy\u0142a 7 niemieckich czo\u0142g\u00f3w. Nast\u0119pnie prawdopodobnie przedosta\u0142y si\u0119 do Warszawy. Plutonowy Orlik by\u0142 jednym z najskuteczniejszych pancerniak\u00f3w w kampanii wrze\u015bniowej – podczas walk zniszczy\u0142 13 niemieckich czo\u0142g\u00f3w. Polskie tankietki TKS, pomimo \u017ce by\u0142y s\u0142abiej uzbrojone od niemieckich czo\u0142g\u00f3w, nadrabia\u0142y szybko\u015bci\u0105 i zwrotno\u015bci\u0105, zw\u0142aszcza w walkach na terenach zadrzewionych, gdzie odleg\u0142o\u015b\u0107 strza\u0142u wynosi\u0142a kilkaset metr\u00f3w. Du\u017ce, bia\u0142e krzy\u017ce, kt\u00f3re w tym okresie by\u0142y namalowane na wie\u017cyczkach niemieckich czo\u0142g\u00f3w u\u0142atwia\u0142y celowniczym strzelanie.<\/strong> Jeden z oficer\u00f3w niemieckich wojsk pancernych walcz\u0105cy we wrze\u015bniu 1939 o polskich tankietkach m\u00f3wi\u0142: \u201etakiego ma\u0142ego karalucha bardzo trudno jest trafi\u0107 z dzia\u0142ka\u201d<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Nasyp Kolejowy – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir”.<\/span><\/h2>\r\n
\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir” – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Znajdujemy si\u0119 przy nasypie, po kt\u00f3rym bieg\u0142 tor b\u0119d\u0105cy cz\u0119\u015bci\u0105 sieci kolejowej sk\u0142adnicy uzbrojenia Wojska Polskiego w Palmirach. O jej utworzeniu na terenie Puszczy Kampinoskiej zadecydowa\u0142y tragiczny w skutkach wybuch, jaki mia\u0142 miejsce w Cytadeli Warszawskiej w 1923 r. oraz doktryna obronna II RP o pierwszym zagro\u017ceniu dla Polski ze wschodu.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Budow\u0119 sk\u0142adnicy rozpocz\u0119to w 1929 r., przeznaczaj\u0105c na ten cel ok. 700 ha lasu w Le\u015bnictwie Kaliszki. Sk\u0142adnic\u0119 po\u0142\u0105czono z normalnotorow\u0105 lini\u0105 kolejow\u0105 Warszawa \u2013 Palmiry. Do jej budowy i eksploatacji powo\u0142ana zosta\u0142a sp\u00f3\u0142ka akcyjna \u201eKolej Elektryczna Warszawa \u2013 M\u0142ociny \u2013 Modlin\u201d. Ostatecznie linii nie zelektryfikowano i doprowadzono jedynie do wsi Palmiry. Uruchomiono j\u0105 w 1929 r., prowadzi\u0142a od Dworca Gda\u0144skiego przez M\u0142ociny, \u0141omianki do Palmir. Obs\u0142ugiwa\u0142a w minimalnym stopniu ruch pasa\u017cerski. Pocz\u0105tkowa liczba o\u015bmiu poci\u0105g\u00f3w pasa\u017cerskich dziennie stopniowo ulega\u0142a zmniejszeniu. Z czasem ruch by\u0142 obs\u0142ugiwany sk\u0142adami mieszanymi \u2013 w sk\u0142adzie towarowym pierwszy wagon za lokomotyw\u0105 by\u0142 pasa\u017cerski. Do Palmir linia by\u0142a og\u00f3lnodost\u0119pna.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

D\u0142ugo\u015b\u0107 tor\u00f3w od Palmir \u0142\u0105cznie z szesnastoma torowiskami na terenie sk\u0142adnicy wynosi\u0142a 36 km. Wzd\u0142u\u017c tor\u00f3w rozmieszczone by\u0142y budynki magazynowe r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci, o fundamentach betonowych lub murowanych z kamienia i \u015bcianach z bia\u0142ej ceg\u0142y. Dachy mia\u0142y pokryte p\u0142ytkami eternitowymi, a pod\u0142ogi wy\u0142o\u017cone materia\u0142em bitumicznym. Opr\u00f3cz magazyn\u00f3w na terenie sk\u0142adnicy znajdowa\u0142y si\u0119 obiekty towarzysz\u0105ce, m.in. koszary, wartownie itp. Ca\u0142y obiekt otoczony by\u0142 podw\u00f3jnym p\u0142otem z drutu kolczastego rozpi\u0119tego na s\u0142upkach stalowych i betonowych.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

We wrze\u015bniu 1939 r. Niemcy zbombardowali sk\u0142adnic\u0119. Zniszczone zosta\u0142y tylko trzy magazyny. Cz\u0119\u015b\u0107 ocala\u0142ych sk\u0142ad\u00f3w uda\u0142o si\u0119 wywie\u015b\u0107 do Modlina i Warszawy. W pierwszych miesi\u0105cach okupacji Niemcy rozebrali niemal do fundament\u00f3w magazyny i usun\u0119li szyny kolejowe.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Miejsce Egzekucji – \u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir”.<\/span><\/h2>\r\n
\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir” – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Za\u0142o\u017cona na skraju Puszczy Kampinoskiej w XIX wieku niewielka wie\u015b Palmiry od drugiej wojny \u015bwiatowej znana jest przede wszystkim jako miejsce ka\u017ani i masowych zbrodni hitlerowskich w Polsce. W jej pobli\u017cu powsta\u0142y przed wojn\u0105 wojskowe magazyny amunicji, nazywane przez okolicznych mieszka\u0144c\u00f3w \u201eprochowni\u0105\u201d<\/strong>.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Do budynk\u00f3w ukrytych w\u015br\u00f3d sosnowego lasu prowadzi\u0142a bocznica kolejowa. W pierwszych miesi\u0105cach okupacji Niemcy rozebrali niemal do fundament\u00f3w budynki prochowni i usun\u0119li szyny kolejowe. Wyci\u0119li tak\u017ce drzewa wok\u00f3\u0142 niewielkiej polany po\u0142o\u017conej przy drodze do wsi Pociecha, powi\u0119kszaj\u0105c jej powierzchni\u0119. W\u0142a\u015bnie ta polana sta\u0142a si\u0119 tajemnym miejscem ka\u017ani. W\u015br\u00f3d kampinoskich sosen \u2013 niemych \u015bwiatk\u00f3w tragicznych wydarze\u0144 \u2013 dobieg\u0142a kresu droga \u017cycia setek mieszka\u0144c\u00f3w Warszawy.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Palmiry od pierwszych lat okupacji niemieckiej sta\u0142y si\u0119 dla stolicy symbolem \u015bmierci. Wszystkie egzekucje przygotowane by\u0142y przez Sicherheitspolizei z g\u0142\u0119bokim rozmys\u0142em. O tych zbrodniach \u015bwiat mia\u0142 si\u0119 nigdy nie dowiedzie\u0107. Niemcy na \u201epalmirskiej polanie \u015bmierci\u201d<\/strong> dokonali \u0142\u0105cznie 21 masowych mord\u00f3w, podczas kt\u00f3rych rozstrzelano ponad 1700 os\u00f3b. Pierwsza egzekucja odby\u0142a si\u0119 14 XII 1939, ostatnia 17 VII 1941. W najwi\u0119kszej, wykonanej 20 i 21 VI 1940 w ramach Akcji AB, rozstrzelano 358 przedstawicieli polskiej inteligencji . W dniach egzekucji oraz poprzedzaj\u0105cych Niemcy zachowywali w rejonach strace\u0144 \u015brodki ostro\u017cno\u015bci i stosowali r\u00f3\u017cne techniki maskowania, aby utajni\u0107 pope\u0142nione zbrodnie.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Oddzia\u0142 Arbeitsdienstu kwateruj\u0105cy w po\u0142o\u017conej po drugiej stronie szosy modli\u0144skiej wsi \u0141omna lub m\u0142odzie\u017c z Hitlerjugend obozuj\u0105ca nieopodal Palmir przygotowywa\u0142y na polanie \u015bmierci do\u0142y, w kt\u00f3rych mia\u0142y spocz\u0105\u0107 cia\u0142a zamordowanych. Do\u0142y o g\u0142\u0119boko\u015bci do 3 m i d\u0142ugo\u015bci do 30 m przypomina\u0142y swym wygl\u0105dem rowy przeciwlotnicze. Ofiary przywo\u017cono g\u0142\u00f3wnie z Pawiaka<\/strong>, niekiedy z wi\u0119zienia na Rakowieckiej w Warszawie. Transporty formowano g\u0142\u00f3wnie o \u015bwicie. Ludziom pozwalano zabra\u0107 ze sob\u0105 walizki, plecaki, worki z osobistymi rzeczami i paczki \u017cywno\u015bciowe. Cz\u0119sto zwracano wi\u0119\u017aniom dokumenty osobiste i przedmioty z\u0142o\u017cone w depozycie wi\u0119ziennym. Skaza\u0144cy s\u0105dzili, \u017ce maj\u0105 by\u0107 wywiezieni do obozu koncentracyjnego. Niepok\u00f3j pojawia\u0142 si\u0119, gdy samochody skr\u0119ca\u0142y w poln\u0105 drog\u0119, a nast\u0119pnie w las. Tu wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich wiedzia\u0142a ju\u017c, \u017ce jedzie w ostatni\u0105 podr\u00f3\u017c swego \u017cycia. Na skraju lasu wyrzucali z samochod\u00f3w kartki, ksi\u0105\u017ceczki do nabo\u017ce\u0144stwa, medaliki, r\u00f3\u017cne drobiazgi, kt\u00f3re mia\u0142y naprowadzi\u0107 w ten spos\u00f3b kogo\u015b na swe \u015blady. Po zatrzymaniu aut wi\u0119\u017aniom kazano wysiada\u0107, cz\u0119sto kr\u0119powano im r\u0119ce i zawi\u0105zywano oczy. Zostawiano im baga\u017ce, \u017cydom opaski z gwiazd\u0105 Syjonu, sanitariuszom opaski Czerwonego Krzy\u017ca na r\u0119kawach. Skaza\u0144cy ustawiani byli nad kraw\u0119dzi\u0105 do\u0142u, bardzo blisko siebie. Za ich plecami trzymano d\u0142ugi dr\u0105g.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Pluton \u017candarmerii lub SS dokonywa\u0142 egzekucji z broni maszynowej. Po oddaniu salwy opuszczano podp\u00f3rk\u0119, pozwalaj\u0105c cia\u0142om spa\u015b\u0107 do grobu. Tych, kt\u00f3rzy jeszcze \u017cyli, dobijano pojedynczymi strza\u0142ami z pistolet\u00f3w. Nast\u0119pn\u0105 grup\u0119 rozstrzeliwano w tym samym miejscu. Padaj\u0105ce cia\u0142a tworzy\u0142y kolejn\u0105 warstw\u0119. Wype\u0142nione ludzkimi cia\u0142ami do\u0142y Niemcy zakopywali, starannie maskuj\u0105c je mchem i igliwiem, a na koniec obsadzaj\u0105c polan\u0119 m\u0142odymi sosenkami. Rodziny wymordowanych otrzymywa\u0142y wys\u0142ane przez gestapo kr\u00f3tkie zawiadomienie o \u015bmierci, zwykle bez podania konkretnej przyczyny.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Mordercy byli pewni, \u017ce wszystko zosta\u0142o dopracowane w szczeg\u00f3\u0142ach, a straszna prawda nigdy nie wyjdzie na jaw. Mimo to ludno\u015b\u0107 okoliczna oraz pracownicy s\u0142u\u017cby le\u015bnej systematycznie podpatrywali Niemc\u00f3w, obserwowali przybycie na miejsce strace\u0144 niemal ka\u017cdego transportu. Ukryci w lesie s\u0142yszeli odg\u0142osy salw i j\u0119ki ofiar, niekiedy zza drzew widzieli grupy skaza\u0144c\u00f3w prowadzonych z opaskami na oczach nad przygotowan\u0105 mogi\u0142\u0119. Po egzekucji, nara\u017caj\u0105c w\u0142asne \u017cycie, jak cho\u0107by gajowy Adam Herba\u0144ski<\/strong>, oznaczali miejsce zbrodni.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Po wojnie we wskazanych przez le\u015bnik\u00f3w miejscach rozpocz\u0119to ekshumowa\u0107 cia\u0142a pomordowanych. Prace ekshumacyjne prowadzi\u0142y ekipy Polskiego Czerwonego Krzy\u017ca od 1945 do 1947 r. Szcz\u0105tki ofiar zbrodni z\u0142o\u017cono na palmirskiej polanie, gdzie w 1948 r. utworzono cmentarz-mauzoleum z mogi\u0142ami 2115 ofiar terroru hitlerowskiego, rozstrzelanych w Palmirach, innych miejscach Puszczy Kampinoskiej i w Lasach Chojnowskich.<\/p>\r\n

\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir” – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir” – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir” – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

„Teraz, kiedy si\u0119gam pami\u0119ci\u0105 do tamtych lat, stwierdzam, nie bez pewnego zaskoczenia, \u017ce lepiej pami\u0119ta\u0107 pocz\u0105tek ni\u017c zako\u0144czenie wojny. Pocz\u0105tek jest dla mnie wyra\u017anie umieszczony w miejscu i czasie, jego obraz mog\u0119 bez trudu odtworzy\u0107, poniewa\u017c zachowa\u0142 ca\u0142y sw\u00f3j koloryt, ca\u0142\u0105 emocjonaln\u0105 intensywno\u015b\u0107. Zaczyna si\u0119 od tego, i\u017c pewnego dnia spostrzegam nagle, \u017ce na czystym, b\u0142\u0119kitnym niebie ko\u0144cz\u0105cego si\u0119 lata\u00a0 ( a niebo we wrze\u015bniu 39 by\u0142o cudownie b\u0142\u0119kitne, bez jednej chmury), gdzie\u015b bardzo, bardzo wysoko pojawia si\u0119 dwana\u015bcie po\u0142yskuj\u0105cych punkt\u00f3w. Ca\u0142\u0105 jasn\u0105, wynios\u0142\u0105 kopu\u0142\u0119 nieba wype\u0142nia g\u0142uchy, monotonny, nieznany mi dot\u0105d pomruk. Mam siedem lat, stoj\u0119 na \u0142\u0105ce (wojna zasta\u0142a nas na wsi we wschodniej Polsce) i wpatruj\u0119 si\u0119 w ledwo, ledwo przesuwaj\u0105ce si\u0119 niebem punkty. Wtem w pobli\u017cu, pod lasem, rozlega si\u0119 straszliwy huk, s\u0142ysz\u0119, jak z piekielnym \u0142oskotem p\u0119kaj\u0105 bomy (o tym, \u017ce s\u0105 to bomby, dowiem si\u0119 p\u00f3\u017aniej, bo w tym momencie nie wiem jeszcze, \u017ce istnieje co\u015b takiego jak bomba, samo to poj\u0119cie jest obce mnie, dziecku z g\u0142uchej prowincji, kt\u00f3re nie zna\u0142o jeszcze radia ani kina, nie umia\u0142o czyta\u0107 ni pisa\u0107, a tak\u017ce nie s\u0142ysza\u0142o o istnieniu wojen i \u015bmierciono\u015bnych broni) i widz\u0119 wylatuj\u0105ce w g\u00f3r\u0119 gigantyczne fontanny ziemi. Chc\u0119 pobiec w stron\u0119 tego widowiska, ono mnie osza\u0142amia i fascynuje, a nie mam jeszcze wojennych do\u015bwiadcze\u0144 i nie potrafi\u0119 po\u0142\u0105czy\u0107 w jeden zwi\u0105zek, w jeden \u0142a\u0144cuch przyczyn\u00a0 i skutk\u00f3w tych srebrno l\u015bni\u0105cych samolot\u00f3w, huku bomb, pi\u00f3ropuszy ziemi wylatuj\u0105cych na wysoko\u015b\u0107 drzew i gro\u017c\u0105cej mi \u015bmierci. Wi\u0119c zaczynam biec w stron\u0119 lasu, w stron\u0119 spadaj\u0105cych i eksploduj\u0105cych bomb, ale jaka\u015b r\u0119ka chwyta mnie z ty\u0142u za rami\u0119 i przewraca na \u0142\u0105k\u0119. \u201eLe\u017c \u2013 s\u0142ysz\u0119 rozdygotany g\u0142os matki \u2013 nie ruszaj si\u0119\u201d. I zapami\u0119ta\u0142em, \u017ce matka, przyciskaj\u0105c mnie do siebie, m\u00f3wi co\u015b, o czym nie wiem, czego sens jest mi nieznany i o co chc\u0119 j\u0105 p\u00f3\u017aniej zapyta\u0107, m\u00f3wi \u201eTam \u015bmier\u0107, dziecko\u201d[…].<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

„Obok mojej wsi jest las, w tym lesie, ko\u0142o osady, kt\u00f3ra nazywa si\u0119 Palmiry, jest polana. Na tej polanie SS-mani przeprowadzaj\u0105 egzekucj\u0119. Z pocz\u0105tku rozstrzeliwuj\u0105 w nocy i wtedy budz\u0105 nas g\u0142uche, r\u00f3wnomiernie powtarzaj\u0105ce si\u0119 salwy. Potem robi\u0105 to te\u017c w dzie\u0144. Wioz\u0105 skaza\u0144c\u00f3w w zamkni\u0119tych, ciemnozielonych budach, na ko\u0144cu kolumny jedzie w ci\u0119\u017car\u00f3wce pluton egzekucyjny.\u00a0 Ci z plutonu s\u0105 zawsze w d\u0142ugich p\u0142aszczach, jakby d\u0142ugi, \u015bci\u0105gni\u0119ty pasem p\u0142aszcz stanowi\u0142 nieodzowny rekwizyt rytua\u0142u mordu. Kiedy przeje\u017cd\u017ca taka kolumna, my gromada wiejskich dzieci, \u015bledzimy j\u0105 ukryci w przydro\u017cnych krzakach. Za chwil\u0119 za zas\u0142on\u0105 drzew zacznie si\u0119 dzia\u0107 co\u015b, na co nie wolno nam patrze\u0107. Czuj\u0119, jak przenika mnie lodowate mrowienie, jak ca\u0142y dr\u017c\u0119. Z zapartym tchem czekam na odg\u0142osy salw. Oto one. Potem s\u0142ycha\u0107 pojedyncze strza\u0142y. Po jakim\u015b czasie kolumna wraca do Warszawy. Na ko\u0144cu w ci\u0119\u017car\u00f3wce jad\u0105 SS-mani z plutonu egzekucyjnego. Pal\u0105 papierosy i rozmawiaj\u0105”.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

[*\u0179r\u00f3d\u0142o: Fragment ksi\u0105\u017cki Ryszarda Kapuci\u0144skiego „Busz po polsku”].<\/p>\r\n

\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir” – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n
\"\"
\u015acie\u017cka dydaktyczna „Wok\u00f3\u0142 Palmir” – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

W pobli\u017cu \u015bcie\u017cki:<\/span><\/h2>\r\n
\"\"
„Mogilny Mostek” – Puszcza Kampinoska.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n