{"id":9608,"date":"2021-05-05T10:59:04","date_gmt":"2021-05-05T08:59:04","guid":{"rendered":"https:\/\/bloganki.pl\/?p=9608"},"modified":"2022-11-21T20:05:35","modified_gmt":"2022-11-21T19:05:35","slug":"miasto-lnem-tkane-ca-warto-zobaczyc-w-zyrardowie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/2021\/05\/05\/miasto-lnem-tkane-ca-warto-zobaczyc-w-zyrardowie\/","title":{"rendered":"„Miasto Lnem Tkane”. Ca warto zobaczy\u0107 w \u017byrardowie ?"},"content":{"rendered":"\n

„Siedzia\u0142em na szarej pod\u0142odze, blisko drzwi i p\u0142aka\u0142em. Drzwi by\u0142y uchylone, na progu sta\u0142a matka i pociesza\u0142a mnie, \u017ce zaraz wr\u00f3ci. W r\u0119ku trzyma\u0142em sk\u00f3rk\u0119 chleba i przez \u0142zy patrzy\u0142em na drzwi, kt\u00f3re si\u0119 nieub\u0142aganie zamkn\u0119\u0142y za matk\u0105. Nieraz zadaj\u0119 sobie pytanie, czy to jest naprawd\u0119 moje pierwsze wspomnienie i pierwszy przeb\u0142ysk \u015bwiadomo\u015bci, czy te\u017c widzia\u0142em takie dziecko p\u0142acz\u0105ce za oddalaj\u0105c\u0105 si\u0119 matk\u0105 i ten widok przyw\u0142aszczy\u0142em sobie. Rozstrzygn\u0105\u0107 tego pytania nie potrafi\u0119, ale gdy my\u015bl\u0119 o pocz\u0105tkach \u017cycia, zawsze widz\u0119 siebie na pod\u0142odze u drzwi uchylonych i odczuwam gorzk\u0105 krzywd\u0119 dziecka, kt\u00f3re zostawiaj\u0105 same, nie wiedzie\u0107 dlaczego.<\/p>\n\n\n\n

W kt\u00f3rym domu to by\u0142o, nie wiem. Drzwi za matk\u0105 zamkn\u0119\u0142y si\u0119 na d\u0142ugo i dla mojej \u015bwiadomo\u015bci”.<\/p>\n\n\n\n

[Fragment pochodzi z ksi\u0105\u017cki „M\u00f3j \u017byrard\u00f3w z dziej\u00f3w polskiego miasta i \u017cycia pisarza” – Pawe\u0142 Hulka-Laskowski, Warszawa 1934r. ]<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u017byrard\u00f3w, wyj\u0105tkowe miasto na Mazowszu, symbolu narodzin kapitalizmu na ziemiach polskich, a \u015bci\u015blej rzecz bior\u0105c kolebki p\u0142\u00f3ciennictwa polskiego, zbudowanej w\u0142a\u015bciwie jeszcze przed fabrykami \u0141odzi.<\/p>\n\n\n\n

\u017byrard\u00f3w ma kilka okre\u015ble\u0144 i synonim\u00f3w. By\u0142 miastem nazwanym od nazwiska Filipa de Girarda, miastem lnem s\u0142yn\u0105cym, bo mia\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 fabryk\u0119 lniarsk\u0105 nie tylko w \u015brodkowej i wschodniej Europie. W prasie by\u0142 nazywany \u201eczerwonym\u201d i to zar\u00f3wno od dom\u00f3w z czerwonej ceg\u0142y, ale i radykalnego ruchu robotniczego. Nosi\u0142 miano \u201ema\u0142ej \u0141odzi\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\u201eCzerwony \u017byrard\u00f3w\u201d.<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u017byrard\u00f3w ca\u0142y by\u0142 zbudowany z czerwonej ceg\u0142y, tak dobrej jako\u015bci, \u017ce do dzisiaj nie wietrzeje. Fabryka i domy mieszkalne by\u0142y pokryte dach\u00f3wk\u0105 karpi\u00f3wk\u0105. Ze wzgl\u0119du na kolor, ale jeszcze bardziej z powodu silnego ruchu socjalistycznego, a nast\u0119pnie komunistycznego by\u0142 nazywany \u201eCzerwonym \u017byrardowem\u201d<\/strong>. Mia\u0142 wielu przyw\u00f3dc\u00f3w robotniczych i to zar\u00f3wno z PPS, jak i ruchu socjaldemokratycznego. Du\u017c\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142y zwi\u0105zki zawodowe, kt\u00f3re najcz\u0119\u015bciej dzieli\u0142y si\u0119 na klasowe i chrze\u015bcija\u0144sko-demokratyczne. Jeszcze jedna cecha wyr\u00f3\u017cnia\u0142a klas\u0119 robotnicz\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 umia\u0142a czyta\u0107 i pisa\u0107, co, jak ju\u017c podkre\u015blali\u015bmy \u2013 by\u0142o swoistym ewenementem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Stara Prz\u0119dzalnia w \u017byrardowie – Lofty.<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Fabryk\u0119 \u017cyrardowsk\u0105 zaprojektowa\u0142 z du\u017cym rozmachem i w spos\u00f3b bardzo jak na \u00f3wczesne czasy nowoczesny architekt Jan Jakub Gay<\/strong>. W czasach Kr\u00f3lestwa Polskiego by\u0142 to jeden z najbardziej wzi\u0119tych architekt\u00f3w. Jego dzie\u0142em by\u0142 gmach Banku Polskiego i Gie\u0142dy w Warszawie, a tak\u017ce G\u0142\u00f3wny Urz\u0105d Miar przy Elektoralnej. W \u017byrardowie powsta\u0142 czterokondygnacyjny, podpiwniczony gmach, d\u0142ugi na 108 m i szeroki na 15 m, o kubaturze oko\u0142o 30 tys. m3 oraz odpowiedniej statyce i odporno\u015bci na prace maszyn, kt\u00f3ry mie\u015bci\u0142 g\u0142\u00f3wnie prz\u0119dzalni\u0119 mechaniczn\u0105. Na \u00f3wczesnym pustkowiu musia\u0142 on robi\u0107 du\u017ce wra\u017cenie. Przy g\u0142\u00f3wnym kominie fabrycznym znajdowa\u0142 si\u0119 dzwonek do zwo\u0142ywania ludzi do pracy. Robotnicy nazywali go \u201e\u015bwistawk\u0105\u201d<\/strong> i tak ju\u017c pozosta\u0142o. Sta\u0142a si\u0119 ona symbolem nowej organizacji pracy. Obok g\u0142\u00f3wnego komina umieszczono wielki piec o sze\u015bciu paleniskach. Machina parowa wysokiego ci\u015bnienia o sile 40 KM nap\u0119dza\u0142a 30 maszyn. Na terenie fabrycznym postawiono sporo budynk\u00f3w murowanych, jak warsztaty mechaniczne, ku\u017ania, a nawet dwa domy fabryczne, w kt\u00f3rych zainstalowane by\u0142y krosna tkackie i inne. Pocz\u0105tkowo powodowa\u0142o to pewn\u0105 chaotyczno\u015b\u0107 zabudowy.<\/p>\n\n\n\n

Wybuch powstania listopadowego przerwa\u0142 prace budowlane. Wznowiono je dopiero w 1832 r., ale ju\u017c 24 lipca 1833 r. fabryka zosta\u0142a uruchomiona pod firm\u0105 \u201eKarol Scholtz i Wsp\u00f3\u0142ka\u201d<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Po blisko 20 latach sp\u0119dzonych na ziemiach polskich w 1844 r. F. de Girard z \u017byrardowa<\/strong> wyjecha\u0142 do Francji. Zd\u0105\u017cy\u0142 jeszcze na wystawie paryskiej przedstawi\u0107 ca\u0142o\u015b\u0107 swych wynalazk\u00f3w, za co otrzyma\u0142 z\u0142oty medal. Przed \u015bmierci\u0105 napisa\u0142 gorzkie s\u0142owa: \u201eJaka\u017c fatalno\u015b\u0107 mnie prze\u015bladuje. Prace moje wzbogaci\u0142y tych, kt\u00f3rzy mnie skrzywdzili, a ja krzywdz\u0119 tych, kt\u00f3rzy mi dobrze \u017cyczyli\u201d<\/strong>. Zmar\u0142 w Pary\u017cu 26 sierpnia 1845 r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Powszechnie uwa\u017ca si\u0119, i\u017c zabytkowe centrum \u017byrardowa jest jedynym w Europie, zachowanym w ca\u0142o\u015bci, zespo\u0142em urbanistyczno-architektonicznym miasta przemys\u0142owego prze\u0142omu XIX i XX wieku. Nigdzie nie ma drugiej tak zachowanej osady za\u0142o\u017conej wg istniej\u0105cych \u00f3wcze\u015bnie zasad urbanistycznych tzw. miast idealnych – miast ogrod\u00f3w. Regularna siatka ulic, dba\u0142o\u015b\u0107 o po\u0142\u0105czenie zieleni w budownictwie oraz podzia\u0142 na stref\u0119 mieszkaln\u0105, wypoczynkow\u0105 i pracownicz\u0105 – 3 starannie oddzielone dzielnice: dzielnica robotnicza, przemys\u0142owa i rezydencjonalna, s\u0105 przyk\u0142adem budowania miast wg najnowszych XIX-wiecznych koncepcji urbanistycznych w Europie.<\/p>\n\n\n\n

Dzisiaj miasto to potrzebuje refleksji nad sob\u0105, bo przede wszystkim samo musi uwierzy\u0107 w swoj\u0105 warto\u015b\u0107 i odnale\u017a\u0107 satysfakcjonuj\u0105c\u0105 drog\u0119 rozwoju. Obecnie zamiast zak\u0142ad\u00f3w \u017cyrardowskich s\u0105 lofty w Nowej Prz\u0119dzalni powsta\u0142ej w 1913 r. Wprawdzie Zak\u0142ad\u00f3w Lniarskich ju\u017c nie ma, ale ko\u0142acz\u0105 si\u0119 dawne tradycje robotnicze.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jak wybudowano Ko\u015bci\u00f3\u0142 p.w. Matki Bo\u017cej Pocieszenia w \u017byrardowie?<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Legenda g\u0142osi, \u017ce pracownicy fabryki lnu w \u017byrardowie pragn\u0119li mie\u0107 jeden du\u017cy ko\u015bci\u00f3\u0142, \u017ceby wszyscy mogli si\u0119 w nim pomie\u015bci\u0107. W zwi\u0105zku z tym w celu maksymalnego skr\u00f3cenia czasu budowy ko\u015bcio\u0142a na drodze od \u017byrardowa do pobliskiej cegielni w Radziejowicach ustawia\u0142a si\u0119 kolejka i z r\u0105k do r\u0105k podawano sobie ceg\u0142y i tak o to w latach 1900-1903 powsta\u0142o serce XIX-wiecznej osady tj. ko\u015bci\u00f3\u0142 pw.\u00a0Matki Bo\u017cej Pocieszenia<\/em><\/strong>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Szalone hobby Dittricha \u2013 w\u0142a\u015bciciela Zak\u0142ad\u00f3w Lniarskich w \u017byrardowie.<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Karol August Dittrich<\/strong> by\u0142 bardzo surowym w\u0142a\u015bcicielem fabryki. Pawe\u0142 Hulka-Laskowski w swojej ksi\u0105\u017cce \u201eM\u00f3j \u017byrard\u00f3w\u201d pisa\u0142, \u017ce pewnym zwyczajem Dittricha by\u0142o chodzenie po domach robotnik\u00f3w i wyszukiwanie maruder\u00f3w \u2013 os\u00f3b, kt\u00f3rym nie chcia\u0142o si\u0119 i\u015b\u0107 do pracy. Robotnicy ci chowali si\u0119 przed szefem, a on z naszykowanym wcze\u015bniej kijem wygania\u0142 ich spod \u0142\u00f3\u017cek, sto\u0142\u00f3w i zza szaf, krzycz\u0105c przy tym: Blaumontag! Ja wam dam Blaumontag!<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

 Tradycja \u015blubnych zdj\u0119\u0107 przy willi Dittrich\u00f3w w \u017byrardowie \u2013 miejsca tragicznej mi\u0142o\u015bci K. Dittricha<\/h2>\n\n\n\n

Legenda g\u0142osi, \u017ce Karol Dittrich Junior <\/strong>w swojej willi w parku posiada\u0142 wyj\u0105tkow\u0105 sal\u0119 postrzegan\u0105 jako swoistego rodzaju sanktuarium. Nikomu nie wolno by\u0142o do niej wchodzi\u0107 z wyj\u0105tkiem jego samego, jego zaufanego kamerdynera i gospodyni. Sala skrywa\u0142a wyj\u0105tkowy przedmiot – portret niespe\u0142nionej mi\u0142o\u015bci Dittricha. Wybrank\u0105 jego serca by\u0142a artystka w\u0142oskiego pochodzenia, kt\u00f3r\u0105 darzy\u0142 szczer\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 jednak nie m\u00f3g\u0142 jej po\u015blubi\u0107. Ojciec Karola Dittricha Juniora zadba\u0142 o to, aby \u015bpiewaczka znikn\u0119\u0142a z \u017cycia jego syna. <\/p>\n\n\n\n

Dittrich nie m\u00f3g\u0142 znie\u015b\u0107, \u017ce ojciec przekupi\u0142 jego ukochan\u0105 i mimo wielkiego \u017calu poszukiwa\u0142 jej w ca\u0142ej Europie, niestety bezskutecznie. Jednak na tym zdarzeniu nie zako\u0144czy\u0142 si\u0119 smutny los tej historii. Oko\u0142o 1905 r. podczas pobytu Dittricha za granic\u0105 w jego willi wskutek wadliwego umiejscowienia kaloryfer\u00f3w zapali\u0142a si\u0119 tapeta, nast\u0119pnie zas\u0142ona obrazu i sam obraz ukochanej kobiety. Po\u017car mia\u0142 miejsce w samo po\u0142udnie, jednak nie zosta\u0142 zauwa\u017cony, poniewa\u017c p\u0142omie\u0144 nie wybuch\u0142 lecz nieznacznie tli\u0142 si\u0119 w ci\u0105gu d\u0142u\u017cszego czasu. Gdy nadano gwizdkiem sygna\u0142 na alarm, stra\u017c po\u017carna nie zareagowa\u0142a, poniewa\u017c przypuszczano, \u017ce to pora poobiedniego gwizdka na powr\u00f3t robotnik\u00f3w do dalszej pracy. Po\u017car zniszczy\u0142 obraz doszcz\u0119tnie<\/strong>. To bolesne zdarzenie spowodowa\u0142o, \u017ce Dittrich nigdy ju\u017c nie wr\u00f3ci\u0142 do \u017byrardowa.<\/p>\n\n\n\n

Tradycj\u0105 \u017cyrardowskich par jest robi\u0107 pami\u0105tkowe zdj\u0119cia \u015blubne przy willi Dittrich\u00f3w pod oknem sekretnego pokoju. Historia mi\u0142o\u015bci Karola i W\u0142oszki jest tragiczna, ale ka\u017cda para ma nadziej\u0119, \u017ce ich mi\u0142o\u015b\u0107 b\u0119dzie tak samo mocna, wierna i trwa\u0142a, jak mi\u0142o\u015b\u0107 nieszcz\u0119snego spadkobiercy wielkiej fortuny.<\/p>\n\n\n\n

„Miasto Lnem Tkane ” – \u017byrard\u00f3w.<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u017byrard\u00f3w za czas\u00f3w Dittrich\u00f3w w XIX w. by\u0142 najpot\u0119\u017cniejszym w Europie o\u015brodkiem przemys\u0142u lniarskiego. Zatrudniaj\u0105ca 9 tys. pracownik\u00f3w fabryka zarabia\u0142a kilka milion\u00f3w rubli rocznie \u2013 jak na tamte czasy ogromn\u0105 fortun\u0119. O renomie Zak\u0142ad\u00f3w Lniarskich \u015bwiadcz\u0105 otrzymywane nagrody, w tym m.in.: otrzymany w 1870 r. na wystawie w Petersburgu honorowy tytu\u0142 \u201eDostawcy Dworu Jego Cesarskiej Mo\u015bci\u201d (a tym samym prawo do asygnowania swoich tkanin herbem rosyjskiego dworu carskiego), Grand Prix w 1900 r. oraz wyr\u00f3\u017cnienia na licznych targach mi\u0119dzynarodowych w Amsterdamie, Filadelfii, Londynie, Moskwie, Pary\u017cu czy Wiedniu. \u017byrardowskie wyroby by\u0142y r\u00f3wnie\u017c znane na rynku perskim, ba\u0142ka\u0144skim czy chi\u0144skim, a sklepy prowadzono tak\u017ce w Rydze, Odessie, Kijowie czy Moskwie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Muzeum Lniarstwa im. Filipa de Girard<\/strong>a\u00a0nale\u017cy do najciekawszych miejsc piel\u0119gnuj\u0105cych lniarskie tradycje \u017byrardowa, obrazuj\u0105cych dzieje przemys\u0142u lniarskiego na ziemiach polskich.<\/p>\n\n\n\n

Ma ono sw\u0105 siedzib\u0119 w jednym z pofabrycznych budynk\u00f3w Bielnika, kt\u00f3ry stanowi\u0142 niegdy\u015b cz\u0119\u015b\u0107 kompleksu produkcyjnego \u017cyrardowskiej fabryki. Monumentalne postindustrialne przestrzenie Muzeum Lniarstwa w \u017byrardowie s\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z ponad 180-letni\u0105 tradycj\u0105 przemys\u0142u lniarskiego. W budynku mie\u015bci\u0142 si\u0119 niegdy\u015b oddzia\u0142 drukarni \u017cyrardowskich Zak\u0142ad\u00f3w Lniarskich, kt\u00f3re ju\u017c pod koniec XIX wieku sta\u0142y si\u0119 najpot\u0119\u017cniejsz\u0105 fabryk\u0105 lnu \u00f3wczesnej Europy, a\u00a0wyroby by\u0142y znane i cenione na ca\u0142ym \u015bwiecie. Budynek siedziby Muzeum jest obiektem zabytkowym, cz\u0119\u015bci\u0105 XIX-wiecznej osady fabrycznej w\u00a0\u017byrardowie, uznanej za pomnik historii, czyli najwy\u017csz\u0105 form\u0119 ochrony zabytk\u00f3w w Polsce.<\/p>\n\n\n\n

Muzeum Lniarstwa im. Filipa de Girarda w \u017byrardowie przywo\u0142uje pami\u0119\u0107 o czasach, kiedy\u00a0 \u017cyrardowska fabryka pracowa\u0142a pe\u0142n\u0105 par\u0105, zatrudniaj\u0105c od 5 do 9 tysi\u0119cy pracownik\u00f3w. Na ekspozycj\u0119 sk\u0142ada si\u0119 kilkadziesi\u0105t zabytkowych maszyn, stanowi\u0105cych kompletny ci\u0105g technologiczny, prezentuj\u0105cy najwa\u017cniejsze elementy procesu obr\u00f3bki surowca w\u0142\u00f3kienniczego i produkcji tkanin. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 maszyn pochodzi z lat 70. i 80. XX wieku, ale w zbiorze s\u0105 tak\u017ce unikatowe eksponaty, pochodz\u0105ce z pocz\u0105tku XX wieku. Ekspozycj\u0119 maszyn uzupe\u0142nia sta\u0142a wystawa ,,\u017byrard\u00f3w. Miasto lnem tkane\u201d, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 druki wielkoformatowe archiwalnych fotografii maszyn w\u0142\u00f3kienniczych, prezentery informacyjne, a tak\u017ce urz\u0105dzenia multimedialne.<\/p>\n\n\n\n

Muzeum to swoistego rodzaju ho\u0142d oddany robotnikom pracuj\u0105cym w \u017cyrardowskich zak\u0142adach i ich ci\u0119\u017ckiej pracy. To miejsce, kt\u00f3re zatrzymuje okruchy \u015bwietno\u015bci dawnej fabryki, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0107 b\u0119dzie przysz\u0142ym pokoleniom, jak ni\u0107 \u0142\u0105cz\u0105ca nasz\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 z tera\u017aniejszo\u015bci\u0105 i przysz\u0142o\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jedyn\u0105 w \u017byrardowie fabryk\u0105, kt\u00f3ra od ponad 170 lat kontynuuje tradycje lniarstwa jest \u201e\u017byrard\u00f3w. Fabryka Lnu\u201d, w kt\u00f3rej 40 os\u00f3b wykonuje ca\u0142y cykl produkcji od prz\u0119dzy po gotowy produkt. Jest to pewnego rodzaju \u017cywe muzeum, kt\u00f3re mog\u0105 zwiedza\u0107 tury\u015bci. Co wi\u0119cej, fabryka stanowi du\u017c\u0105 atrakcj\u0119 dla mi\u0142o\u015bnik\u00f3w architektury industrialnej i historii przemys\u0142u.<\/p>\n\n\n\n

Pierwszy masowy strajk na ziemiach Polski.<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ci\u0119\u017cka by\u0142a praca kobiet, kt\u00f3re niekiedy by\u0142y jedynymi \u017cywicielkami rodzin. Kobiety zarabia\u0142y \u00bd tego co m\u0119\u017cczy\u017ani pracuj\u0105cy w tych samych warunkach, a dzieci i m\u0142odociani \u00bc. Starzy robotnicy \u017cyrardowscy mawiali, \u017ce fortuna Dittrich\u00f3w wyros\u0142a na pracy kobiet i dzieci.<\/strong> Z powy\u017cszych danych wynika, \u017ce mieli racj\u0119. R\u00f3wnie\u017c nie mo\u017cna zapomina\u0107 o wyzysku tkaczy. Wyp\u0142aty dokonywano w soboty w got\u00f3wce co dwa tygodnie. Bardzo dokuczliwe dla robotnik\u00f3w by\u0142y kary pieni\u0119\u017cne (tak zwane sztrafy) \u015bci\u0105gane przez fabrykant\u00f3w. Istnia\u0142a w tym wzgl\u0119dzie du\u017ca dowolno\u015b\u0107 nak\u0142adania kar, co wywo\u0142ywa\u0142o nieustanne konflikty i zatargi. Robotnicy przeciwstawiali si\u0119, zw\u0142aszcza zbiorowej odpowiedzialno\u015bci i dowolno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Dyrekcja zak\u0142ad\u00f3w 7 kwietnia 1883 r. zawiadomi\u0142a szpularki (same kobiety), \u017ce cz\u0119\u015bci z nich obni\u017cone b\u0119d\u0105 p\u0142ace, kt\u00f3re i tak by\u0142y najni\u017csze w fabryce. Gdy w sobot\u0119 21 kwietnia zamierzano im wyp\u0142aci\u0107 zarobek wed\u0142ug nowych stawek, o\u015bwiadczy\u0142y, \u017ce za now\u0105 p\u0142ac\u0119 pracowa\u0107 nie b\u0119d\u0105. Uda\u0142y si\u0119 z pro\u015bb\u0105 do dyrektora Tomasza Garviego, ale zosta\u0142y wyrzucone z kantoru fabrycznego. W niedziel\u0119 22 kwietnia w \u017byrardowie wrza\u0142o. Zdesperowana za\u0142oga naradza\u0142a si\u0119, co czyni\u0107. Ustalono, \u017ce szpularki w poniedzia\u0142ek 23 kwietnia nie podejm\u0105 pracy.<\/p>\n\n\n\n

Jedn\u0105 z wa\u017cniejszych dat w dziejach \u017byrardowa i historii Polski by\u0142 w\u0142a\u015bnie 23 kwietnia 1883 r<\/strong>. Tego dnia mia\u0142 miejsce pierwszy masowy strajk na ziemiach polskich – 245 robotnic \u017cyrardowskiej fabryki lniarskiej nie przyst\u0105pi\u0142a do pracy na znak protestu przeciw ci\u0119\u017ckim warunkom pracy i niskiemu wynagrodzeniu. Postulowa\u0142y m.in. o godne traktowanie kobiet przez prze\u0142o\u017conych i zakaz zatrudniania w fabryce dzieci. By\u0142o to jednocze\u015bnie najwi\u0119ksze masowe wyst\u0105pienie robotnicze, poniewa\u017c do protestuj\u0105cych szpularek do\u0142\u0105czyli inni pracownicy fabryki. W wyst\u0105pieniu udzia\u0142 wzi\u0119\u0142o 8 tys. pracownik\u00f3w. Po pi\u0119ciodniowym prote\u015bcie dyrekcja przysta\u0142a na wi\u0119kszo\u015b\u0107 robotniczych postulat\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Na pami\u0105tk\u0119 strajku p\u00f3\u017aniej wykonano rze\u017ab\u0119 \u201ePrz\u0105dki\u201d<\/strong>, kt\u00f3ra przedstawia kobiet\u0119 wyniszczon\u0105 ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0105 fabryczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u017byrard\u00f3w – „Miasto Lnem Tkane”<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

„Siedzia\u0142em na szarej pod\u0142odze, blisko drzwi i p\u0142aka\u0142em. Drzwi by\u0142y uchylone, na progu sta\u0142a matka i pociesza\u0142a mnie, \u017ce zaraz wr\u00f3ci. W r\u0119ku trzyma\u0142em sk\u00f3rk\u0119 chleba i przez \u0142zy patrzy\u0142em na drzwi, kt\u00f3re si\u0119 nieub\u0142aganie zamkn\u0119\u0142y za matk\u0105. Nieraz zadaj\u0119 sobie pytanie, czy to jest naprawd\u0119 moje pierwsze wspomnienie i pierwszy przeb\u0142ysk \u015bwiadomo\u015bci, czy te\u017c widzia\u0142em takie dziecko p\u0142acz\u0105ce za oddalaj\u0105c\u0105 si\u0119 matk\u0105 i ten widok przyw\u0142aszczy\u0142em sobie. Rozstrzygn\u0105\u0107 tego pytania nie potrafi\u0119, ale gdy my\u015bl\u0119 o pocz\u0105tkach \u017cycia, zawsze widz\u0119 siebie na pod\u0142odze u drzwi uchylonych i odczuwam gorzk\u0105 krzywd\u0119 dziecka, kt\u00f3re zostawiaj\u0105 same, nie wiedzie\u0107 dlaczego. W kt\u00f3rym domu to by\u0142o, nie wiem. Drzwi za matk\u0105 zamkn\u0119\u0142y si\u0119 na d\u0142ugo i dla mojej \u015bwiadomo\u015bci”. [Fragment pochodzi z ksi\u0105\u017cki „M\u00f3j \u017byrard\u00f3w z dziej\u00f3w polskiego miasta i \u017cycia pisarza” – Pawe\u0142 Hulka-Laskowski, Warszawa 1934r. ] \u017byrard\u00f3w, wyj\u0105tkowe miasto na Mazowszu, symbolu narodzin kapitalizmu na ziemiach polskich, a \u015bci\u015blej rzecz bior\u0105c kolebki p\u0142\u00f3ciennictwa polskiego, zbudowanej w\u0142a\u015bciwie jeszcze przed fabrykami \u0141odzi. \u017byrard\u00f3w ma kilka okre\u015ble\u0144 i synonim\u00f3w. By\u0142 miastem nazwanym od nazwiska Filipa de Girarda, miastem lnem s\u0142yn\u0105cym, bo mia\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 fabryk\u0119 lniarsk\u0105 nie tylko w \u015brodkowej i wschodniej Europie. W prasie by\u0142 nazywany \u201eczerwonym\u201d i to zar\u00f3wno od dom\u00f3w z czerwonej ceg\u0142y, ale i radykalnego ruchu robotniczego. Nosi\u0142 miano \u201ema\u0142ej \u0141odzi\u201d. \u201eCzerwony \u017byrard\u00f3w\u201d. \u017byrard\u00f3w ca\u0142y by\u0142 zbudowany z czerwonej ceg\u0142y, tak dobrej jako\u015bci, \u017ce do dzisiaj nie wietrzeje. Fabryka i domy mieszkalne by\u0142y pokryte dach\u00f3wk\u0105 karpi\u00f3wk\u0105. Ze wzgl\u0119du na kolor, ale jeszcze bardziej z powodu silnego ruchu socjalistycznego, a nast\u0119pnie komunistycznego by\u0142 nazywany \u201eCzerwonym \u017byrardowem\u201d. Mia\u0142 wielu przyw\u00f3dc\u00f3w robotniczych i to zar\u00f3wno z PPS, jak i ruchu socjaldemokratycznego. Du\u017c\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142y zwi\u0105zki zawodowe, kt\u00f3re najcz\u0119\u015bciej dzieli\u0142y si\u0119 na klasowe i chrze\u015bcija\u0144sko-demokratyczne. Jeszcze jedna cecha wyr\u00f3\u017cnia\u0142a klas\u0119 robotnicz\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 umia\u0142a czyta\u0107 i pisa\u0107, co, jak ju\u017c podkre\u015blali\u015bmy \u2013 by\u0142o swoistym ewenementem. Stara Prz\u0119dzalnia w \u017byrardowie – Lofty. Fabryk\u0119 \u017cyrardowsk\u0105 zaprojektowa\u0142 z du\u017cym rozmachem i w spos\u00f3b bardzo jak na \u00f3wczesne czasy nowoczesny architekt Jan Jakub Gay. W czasach Kr\u00f3lestwa Polskiego by\u0142 to jeden z najbardziej wzi\u0119tych architekt\u00f3w. Jego dzie\u0142em by\u0142 gmach Banku Polskiego i Gie\u0142dy w Warszawie, a tak\u017ce G\u0142\u00f3wny Urz\u0105d Miar przy Elektoralnej. W \u017byrardowie powsta\u0142 czterokondygnacyjny, podpiwniczony gmach, d\u0142ugi na 108 m i szeroki na 15 m, o kubaturze oko\u0142o 30 tys. m3 oraz odpowiedniej statyce i odporno\u015bci na prace maszyn, kt\u00f3ry mie\u015bci\u0142 g\u0142\u00f3wnie prz\u0119dzalni\u0119 mechaniczn\u0105. Na \u00f3wczesnym pustkowiu musia\u0142 on robi\u0107 du\u017ce wra\u017cenie. Przy g\u0142\u00f3wnym kominie fabrycznym znajdowa\u0142 si\u0119 dzwonek do zwo\u0142ywania ludzi do pracy. Robotnicy nazywali go \u201e\u015bwistawk\u0105\u201d i tak ju\u017c pozosta\u0142o. Sta\u0142a si\u0119 ona symbolem nowej organizacji pracy. Obok g\u0142\u00f3wnego komina umieszczono wielki piec o sze\u015bciu paleniskach. Machina parowa wysokiego ci\u015bnienia o sile 40 KM nap\u0119dza\u0142a 30 maszyn. Na terenie fabrycznym postawiono sporo budynk\u00f3w murowanych, jak warsztaty mechaniczne, ku\u017ania, a nawet dwa domy fabryczne, w kt\u00f3rych zainstalowane by\u0142y krosna tkackie i inne. Pocz\u0105tkowo powodowa\u0142o to pewn\u0105 chaotyczno\u015b\u0107 zabudowy. Wybuch powstania listopadowego przerwa\u0142 prace budowlane. Wznowiono je dopiero w 1832 r., ale ju\u017c 24 lipca 1833 r. fabryka zosta\u0142a uruchomiona pod firm\u0105 \u201eKarol Scholtz i Wsp\u00f3\u0142ka\u201d. Po blisko 20 latach sp\u0119dzonych na ziemiach polskich w 1844 r. F. de Girard z \u017byrardowa wyjecha\u0142 do Francji. Zd\u0105\u017cy\u0142 jeszcze na wystawie paryskiej przedstawi\u0107 ca\u0142o\u015b\u0107 swych wynalazk\u00f3w, za co otrzyma\u0142 z\u0142oty medal. Przed \u015bmierci\u0105 napisa\u0142 gorzkie s\u0142owa: \u201eJaka\u017c fatalno\u015b\u0107 mnie prze\u015bladuje. Prace moje wzbogaci\u0142y tych, kt\u00f3rzy mnie skrzywdzili, a ja krzywdz\u0119 tych, kt\u00f3rzy mi dobrze \u017cyczyli\u201d. Zmar\u0142 w Pary\u017cu 26 sierpnia 1845 r. Powszechnie uwa\u017ca si\u0119, i\u017c zabytkowe centrum \u017byrardowa jest jedynym w Europie, zachowanym w ca\u0142o\u015bci, zespo\u0142em urbanistyczno-architektonicznym miasta przemys\u0142owego prze\u0142omu XIX i XX wieku. Nigdzie nie ma drugiej tak zachowanej osady za\u0142o\u017conej wg istniej\u0105cych \u00f3wcze\u015bnie zasad urbanistycznych tzw. miast idealnych – miast ogrod\u00f3w. Regularna siatka ulic, dba\u0142o\u015b\u0107 o po\u0142\u0105czenie zieleni w budownictwie oraz podzia\u0142 na stref\u0119 mieszkaln\u0105, wypoczynkow\u0105 i pracownicz\u0105 – 3 starannie oddzielone dzielnice: dzielnica robotnicza, przemys\u0142owa i rezydencjonalna, s\u0105 przyk\u0142adem budowania miast wg najnowszych XIX-wiecznych koncepcji urbanistycznych w Europie. Dzisiaj miasto to potrzebuje refleksji nad sob\u0105, bo przede wszystkim samo musi uwierzy\u0107 w swoj\u0105 warto\u015b\u0107 i odnale\u017a\u0107 satysfakcjonuj\u0105c\u0105 drog\u0119 rozwoju. Obecnie zamiast zak\u0142ad\u00f3w \u017cyrardowskich s\u0105 lofty w Nowej Prz\u0119dzalni powsta\u0142ej w 1913 r. Wprawdzie Zak\u0142ad\u00f3w Lniarskich ju\u017c nie ma, ale ko\u0142acz\u0105 si\u0119 dawne tradycje robotnicze. Jak wybudowano Ko\u015bci\u00f3\u0142 p.w. Matki Bo\u017cej Pocieszenia w \u017byrardowie? Legenda g\u0142osi, \u017ce pracownicy fabryki lnu w \u017byrardowie pragn\u0119li mie\u0107 jeden du\u017cy ko\u015bci\u00f3\u0142, \u017ceby wszyscy mogli si\u0119 w nim pomie\u015bci\u0107. W zwi\u0105zku z tym w celu maksymalnego skr\u00f3cenia czasu budowy ko\u015bcio\u0142a na drodze od \u017byrardowa do pobliskiej cegielni w Radziejowicach ustawia\u0142a si\u0119 kolejka i z r\u0105k do r\u0105k podawano sobie ceg\u0142y i tak o to w latach 1900-1903 powsta\u0142o serce XIX-wiecznej osady tj. ko\u015bci\u00f3\u0142 pw.\u00a0Matki Bo\u017cej Pocieszenia. Szalone hobby Dittricha \u2013 w\u0142a\u015bciciela Zak\u0142ad\u00f3w Lniarskich w \u017byrardowie. Karol August Dittrich by\u0142 bardzo surowym w\u0142a\u015bcicielem fabryki. Pawe\u0142 Hulka-Laskowski w swojej ksi\u0105\u017cce \u201eM\u00f3j \u017byrard\u00f3w\u201d pisa\u0142, \u017ce pewnym zwyczajem Dittricha by\u0142o chodzenie po domach robotnik\u00f3w i wyszukiwanie maruder\u00f3w \u2013 os\u00f3b, kt\u00f3rym nie chcia\u0142o si\u0119 i\u015b\u0107 do pracy. Robotnicy ci chowali si\u0119 przed szefem, a on z naszykowanym wcze\u015bniej kijem wygania\u0142 ich spod \u0142\u00f3\u017cek, sto\u0142\u00f3w i zza szaf, krzycz\u0105c przy tym: Blaumontag! Ja wam dam Blaumontag!  Tradycja \u015blubnych zdj\u0119\u0107 przy willi Dittrich\u00f3w w \u017byrardowie \u2013 miejsca tragicznej mi\u0142o\u015bci K. Dittricha Legenda g\u0142osi, \u017ce Karol Dittrich Junior w swojej willi w parku posiada\u0142 wyj\u0105tkow\u0105 sal\u0119 postrzegan\u0105 jako swoistego rodzaju sanktuarium. Nikomu nie wolno by\u0142o do niej wchodzi\u0107 z wyj\u0105tkiem jego samego, jego zaufanego kamerdynera i gospodyni. Sala skrywa\u0142a wyj\u0105tkowy przedmiot – portret niespe\u0142nionej mi\u0142o\u015bci Dittricha. Wybrank\u0105 jego serca by\u0142a artystka w\u0142oskiego pochodzenia, kt\u00f3r\u0105 darzy\u0142 szczer\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 jednak nie m\u00f3g\u0142 jej po\u015blubi\u0107. Ojciec Karola Dittricha Juniora zadba\u0142 o to, aby \u015bpiewaczka znikn\u0119\u0142a z \u017cycia jego syna. Dittrich nie m\u00f3g\u0142 znie\u015b\u0107, \u017ce ojciec przekupi\u0142 jego ukochan\u0105 i mimo wielkiego \u017calu poszukiwa\u0142 jej w ca\u0142ej Europie, niestety bezskutecznie. Jednak na tym zdarzeniu nie zako\u0144czy\u0142 si\u0119 smutny los tej historii. Oko\u0142o 1905 r. podczas pobytu Dittricha za granic\u0105 w jego willi wskutek wadliwego umiejscowienia kaloryfer\u00f3w zapali\u0142a si\u0119 tapeta, nast\u0119pnie zas\u0142ona obrazu i sam obraz ukochanej kobiety. Po\u017car mia\u0142 miejsce w samo po\u0142udnie, jednak nie zosta\u0142 zauwa\u017cony, poniewa\u017c p\u0142omie\u0144 nie wybuch\u0142 lecz nieznacznie tli\u0142 si\u0119 w ci\u0105gu d\u0142u\u017cszego czasu. Gdy nadano gwizdkiem sygna\u0142 na alarm, stra\u017c po\u017carna nie zareagowa\u0142a, poniewa\u017c przypuszczano, \u017ce to pora poobiedniego gwizdka na powr\u00f3t robotnik\u00f3w do dalszej pracy. Po\u017car zniszczy\u0142 obraz doszcz\u0119tnie. To bolesne zdarzenie spowodowa\u0142o, \u017ce Dittrich nigdy ju\u017c nie wr\u00f3ci\u0142 do \u017byrardowa. Tradycj\u0105 \u017cyrardowskich par jest robi\u0107 pami\u0105tkowe zdj\u0119cia \u015blubne przy willi Dittrich\u00f3w pod oknem sekretnego pokoju. Historia mi\u0142o\u015bci Karola i W\u0142oszki jest tragiczna, ale ka\u017cda para ma nadziej\u0119, \u017ce ich mi\u0142o\u015b\u0107 b\u0119dzie tak samo mocna, wierna i trwa\u0142a, jak mi\u0142o\u015b\u0107 nieszcz\u0119snego spadkobiercy wielkiej fortuny. „Miasto Lnem Tkane ” – \u017byrard\u00f3w. \u017byrard\u00f3w za czas\u00f3w Dittrich\u00f3w w XIX w. by\u0142 najpot\u0119\u017cniejszym w Europie o\u015brodkiem przemys\u0142u lniarskiego. Zatrudniaj\u0105ca 9 tys. pracownik\u00f3w fabryka zarabia\u0142a kilka milion\u00f3w rubli rocznie \u2013 jak na tamte czasy ogromn\u0105 fortun\u0119. O renomie Zak\u0142ad\u00f3w Lniarskich \u015bwiadcz\u0105 otrzymywane nagrody, w tym m.in.: otrzymany w 1870 r. na wystawie w Petersburgu honorowy tytu\u0142 \u201eDostawcy Dworu Jego Cesarskiej Mo\u015bci\u201d (a tym samym prawo do asygnowania swoich tkanin herbem rosyjskiego dworu carskiego), Grand Prix w 1900 r. oraz wyr\u00f3\u017cnienia na licznych targach mi\u0119dzynarodowych w Amsterdamie, Filadelfii, Londynie, Moskwie, Pary\u017cu czy Wiedniu. \u017byrardowskie wyroby by\u0142y r\u00f3wnie\u017c znane na rynku perskim, ba\u0142ka\u0144skim czy chi\u0144skim, a sklepy prowadzono tak\u017ce w Rydze, Odessie, Kijowie czy Moskwie. Muzeum Lniarstwa im. Filipa de Girarda\u00a0nale\u017cy do najciekawszych miejsc piel\u0119gnuj\u0105cych lniarskie tradycje \u017byrardowa, obrazuj\u0105cych dzieje przemys\u0142u lniarskiego na ziemiach polskich. Ma ono sw\u0105 siedzib\u0119 w jednym z pofabrycznych budynk\u00f3w Bielnika, kt\u00f3ry stanowi\u0142 niegdy\u015b cz\u0119\u015b\u0107 kompleksu produkcyjnego \u017cyrardowskiej fabryki. Monumentalne postindustrialne przestrzenie Muzeum Lniarstwa w \u017byrardowie s\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z ponad 180-letni\u0105 tradycj\u0105 przemys\u0142u lniarskiego. W budynku mie\u015bci\u0142 si\u0119 niegdy\u015b oddzia\u0142 drukarni \u017cyrardowskich Zak\u0142ad\u00f3w Lniarskich, kt\u00f3re ju\u017c pod koniec XIX wieku sta\u0142y si\u0119 najpot\u0119\u017cniejsz\u0105 fabryk\u0105 lnu \u00f3wczesnej Europy, a\u00a0wyroby by\u0142y znane i cenione na ca\u0142ym \u015bwiecie. Budynek siedziby Muzeum jest obiektem zabytkowym, cz\u0119\u015bci\u0105 XIX-wiecznej osady fabrycznej w\u00a0\u017byrardowie, uznanej za pomnik historii, czyli najwy\u017csz\u0105 form\u0119 ochrony zabytk\u00f3w w Polsce. Muzeum Lniarstwa im. Filipa de Girarda w \u017byrardowie przywo\u0142uje pami\u0119\u0107 o czasach, kiedy\u00a0 \u017cyrardowska fabryka pracowa\u0142a pe\u0142n\u0105 par\u0105, zatrudniaj\u0105c od 5 do 9 tysi\u0119cy pracownik\u00f3w. Na ekspozycj\u0119 sk\u0142ada si\u0119 kilkadziesi\u0105t zabytkowych maszyn, stanowi\u0105cych kompletny ci\u0105g technologiczny, prezentuj\u0105cy najwa\u017cniejsze elementy procesu obr\u00f3bki surowca w\u0142\u00f3kienniczego i produkcji tkanin. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 maszyn pochodzi z lat 70. i 80. XX wieku, ale w zbiorze s\u0105 tak\u017ce unikatowe eksponaty, pochodz\u0105ce z pocz\u0105tku XX wieku. Ekspozycj\u0119 maszyn uzupe\u0142nia sta\u0142a wystawa ,,\u017byrard\u00f3w. Miasto lnem tkane\u201d, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 druki wielkoformatowe archiwalnych fotografii maszyn w\u0142\u00f3kienniczych, prezentery informacyjne, a tak\u017ce urz\u0105dzenia multimedialne. Muzeum to swoistego rodzaju ho\u0142d oddany robotnikom pracuj\u0105cym w \u017cyrardowskich zak\u0142adach i ich ci\u0119\u017ckiej pracy. To miejsce, kt\u00f3re zatrzymuje okruchy \u015bwietno\u015bci dawnej fabryki, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0107 b\u0119dzie przysz\u0142ym pokoleniom, jak ni\u0107 \u0142\u0105cz\u0105ca nasz\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 z tera\u017aniejszo\u015bci\u0105 i przysz\u0142o\u015bci\u0105. Jedyn\u0105 w \u017byrardowie fabryk\u0105, kt\u00f3ra od ponad 170 lat kontynuuje tradycje lniarstwa jest \u201e\u017byrard\u00f3w. Fabryka Lnu\u201d, w kt\u00f3rej 40 os\u00f3b wykonuje ca\u0142y cykl produkcji od prz\u0119dzy po gotowy produkt. Jest to pewnego rodzaju \u017cywe muzeum, kt\u00f3re mog\u0105 zwiedza\u0107 tury\u015bci. Co wi\u0119cej, fabryka stanowi du\u017c\u0105 atrakcj\u0119 dla mi\u0142o\u015bnik\u00f3w architektury industrialnej i historii przemys\u0142u. Pierwszy masowy strajk na ziemiach Polski. Ci\u0119\u017cka by\u0142a praca kobiet, kt\u00f3re niekiedy by\u0142y jedynymi \u017cywicielkami rodzin. Kobiety zarabia\u0142y \u00bd tego co m\u0119\u017cczy\u017ani pracuj\u0105cy w tych samych warunkach, a dzieci i m\u0142odociani \u00bc. Starzy robotnicy \u017cyrardowscy mawiali, \u017ce fortuna Dittrich\u00f3w wyros\u0142a na pracy kobiet i dzieci. Z powy\u017cszych danych wynika, \u017ce mieli racj\u0119. R\u00f3wnie\u017c nie mo\u017cna zapomina\u0107 o wyzysku tkaczy. Wyp\u0142aty dokonywano w soboty w got\u00f3wce co dwa tygodnie. Bardzo dokuczliwe dla robotnik\u00f3w by\u0142y kary pieni\u0119\u017cne (tak zwane sztrafy) \u015bci\u0105gane przez fabrykant\u00f3w. Istnia\u0142a w tym wzgl\u0119dzie du\u017ca dowolno\u015b\u0107 nak\u0142adania kar, co wywo\u0142ywa\u0142o nieustanne konflikty i zatargi. Robotnicy przeciwstawiali si\u0119, zw\u0142aszcza zbiorowej odpowiedzialno\u015bci i dowolno\u015bci. Dyrekcja zak\u0142ad\u00f3w 7 kwietnia 1883 r. zawiadomi\u0142a szpularki (same kobiety), \u017ce cz\u0119\u015bci z nich obni\u017cone b\u0119d\u0105 p\u0142ace, kt\u00f3re i tak by\u0142y najni\u017csze w fabryce. Gdy w sobot\u0119 21 kwietnia zamierzano im wyp\u0142aci\u0107 zarobek wed\u0142ug nowych stawek, o\u015bwiadczy\u0142y, \u017ce za now\u0105 p\u0142ac\u0119 pracowa\u0107 nie b\u0119d\u0105. Uda\u0142y si\u0119 z pro\u015bb\u0105 do dyrektora Tomasza Garviego, ale zosta\u0142y wyrzucone z kantoru fabrycznego. W niedziel\u0119 22 kwietnia w \u017byrardowie wrza\u0142o. Zdesperowana za\u0142oga naradza\u0142a si\u0119, co czyni\u0107. Ustalono, \u017ce szpularki w poniedzia\u0142ek 23 kwietnia nie podejm\u0105 pracy. Jedn\u0105 z wa\u017cniejszych dat w dziejach \u017byrardowa i historii Polski by\u0142 w\u0142a\u015bnie 23 kwietnia 1883 r. Tego dnia mia\u0142 miejsce pierwszy masowy strajk na ziemiach polskich – 245 robotnic \u017cyrardowskiej fabryki lniarskiej nie przyst\u0105pi\u0142a do pracy na znak protestu przeciw ci\u0119\u017ckim warunkom pracy i niskiemu wynagrodzeniu. Postulowa\u0142y m.in. o godne traktowanie kobiet przez prze\u0142o\u017conych i zakaz zatrudniania w fabryce dzieci. By\u0142o to jednocze\u015bnie najwi\u0119ksze masowe wyst\u0105pienie robotnicze, poniewa\u017c do protestuj\u0105cych szpularek do\u0142\u0105czyli inni pracownicy fabryki. W wyst\u0105pieniu udzia\u0142 wzi\u0119\u0142o 8 tys. pracownik\u00f3w. Po pi\u0119ciodniowym prote\u015bcie dyrekcja przysta\u0142a na wi\u0119kszo\u015b\u0107 robotniczych postulat\u00f3w. Na pami\u0105tk\u0119 strajku p\u00f3\u017aniej wykonano rze\u017ab\u0119 \u201ePrz\u0105dki\u201d, kt\u00f3ra przedstawia kobiet\u0119 wyniszczon\u0105 ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0105 fabryczn\u0105.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":9613,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[20,225],"tags":[515,414,514],"class_list":["post-9608","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polska","category-skarby-mazowsza","tag-miasto-lnem-tkane","tag-polska","tag-zyrardow"],"aioseo_notices":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9608","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9608"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9608\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9664,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9608\/revisions\/9664"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9613"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9608"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9608"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bloganki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9608"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}