Święto Matki Boskiej Zielnej w Maurzycach – tradycja, zioła i folklor łowicki

Chyba każda dziewczynka uwielbia pleść wianki. Pamiętam, że jako dziecko najczęściej robiłam je z kwiatów mleczy. Wyglądały cudownie, chociaż strasznie barwiły ręce i później ciężko było je domyć. Kiedy przekwitły mlecze, przychodziła pora na wianki z kwiatów koniczyny i chabrów.

15 sierpnia w Maurzycach znowu poczułam się jak mała dziewczynka. Plotłam wianki, robiłam kwiaty z krepiny i z przyjemnością przenosiłam się w świat, który pamiętam z dzieciństwa. Fajnie jest czasem cofnąć się do czasów naszych dziadków, przypomnieć sobie dawne zwyczaje i zobaczyć, jak wyglądało codzienne życie na polskiej wsi.

Mieszkam zaledwie 60 kilometrów od Łowicza, więc wiele przedmiotów, które zobaczyłam w skansenie – meble, naczynia czy kuchenne sprzęty – doskonale pamiętam z domu mojej Babci.

Po szkole biegłam zawsze do Babci Zosi. Na kuchni piekłyśmy plasterki ziemniaków, które nazywałyśmy „talarkami”. Babcia była prawdziwą czarodziejką. Potrafiła wyczarować z niczego najwspanialsze dania.

Na obiad często robiła „sine kluski”, czyli „przecieraki”. Czasami okraszała je tylko skwarkami, innym razem dodawała biały ser. Dla mnie było to najlepsze danie pod słońcem.

Takie proste, domowe potrawy przypominają mi, jak bardzo lokalna kuchnia związana jest z pamięcią i miejscem. W skansenie w Maurzycach można zresztą spróbować tradycyjnych smaków. Ja jadłam przepyszną zalewajkę – a na świeżym powietrzu smakowała jeszcze lepiej.

W powietrzu unosił się zapach dzikiej róży i lata.

Skansen Wsi Łowickiej w Maurzycach

Łowicki Park Etnograficzny w Maurzycach położony jest około 7 kilometrów od Łowicza, przy trasie Warszawa–Poznań. To chyba najbardziej niebieski skansen, jaki do tej pory widziałam. A niebieski to przecież kolor kojarzony z Matką Boską.

Skansen udostępniono zwiedzającym w połowie lat 80. XX wieku. Znajduje się tutaj ponad 40 obiektów, pochodzących głównie z drugiej połowy XIX i pierwszej połowy XX wieku. Ich rozmieszczenie pokazuje dwa historyczne układy przestrzenne łowickiej wsi: starą wieś – owalnicę z centralnym placem oraz młodszą, pouwłaszczeniową ulicówkę.

Spacerując między kolorowymi chałupami, zagrodami, kapliczkami i stodołami, można naprawdę poczuć atmosferę dawnej wsi.

Święto Matki Boskiej Zielnej w Maurzycach

15 sierpnia obchodzimy Święto Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, w Polsce powszechnie nazywane Świętem Matki Boskiej Zielnej. To jedno z tych świąt, w których religia bardzo mocno splata się z dawną tradycją ludową.

W Maurzycach święto obchodzone było bardzo uroczyście. Jedną z atrakcji było plecenie wianków oraz przygotowywanie bukietów z ziół i kwiatów. Podczas uroczystej mszy świętej, odprawianej w przepięknym drewnianym kościółku przeniesionym z Wysokienic, święcono przygotowane wiązanki.

Choć często mówimy potocznie o „święceniu wianków”, tradycja 15 sierpnia dotyczy przede wszystkim bukietów z ziół, kwiatów i zbóż. W niektórych regionach dodawano do nich również warzywa i owoce.

Skąd wzięła się nazwa Matki Boskiej Zielnej?

Z tym świętem związana jest piękna chrześcijańska legenda, oparta na apokryfach, czyli pobożnych opowieściach, które przez wieki pomagały ludziom wyobrażać sobie wydarzenia opisane poza Biblią.

Według jednej z nich, po śmierci Maryi apostołowie złożyli Jej ciało w grobie. Święty Tomasz, który spóźnił się na pogrzeb, chciał jeszcze zobaczyć ciało Matki Bożej. Kiedy otwarto grób, okazało się, że nie ma w nim ciała Maryi. Zamiast niego znaleziono pachnące kwiaty.

Ta opowieść miała tłumaczyć zwyczaj święcenia 15 sierpnia bukietów z ziół, kwiatów i zbóż.

Nazwa „Matka Boska Zielna” ma jednak również bardzo mocny związek z cyklem rolniczym. Połowa sierpnia to przecież czas zbiorów i kończących się żniw. Symbole plonów – kwiaty, zioła, kłosy zbóż, a w niektórych regionach również warzywa i owoce – przynoszono do kościoła, aby je poświęcić.

Co wkładano do bukietów?

Najważniejsze były zioła. W tradycyjnych bukietach pojawiały się między innymi dziurawiec, piołun, mięta, krwawnik, wrotycz czy bylica. Dodawano także różne kwiaty, między innymi nagietki, malwy, floksy, mieczyki i dalie.

W ludowej tradycji poszczególnym roślinom przypisywano różne właściwości. Poświęcone bukiety przechowywano w domu, często za świętymi obrazami. Zioła wykorzystywano później między innymi do przygotowywania naparów, dodawano je do karmy dla zwierząt albo stosowano w różnych domowych praktykach.

Wierzono również, że poświęcone rośliny chronią domostwo, gospodarstwo i ludzi przed chorobami, burzami czy złymi mocami. Zioła z bukietów mogły trafiać na pola, do ziarna przeznaczonego na siew czy do gospodarskich zabudowań. Były więc nie tylko symbolem religijnym, ale również częścią dawnej wiedzy i ludowych wierzeń.

To właśnie ta niezwykła mieszanka religii, przyrody, rolnictwa i dawnych wierzeń sprawia, że Święto Matki Boskiej Zielnej jest tak wyjątkowe.

Maurzyce – najbardziej niebieski skansen

Spacerując po Maurzycach, można odnieść wrażenie, że czas płynie tutaj trochę wolniej.

Najpopularniejszym rękodziełem ludowym regionu łowickiego są oczywiście wycinanki. Ich najbardziej charakterystyczne typy to kodry, gwiozdy i tasiemki. Powstają poprzez wycinanie wzorów w kolorowym papierze i naklejanie mniejszych motywów na większe elementy. Dominują motywy roślinne, kwiaty, koguty i inne barwne wzory.

Trudno pomylić wycinanki łowickie z jakimikolwiek innymi. Ich intensywne kolory i bogate kompozycje stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli folkloru łowickiego.

Łowickie pająki

Drugą niezwykłą ozdobą są tak zwane „pająki”. Kolorowe konstrukcje zawieszane pod sufitem przypominają trochę dawne żyrandole.

Początkowo wykonywano je między innymi ze słomy, gliny i kolorowego papieru. Z czasem zaczęto wykorzystywać przede wszystkim słomę, nici i bibułę. Z bibuły robiono również kwiaty, które służyły do dekorowania wnętrz.

Pająki zawieszano w izbach z okazji świąt, wesel czy chrzcin, często w centralnym miejscu pomieszczenia albo w tak zwanym świętym kącie. Wierzono, że przynoszą szczęście i dostatek.

Ich wykonanie było bardzo pracochłonne i mogło zajmować nawet kilka czy kilkanaście dni. Szczególnie ceniona była słoma żytnia – sztywna, trwała i pięknie błyszcząca.

Dawna łowicka wieś

Skansen w Maurzycach to nie tylko stare zagrody przeniesione z okolicznych wsi. Znajdziemy tutaj również wiejską szkołę, przydrożne kapliczki i krzyże, stodoły, wiatrak oraz wiele innych elementów dawnego krajobrazu.

Domostwa pochodzą między innymi ze Złakowa Borowego, Złakowa Kościelnego i Bogorii. W wybranych obiektach organizowane są pokazy i prezentacje dawnego rzemiosła, między innymi garncarstwa, hafciarstwa czy papieroplastyki.

Najbardziej lubię jednak zaglądać do wnętrz chat. To właśnie tam można najlepiej poczuć, jak wyglądało codzienne życie naszych dziadków i pradziadków.

Stare kredensy, drewniane stoły, naczynia, łóżka, piece i drobne przedmioty codziennego użytku potrafią uruchomić wspomnienia, o których dawno już zapomnieliśmy.

W moim przypadku właśnie tak było.

Patrząc na wyposażenie łowickich chat, co chwilę przypominałam sobie dom Babci Zosi.

Kościół z Wysokienic

Jednym z najcenniejszych obiektów znajdujących się na terenie skansenu jest drewniany kościół z Wysokienic.

Na teren Łowickiego Parku Etnograficznego przeniesiono cały zespół sakralny, na który składają się drewniana, jednonawowa świątynia z 1758 roku oraz dzwonnica z 1774 roku.

Kościół pod wezwaniem św. Marcina został ufundowany przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Adama Komorowskiego i wzniesiony w stylu barokowym. Ma dach kryty gontem, niewielką wieżyczkę z sygnaturką oraz zachowane elementy oryginalnego wyposażenia – między innymi ołtarze, ambonę i chrzcielnicę.

Obok kościoła znajduje się również drewniana plebania przeniesiona z Pszczonowa.

To właśnie ten kościół podczas Święta Matki Boskiej Zielnej tworzył wyjątkową scenerię dla uroczystej mszy i święcenia bukietów.

Skansen w Maurzycach – miejsce z klimatem

Skansen Ziemi Łowickiej w Maurzycach okazał się dla mnie miejscem magicznym. Panuje tutaj niepowtarzalny klimat, którego nie da się odtworzyć w muzealnej sali.

Można spacerować między kolorowymi chałupami, zaglądać do dawnych wnętrz, podziwiać wycinanki i pająki, oglądać stare narzędzia i sprzęty, a przy okazji przypominać sobie smaki i zapachy własnego dzieciństwa.

W sezonie odbywają się tutaj różne wydarzenia i imprezy związane z tradycją regionu, między innymi Majówka w Skansenie, Niedziela w Skansenie, Święto Matki Boskiej Zielnej czy Żniwa. Podczas takich wydarzeń można zobaczyć pokazy rękodzieła, wziąć udział w zajęciach edukacyjnych i posłuchać występów zespołów folklorystycznych.

Na zwiedzanie skansenu warto przeznaczyć kilka godzin. A jeśli chcecie naprawdę spokojnie obejrzeć wszystkie chaty, zagrody i zakamarki, najlepiej zaplanować na Maurzyce większą część dnia.

Informacje praktyczne

Podane poniżej ceny i godziny otwarcia dotyczą okresu, którego dotyczy moja wizyta, czyli 2020 roku. Przed wyjazdem warto sprawdzić aktualne informacje na stronie Muzeum w Łowiczu, ponieważ godziny otwarcia, ceny biletów i program wydarzeń mogą się zmieniać.

Czy warto odwiedzić Maurzyce?

Zdecydowanie tak.

Szczególnie jeśli lubicie miejsca, w których można nie tylko coś zobaczyć, ale również poczuć atmosferę dawnego świata.

Dla mnie Maurzyce to nie tylko skansen. To zapach lata, kolorowe wianki, kwiaty z krepiny, drewniane chaty, łowickie wycinanki i pająki, smak zalewajki, a przede wszystkim wspomnienia Babci Zosi.

I chyba właśnie dlatego tak bardzo lubię wracać do takich miejsc.

Bo czasami wystarczy kilka kwiatów, zapach ziół albo widok starego talerza, żeby na chwilę znowu stać się małą dziewczynką.

Informacje praktyczne – Skansen w Maurzycach

Skansen Ziemi Łowickiej w Maurzycach
📍 Maurzyce 99-440, gmina Zduny, województwo łódzkie

Skansen znajduje się około 7 km od Łowicza, przy drodze krajowej nr 92, na trasie Warszawa–Poznań. Na miejscu znajduje się parking, a teren skansenu najlepiej zwiedzać pieszo.

Godziny otwarcia:
Godziny otwarcia mogą się zmieniać w zależności od sezonu i organizowanych wydarzeń, dlatego przed wyjazdem najlepiej sprawdzić aktualne informacje na stronie Muzeum w Łowiczu.

Święto Matki Boskiej Zielnej:
15 sierpnia to szczególny dzień w kalendarzu skansenu. W 2026 roku wydarzenie odbędzie się w godzinach 10:00–16:00. W programie przewidziano między innymi elementy związane z tradycją ludową i święceniem bukietów.

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie?
Na spokojne zwiedzenie skansenu warto przeznaczyć około 3–4 godzin. Jeśli wybieracie się podczas jednej z imprez plenerowych, warto zaplanować nawet pół dnia, ponieważ oprócz zwiedzania można wtedy uczestniczyć w pokazach rękodzieła, warsztatach i innych wydarzeniach.

Bilety:
Ceny biletów zmieniają się, dlatego przed wizytą warto sprawdzić aktualny cennik na stronie Muzeum w Łowiczu. Ceny podane w pierwotnej wersji tego wpisu dotyczyły 2020 roku i nie powinny być traktowane jako aktualne.

Kontakt:
Muzeum w Łowiczu
ul. Stary Rynek 5/7, 99-400 Łowicz
tel. 46 837 39 28

Oficjalne informacje: Muzeum w Łowiczu – oficjalna strona

Warto wiedzieć przed wizytą

Maurzyce najlepiej odwiedzić w ciepły, suchy dzień. Skansen jest rozległy, a między poszczególnymi zagrodami i obiektami spaceruje się po terenie zielonym. Wygodne buty zdecydowanie się przydadzą.

Jeśli wybieracie się 15 sierpnia, warto przyjechać wcześniej. Święto Matki Boskiej Zielnej jest jednym z wydarzeń organizowanych przez skansen i tego dnia można zobaczyć znacznie więcej niż podczas zwykłego zwiedzania – między innymi tradycyjne bukiety, rękodzieło i elementy dawnej kultury ludowej. W 2026 roku wydarzenie zaplanowano na godziny 10:00–16:00.

Moja rada: jeśli macie możliwość, połączcie wizytę w Maurzycach ze zwiedzaniem Łowicza. Dzięki temu można poświęcić cały dzień na poznawanie folkloru, historii i tradycji regionu łowickiego.

FAQ – Święto Matki Boskiej Zielnej w Maurzycach

Gdzie znajduje się Skansen w Maurzycach?

Łowicki Park Etnograficzny znajduje się w Maurzycach, około 7 km od Łowicza, przy trasie Warszawa–Poznań. Na jego terenie można zobaczyć ponad 40 obiektów związanych z tradycyjną architekturą i życiem dawnej łowickiej wsi.

Kiedy obchodzimy Święto Matki Boskiej Zielnej?

Święto Matki Boskiej Zielnej obchodzimy 15 sierpnia, w uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Jest to również święto związane z tradycją ludową i rolniczym cyklem roku.

Co święci się w Święto Matki Boskiej Zielnej?

Tradycyjnie do kościoła przynosi się bukiety złożone z ziół, kwiatów i zbóż, a w zależności od regionu również warzyw i owoców. W bukietach mogą znaleźć się między innymi mięta, dziurawiec, krwawnik, rumianek, piołun czy bylica.

Dlaczego Święto Matki Boskiej Zielnej nazywa się „Zielną”?

Nazwa nawiązuje do zielnych bukietów przynoszonych do poświęcenia. Święto przypada również w czasie zbiorów i kończących się żniw, dlatego jest mocno związane z przyrodą, plonami i życiem dawnej wsi.

Czy w Maurzycach można zobaczyć tradycyjne łowickie wycinanki?

Tak. Wycinanki są jednym z najbardziej charakterystycznych elementów folkloru łowickiego. W tradycji łowickiej wyróżnia się między innymi kodry, gwiozdy i tasiemki. W skansenie można zobaczyć przykłady tradycyjnego zdobnictwa i rękodzieła.

Co to są łowickie „pająki”?

„Pająki” to tradycyjne dekoracje wykonywane przede wszystkim ze słomy, nici i bibuły. Zawieszano je pod sufitem, gdzie pełniły funkcję ozdobną. Kolorowe konstrukcje przypominają dawne wiejskie żyrandole.

Czy w Skansenie w Maurzycach znajduje się drewniany kościół?

Tak. Na teren skansenu przeniesiono drewniany kościół pw. św. Marcina z Wysokienic, pochodzący z 1758 roku, wraz z dzwonnicą z 1774 roku. Zachowały się w nim elementy dawnego wyposażenia, między innymi ołtarze, ambona i chrzcielnica.

Czy w Maurzycach można spróbować lokalnej kuchni?

Podczas organizowanych wydarzeń można skosztować tradycyjnych potraw regionalnych. Podczas mojego pobytu w czasie Święta Matki Boskiej Zielnej próbowałam między innymi zalewajki.

Ile czasu warto przeznaczyć na zwiedzanie skansenu?

Najlepiej zaplanować na Maurzyce kilka godzin, a jeśli chcecie dokładnie obejrzeć wnętrza chat, zagrody i wszystkie najważniejsze obiekty – nawet większą część dnia.

Czy warto odwiedzić Maurzyce 15 sierpnia?

Zdecydowanie tak, szczególnie jeśli interesują Was polskie tradycje ludowe, folklor łowicki, dawna wieś i rękodzieło. Święto Matki Boskiej Zielnej jest okazją do zobaczenia tradycyjnych bukietów, poznania dawnych zwyczajów i uczestniczenia w wydarzeniach organizowanych na terenie skansenu.

Czy informacje praktyczne z tego wpisu są aktualne?

Wpis opisuje moją wizytę z 2020 roku, dlatego podane w pierwotnej wersji ceny biletów i godziny otwarcia należy traktować jako archiwalne. Przed planowaniem wizyty warto sprawdzić aktualne informacje oraz program wydarzeń na stronie Muzeum w Łowiczu.

☕ Podoba Ci się wspólne odkrywanie skansenów?

Jeśli lubisz moje opowieści o skansenach, dawnych wsiach, tradycjach, folklorze i miejscach, w których można poczuć klimat minionych czasów, możesz postawić mi wirtualną kawę i w ten sposób wesprzeć moją twórczość. ☕❤️

Dzięki Twojemu wsparciu mogę dalej ruszać w drogę, odwiedzać kolejne skanseny, małe miejscowości, drewniane chaty, stare kościółki i miejsca związane z polską tradycją, poznawać ich historie, rozmawiać z ludźmi i odkrywać mniej znane zakątki Polski.

A później mogę dzielić się tym wszystkim tutaj, na blogu – żebyśmy wspólnie mogli poznawać dawną wieś, lokalne zwyczaje, regionalną kuchnię, rękodzieło i historie, które warto ocalić od zapomnienia.

Mam nadzieję, że moja skansenowa mapa będzie z czasem coraz większa i że wspólnie odwiedzimy jeszcze wiele niezwykłych miejsc. ❤️

Dziękuję, że jesteście ze mną.

Za każdą kawę, komentarz, wiadomość i każde: „Jedźmy tam!” ☕❤️

Do zobaczenia w kolejnym skansenie! 🌾🏡

*Artykuł został zaktualizowany 13 sierpnia 2026 r. i uzupełniony o dodatkowe informacje.