Są miejsca, które na pierwszy rzut oka wydają się spokojne i niepozorne, a po bliższym poznaniu potrafią zaskoczyć bogactwem historii, tradycji i pięknych zakątków. Jednym z nich jest Długosiodło – miejscowość położona na terenie Kurpiowskiej Puszczy Białej, gdzie wciąż można poczuć klimat dawnej wsi kurpiowskiej.

Podczas wizyty odkryłam, że Długosiodło kryje znacznie więcej, niż można się spodziewać. Kolorowe drewniane domy, regionalne wzory, zabytkowa architektura, wiekowe drzewa i ciekawe opowieści mieszkańców tworzą wyjątkową atmosferę tego miejsca.

To idealny kierunek na spokojną wycieczkę poza utartymi szlakami – dla osób, które lubią poznawać lokalne historie, podziwiać tradycyjne rękodzieło i szukać miejsc z własnym, niepowtarzalnym charakterem. Zapraszam na spacer po Długosiodle i jego najciekawszych zakątkach.

Pod koniec sierpnia ubiegłego roku odwiedziłam Kurpiowszczyznę. Wybrałam samochodową trasę „Drewniane Mazowsze” (cała relacja z tej podróży pojawi się już niebawem w osobnym wpisie).

Swoją przygodę z Kurpiami rozpoczęłam w Długosiodle i nie spodziewałam się, że w tej niewielkiej, urokliwej miejscowości można znaleźć aż tyle ciekawych miejsc i zabytków. Przy neogotyckim kościele świętego Rocha zachowała się jedyna drewniana kostnica na terenie województwa mazowieckiego. Choć sam budynek pochodzi z XIX wieku, kryje w sobie znacznie starszy element – gotyckie drzwi ozdobione pięknymi ukuciami. 

Tuż obok kościoła rośnie najstarszy dąb na Mazowszu – dąb Jan, posadzony w 1481 roku. Za kościelnym ogrodzeniem znajduje się natomiast niewielka chata kurpiowska, będąca małym, ale bardzo klimatycznym skansenem pokazującym dawną architekturę regionu.

Prawdziwą perełką Długosiodła jest ogromny mural, który powstawał przez kilka lat. To niezwykłe dzieło stworzyła grupa artystów pod kierunkiem Wieńczysława Pyrzanowskiego, nadając miejscowości wyjątkowego, kolorowego charakteru.

Warto zwrócić uwagę także na niezwykle barwny dom ozdobiony przez malarkę Małgorzatę Ewę Czarnik. A po zwiedzaniu koniecznie zajrzyjcie do cukierni Romanowski – serwowana tam pyszna kawa i kruche babeczki z borówkami były idealnym dopełnieniem tej kurpiowskiej wycieczki.

Legenda o Dziewiczych Górach

Wśród mieszkańców Długosiodła od pokoleń przekazywana jest legenda o powstaniu Dziewiczych Gór. Niektórzy wiążą ją z najazdem litewsko-ruskim w 1262 roku, inni z czasami potopu szwedzkiego. Według opowieści Długosiodło słynęło wówczas z pięknych i dobrych sercem dziewcząt.

Pewnego dnia, gdy bawiły się na pobliskiej łące, usłyszały odgłosy najazdu i zobaczyły zbliżających się wrogów. Przerażone zaczęły uciekać w stronę lasu. Gdy najeźdźcy byli już blisko, dziewczęta znalazły się na leśnej polanie. Wtedy ziemia rozstąpiła się i ukryła je przed niebezpieczeństwem.

W miejscu, gdzie zniknęły, powstały wzgórza nazwane Dziewiczymi Górami. Do dziś porasta je las, a legenda głosi, że nocą osoby o czystym sercu mogą usłyszeć dobiegający spod ziemi cichy śpiew dziewcząt.

Kościół świętego Rocha w Długosiodle.

Jednym z najważniejszych zabytków Długosiodła jest murowany, dwuwieżowy kościół świętego Rocha, wzniesiony w latach 1908–1912 według projektu Józefa Piusa Dziekońskiego. Świątynia zachwyca charakterystyczną neogotycką bryłą z czerwonej cegły, ale warto zajrzeć również do jej wnętrza.

Ciepła kolorystyka polichromii, dekoracje ze smukłymi sylwetkami aniołów na sklepieniu oraz zabytkowe rzeźby tworzą wyjątkową atmosferę tego miejsca. W głównym ołtarzu znajdują się dwie późnogotyckie rzeźby z pierwszej połowy XVI wieku – Matki Boskiej z Dzieciątkiem oraz świętej Anny. W kościele można zobaczyć także barokowe figury świętego Sebastiana i świętego Rocha.

Z Długosiodłem związana jest również słynna rzeźba Chrystusa Frasobliwego, która obecnie znajduje się w Muzeum Diecezjalnym w Płocku.

Tuż obok świątyni zachowała się drewniana kostnica z przełomu XIX i XX wieku – wyjątkowy zabytek, uznawany za jedyny tego typu obiekt na terenie województwa mazowieckiego. Jej największą ozdobą są gotyckie drzwi z pięknymi żelaznymi okuciami i łańcuchowym uchwytem. Pochodzą one najprawdopodobniej z wcześniejszego, drewnianego kościoła, który stał w tym miejscu przed obecną świątynią.

Zabytkowa Kostnica – Długosiodło.

Tuż obok kościoła świętego Rocha znajduje się wyjątkowy zabytek – drewniana kostnica, jedna z najciekawszych pamiątek dawnej historii Długosiodła. Pierwszy drewniany kościół powstał tutaj już w 1462 roku, a parafia została erygowana w 1481 roku przez biskupa płockiego Piotra z Chotkowa. W tym samym okresie na terenie przykościelnego cmentarza wybudowano pierwszą kostnicę, która niestety spłonęła wraz ze świątynią podczas pożaru.

Obecny kościół, trzeci w historii Długosiodła, wzniesiono w latach 1908–1912 według projektu Józefa Piusa Dziekońskiego w stylu neogotyckim. Drewniana kostnica, którą możemy oglądać dzisiaj, pochodzi z 1822 roku i zachwyca przede wszystkim niezwykłymi drzwiami. Gotyckie skrzydło drzwiowe z ozdobnymi żelaznymi okuciami najprawdopodobniej pochodzi z końca XV wieku i jest pozostałością po pierwszym drewnianym kościele.

W pobliżu świątyni znajduje się również drewniana plebania z pierwszej połowy XIX wieku, która razem z kostnicą tworzy wyjątkowy zespół dawnej zabudowy parafialnej.

Dąb „Jan” – świadek historii Długosiodła

Na terenie przykościelnym rośnie wyjątkowy pomnik przyrody – dąb szypułkowy „Jan”, uznawany za najstarsze i najpotężniejsze drzewo Puszczy Białej. Według przekazów został posadzony w 1481 roku, czyli w czasach, gdy w Długosiodle powstawały początki parafii.

Dostojne drzewo ma około 25 metrów wysokości, a jego pień osiąga imponujący obwód około 650 cm. Ze względu na swoją wartość przyrodniczą i historyczną dąb „Jan” został objęty ochroną jako pomnik przyrody w 1973 roku. To niezwykłe miejsce, które pozwala na chwilę zatrzymać się przy żywym świadku ponad pięciusetletniej historii tej ziemi.

Skansen w Długosiodle – kawałek dawnej Kurpiowszczyzny.

W samym centrum Długosiodła, w niewielkim parku niedaleko kościoła świętego Rocha i dębu „Jan”, znajduje się mały, ale niezwykle klimatyczny skansen. Jego najważniejszym elementem jest tradycyjna wiejska chata z Kurpi Białych, zbudowana z sosnowych bali ułożonych na tzw. węgiel. Charakterystyczny dwuspadowy dach pokryty słomą doskonale oddaje dawny styl kurpiowskiej architektury.

Przy chacie stoi drewniana studnia, a pod znajdującą się obok wiatą można zobaczyć dawne maszyny rolnicze oraz wóz drabiniasty. Już sama brama prowadząca do skansenu przyciąga uwagę – zdobi ją malunek przedstawiający parę w tradycyjnych strojach kurpiowskich Puszczy Białej.

Wnętrze chaty kryje wiele przedmiotów, które dawniej towarzyszyły codziennemu życiu mieszkańców wsi. Można tu zobaczyć m.in. dzieże, kołyski, kołowrotki, maselnice, narzędzia gospodarskie, rzeźby, święte obrazy oraz odświętne stroje. To niewielkie miejsce pozwala przenieść się w czasie i lepiej poznać kulturę oraz zwyczaje Kurpiów Białych.

Skansen w Długosiodle – miejsce stworzone z pasji mieszkańców

Skansen w Długosiodle jest wyjątkowym przykładem tego, jak lokalna społeczność potrafi ocalić od zapomnienia historię i tradycję swojego regionu. To nie tylko zbiór dawnych przedmiotów, ale przede wszystkim opowieść o życiu mieszkańców Kurpi Białych – o tym, co przez lata przechowywano na strychach, w sieniach, spichlerzach i stodołach.

Pomysł stworzenia tego miejsca narodził się w 2006 roku, kiedy Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Gminy Długosiodło zakupiło starą drewnianą chatę kurpiowską. Inicjatywa szybko zyskała poparcie mieszkańców i władz gminy. W prace nad powstaniem skansenu zaangażowali się społecznicy, seniorzy oraz młodzież, wspólnie przygotowując teren wokół chaty, sadząc rośliny i gromadząc wyposażenie.

Dzięki ich pracy powstało miejsce pełne dawnych sprzętów, rękodzieła i pamiątek przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Wokół chaty organizowane są także wydarzenia promujące lokalną kulturę – wystawy rękodzieła, kiermasze, degustacje regionalnych potraw oraz uroczyste rozpoczęcia sezonu turystycznego.

Skansen jest również okazją do poznania historii samego Długosiodła. Miejscowość, licząca dziś około 1400 mieszkańców, rozwijała się dzięki położeniu przy dawnym szlaku handlowym łączącym Mazowsze z terenami Jaćwieży, Żmudzi i Auksztoty. W 1556 roku uzyskała prawa miejskie, a do dziś zachowała spokojny, małomiasteczkowy charakter.

O skansen dbają wolontariusze, członkowie stowarzyszenia oraz Gminne Centrum Informacji, Kultury, Sportu i Rekreacji w Długosiodle. To dzięki ich zaangażowaniu można dziś poczuć klimat dawnej kurpiowskiej wsi.

Dane adresowe:
ul. Kościuszki 1, 07-210 Długosiodło
N 21.59423 E 52.76021

Osoby, które chciałyby zwiedzić skansen, mogą umówić się na wizytę, kontaktując się osobiście lub telefonicznie z pracownikiem Gminnego Centrum Informacji, Kultury, Sportu i Rekreacji w Długosiodle pod numerem 29 74 12 187.

„Cztery pory roku” – niezwykły mural w Długosiodle.

W parku za kościołem świętego Rocha znajduje się wyjątkowa atrakcja Długosiodła – ogromny mural „Cztery pory roku”. To niezwykłe malowidło, uznawane za jedyne tego typu w Polsce, przenosi oglądających w świat dawnej wiejskiej przestrzeni.

Mural powstaje podczas letnich plenerów artystycznych organizowanych przez Urszulę i Macieja Zalegów z Fundacji Homo Homini, przy współpracy z Gminnym Centrum Informacji, Kultury, Sportu i Rekreacji w Długosiodle. Artyści z niezwykłą dbałością o szczegóły stworzyli iluzję wiejskiego podwórka – stojąc przed malowidłem można odnieść wrażenie, jakby naprawdę znalazło się w samym sercu dawnej kurpiowskiej wsi.

To miejsce doskonale pokazuje, jak tradycja może łączyć się ze sztuką współczesną, nadając niewielkiej miejscowości wyjątkowego i kolorowego charakteru.

Mural „Cztery pory roku” jest dziełem zbiorowym, stworzonym przez grupę młodych artystów pod kierownictwem artystycznym Wieńczysława Pyrzanowskiego. Nad jego powstaniem pracowali: Dominika Małgowska, Zuzanna Trzcińska, Ola Jamiołkowska, Łukasz Dymiński, Julian Sulikowski, Anna Bojas, Grażyna Bany, Helena Wieczorek oraz Matylda Pyrzanowska.

Wspólna praca artystów zaowocowała niezwykle szczegółowym malowidłem, które nie tylko zdobi przestrzeń, ale także opowiada historię i klimat dawnej wsi. Dzięki ich zaangażowaniu park w Długosiodle zyskał wyjątkową atrakcję, przyciągającą uwagę mieszkańców i odwiedzających.

Długosiodło – miejsce, do którego warto zajrzeć

Długosiodło okazało się dla mnie dużym odkryciem. Ta niewielka miejscowość na terenie Kurpiowskiej Puszczy Białej kryje w sobie niezwykłe bogactwo historii, tradycji i lokalnego kolorytu. Zabytkowy kościół świętego Rocha, drewniana kostnica, wiekowy dąb „Jan”, klimatyczny skansen i niezwykłe murale tworzą wyjątkową trasę, podczas której można poczuć ducha dawnej Kurpiowszczyzny.

Najbardziej urzekające jest to, że wiele z tych miejsc powstało i przetrwało dzięki zaangażowaniu mieszkańców, którzy z ogromną troską pielęgnują dziedzictwo swojego regionu. To właśnie ta dbałość o tradycję sprawia, że Długosiodło nie jest tylko kolejnym punktem na mapie, ale miejscem z własną historią i niepowtarzalną atmosferą.

Jeśli szukacie spokojnego miejsca z dala od tłumów, pełnego ciekawych zakątków, pięknej przyrody i lokalnych opowieści – warto wpisać Długosiodło na swoją listę podróżniczych odkryć.

Podoba Ci się to, co robię?
Będzie mi ogromnie miło, jeśli postawisz mi wirtualną kawę i w ten sposób wesprzesz moją twórczość.
Dziękuję, że jesteś ze mną i że wspólnie możemy odkrywać kolejne miejsca, historie i małe skarby ukryte po drodze.