Tunezja – arabska piękność zimą. Ciekawe miejsca, atrakcje w kraju pachnącym jaśminem.

Liczący ponad 1.300 kilometrów pas wybrzeża sprawia, że Tunezja to okno wychodzące na Morze Śródziemne, które leży u podstawy jej wielowiekowej historii opierającej się na handlu, stosunkach i wymianie kulturalnej. Pomimo, iż jest najmniejszym krajem regionu maghrebskiego, to jednak Tunezja jest, bez wątpienia, jednym z najbardziej fascynujących miejsc pod względem natury, zabytków i dziedzictwa kulturalnego. Jej krajobraz jest wyjątkowo różnorodny i obejmuje żyzne wybrzeże, głównie na północy, gdzie zielenią się oliwkowe gaje, korkowe lasy i wszelkiego rodzaju uprawy.

Jaka jest Tunezja? Kolorowa, wielobarwna, różnorodna i w zimę pachnie jaśminem. Jacy są Tunezyjczycy? To naród pragmatyków. Łączą tradycje afrykańskie, arabskie i śródziemnomorskie, Tunezja godzi turystykę ze swą muzułmańską kulturą. Przykładem umiejętności adaptacji i kompromisu jest sposób, w jaki Tunezja otworzyła się na turystykę, nie lekceważąc wynikającego stąd zagrożenia tradycyjnych wartości islamskich. Od samego początku białe mury i cieniste ogrody (strefy turystyczne) chronią tubylców przed ciekawością gości z Zachodu, a równocześnie zasłaniają przed nimi biedę mieszkańców.

Tunezyjczycy bardzo lubią Polaków, bo jako nieliczni przyjeżdżamy do Nich poza sezonem. W Tunezji nie ma opieki socjalnej, jak nie pracujesz, nie sprzedajesz to nie zarabiasz. Tunezyjczycy są bardzo mili, życzliwi i szczerze się uśmiechają, to czuć. Uwielbiam patrzeć na ludzkie twarze, na twarzach Tunezyjczyków wyryta jest dobroć.

Jakie pamiątki warto kupić w Tunezji?

Będąc w Tunezji nie można ominąć zakupów na tradycyjny targu (suk). Handlarze oferują turystom pełną gamę tunezyjskiego rękodzieła. Do najpopularniejszych suwenirów przywożonych z Tunezji należą: kairuańskie dywany (ja taki przywiozłam), berberyjskie kilimy z Tozeur, ceramika z Nabeul i Guellali na Dżerbie, wyroby skórzane, fajki wodne i biżuteria. Ręcznie robioną biżuterię udało mi się kupić w Sidi Bou Said. Polecam też mydła i olejki o jaśminowym zapachu, nie uczulają i są bardzo dobrej jakości. Koniecznie pamiętajcie, żeby kupić daktyle, ale takie prosto z plantacji, smakują wyśmienicie.

Powszechnie wierzy się, że ryby przynoszą szczęście, dlatego nowo narodzonym dzieciom często przynosi się amulety w kształcie ryby, aby uchronić je przed „złym okiem”.

Czego warto spróbować w Tunezji?

Bałam się kuchni tunezyjskiej bardzo, ponoć należy do najpikantniejszych na świecie. Kuchnia tunezyjska jest wyśmienita, począwszy od kanapki ze straganu (jadłam i polecam), po bardziej wymyślny kuskus, czy też kammounia (kamunia) – przepyszny gulasz z wołowiny i wątroby w bogatym sosie z kminku.

Potrawy zdradzają wpływy Bliskiego Wschodu, jest to jednak przede wszystkim kuchnia śródziemnomorska, pełna kolorów, aromatów i dojrzałych w słońcu owoców. Tunezyjczycy uwielbiają przyprawy, często używają ostrej czerwonej papryki, kminku i kolendry, a dodatkiem do większości dań jest podawana osobno harissa – ostra czerwona pasta z suszonych papryczek chili.

Najsłynniejszą tunezyjską potrawą jest kuskus, drobna kasza pszenna. Wywodzi się z kuchni Berberów i spotyka się go w całej Afryce Północnej. Za każdym razem smakuje inaczej, w zależności od upodobań przygotowującej go gospodyni, która zwykle zmienia nieco przepis odziedziczony po matce.

Jeśli chcecie zjeść coś szybkiego to musicie koniecznie spróbować brika, to bardzo cienki, usmażony na chrupko naleśnik nadziany farszem z jajka, a niekiedy z tuńczyka i zielonej pietruszki. Można go kupić na ulicznym straganie (taki jest najsmaczniejszy), lecz także zamówić jako przystawkę w restauracji.

Co warto zobaczyć w Tunezji. Najciekawsze miejsca, atrakcje w kraju pachnącym jaśminem.

1. El Jem – perła tunezyjskich zabytków  (Tunezja).

El Jem dziś to spokojne miasteczko w głębi lądu. Dwa tysiące lat temu było to wspaniałe miasto, jedno z najważniejszych w rzymskiej Afryce, dobrze prosperujące dzięki produkcji oleju oliwnego otrzymywanego z 15.000 ha gajów oliwnych powstałych w okolicy na życzenie cesarza Hadriana.

Dowodem antycznego splendoru El Jem, w czasach rzymskich, jest imponujący amfiteatr, wybudowany ok. 230 r. n. e. wzorując się na Koloseum, ale lepiej pomyślany z punktu widzenia architektonicznego, gdyż bardziej funkcjonalny i pozbawiony ślepych punktów na widowni.  Długość amfiteatru wynosiła 149 m, szerokość 124 m, a wysokość 36 m.

Schody opierały się na trzech rzędach łuków i mogły pomieścić od 30.000 do 35.000 widzów oglądających walki gladiatorów lub męczeństwo chrześcijan, którzy byli rzucani na pożarcie dzikim zwierzętom. W tamtych czasach, w północnej Afryce pełno było jeszcze lwów, leopardów, a nawet tygrysów, często dowodem są mozaiki przechowywane w pobliskim muzeum.

2. Monastir (Tunezja).

Monastyr to piękne miasto, bardzo lubiane przez turystów, a to za sprawą piaszczystej plaży  i płytkiego morza. Sprzyjająca pozycja geograficzna sprawiła, że w okresie punickim został tu założone miasto Rous Penna, zwane następnie Ruspina przez Rzymian, którego stanowisko archeologiczne jest odległe o 5 km od obecnego miasta. Zakłada się, że Bizantyjczycy założyli tutaj klasztor, od którego pochodziłaby nazwa miasta. Ale według tubylców nazwa Monastyr pochodzi od imienia księżniczki Mony, której jest dedykowany napis na drzwiach cmentarza, według tradycji wyryty przez imana Sidi Ali el-Mazeri w XII wieku.

Imponującym symbolem Monastyru jest Mauzoleum Habiba Bourguiby, polityka, ojca niezależności Tunezji, który urodził się właśnie w tym mieście 3 sierpnia 1902 roku i tutaj jest pochowany od kwietnia 2000 roku. Wielki monument składa się centralnego budynku przykrytego złoconą kopułą, w której znajduje się grób Bourguiby i który otaczają kolejne trzy budynki przykryte zielonymi kopułami, pod którymi spoczywają ojciec, matka i pierwsza żona prezydenta.

Po bokach znajdują się dwa minarety o wysokości 25 m ze złoconymi iglicami, a całość jest pokryta cennym marmurem.

3. Kartagina – legendarne miasto (Tunezja).

Ruiny wielkiej, starożytnej Kartaginy, znajdujące się na wybrzeżu stanowią światowe dziedzictwo UNESCO. Jest to wyjątkowo interesujące stanowisko archeologiczne, chociaż wiele budowli z okresu punickiego zostało zniszczone przez Rzymian w 146 r. p. n.e.

Byrsa to pierwsze centrum Kartaginy, wybudowane przez Felicjan przy pełnym poparciu miejscowych plemion berberyjskich. Dowodem na idealne połączenie elementów fenickich i afrykańskich są też odkrycia dokonane w nekropoli na wzgórzu i w strefie Dermech, znajdującej się na terenie dzisiejszego Parku Term Antoniusza.

Niektóre maski grobowe mają typowe rysy czarnoskórej rasy, co dowodzi, jak obydwa ludy współżyły i przenikały się wzajemnie, bez różnic społecznych.

Maski z wypalonej gliny, sarkofagi, rzeźby fenickie pochodzące z nekropolii i innych wykopalisk są przechowywane w Muzeum w Kartaginie, usytuowanym blisko katedry wybudowanej przez Francuzów na wzgórzu Byrsa.

4. Kairouan – święte miasto islamu (Tunezja).

Podczas, gdy Tunis jest administracyjno-gospodarcza stolicą kraju, Kairuan jest stolicą religijną i jest uważany za czwarte, najważniejsze, święte miasto islamu po Mekce, Medynie i Jerozolimie. Znajduje się w głębi ląd, około czterdzieści kilometrów od morza, w strategicznym punkcie w epoce dominacji bizantyjskiej, gdyż na skrzyżowaniu tras karawan, które z ziem kontrolowanych przez Berberów kierowały się w stronę wybrzeża i północy. Kiedy Arabowie zdecydowali się na podbicie Maghrebu i wdarli się do regionu szukali miejsca na wybudowanie swojej stolicy. Wybór wodza Oqba Ibn Nafiego padł właśnie na kawałek ziemi, na którym mieści się Kairuan.

Mówi się, że po przybyciu tutaj w 668 roku pod jego stopami wytrysnęło źródło, w którym znalazł złoty puchar, który zgubił lata temu w Mekce. Według tradycji, w Kairuanie płynie woda pochodząca bezpośrednio ze świętego miasta. Wśród pierwszych dzieł zrealizowanych przez nowych kolonizatorów był właśnie akwedukt, składający się z dużych, okrągłych wanien, od niedawna odrestaurowanych na obrzeżach miasta.

Piękno Kairuanu do dzisiaj koncentruje się wewnątrz medyny, o nieregularnym kształcie, ograniczonej murami, w obrębie których znajduje się około pięćdziesiąt meczetów, a także różne mauzolea i zaouia, miejsca upamiętniające pobożnych ludzi. Medyna zajmuje obszar 30 ha i jest otoczona murami o długości 7,5 km: zachowane do dziś odcinki murów pochodzą z 1772 roku i zostały wybudowane na zlecenie Alego Paszy Beja.

Najbardziej imponującym zabytkiem miasta jest Wieli Meczet Sidi Oqba, wybudowany w roku 671 przez założyciela Kairuanu: wielka sala modlitw jest wspierana przez 400 filarów pochodzących również z miast rzymskich.

Można tutaj zauważyć drewniany minbar (ambona), uważany za najstarszy w całym islamskim świecie.

Kairuan jest też miastem handlowym, bardzo aktywnym szczególnie w produkcji wyrobów skórzanych i dywanów. Spacerując po medynie i suku (targu) można oglądać tysiące dywanów oferowanych przez naprawdę utalentowanych w sprzedaży sklepikarzy.

5. Sidi Bou Said – tunezyjskie Santorini (Tunezja).

Ze wszystkich wiosek Sidi Bou Said jest bez wątpienią tą, która zasługuje na uwagę dzięki urodzie krajobrazu i swojej wadze historycznej. Każdy zachodni turysta, literat, malarz, człowiek sztuki, który znalazł się tutaj nie mógł oprzeć się urodzie tego miejsca. Od Cervantesa do Flauberta, od Andre Gide’a do Simone de Beauvoir, od Michaela Foucault do Chateaubriada, po malarzy awangardy z początków XX wieku, jak Paul Klee, wszyscy ci którzy znaleźli się w Sidi Bou Said nie oparli się impulsowi uwiecznienia go piórem lub pędzlem.

W dawnych czasach mieścił się tutaj ufortyfikowany klasztor zwany „ribat”, wybudowany około X wieku i usytuowany pośrodku przylądka, co umożliwiało pełną kontrolę nad całą tunezyjską zatoką.

W XII wieku przybył tutaj zacny człowiek, „sufi”, o niekończącym się imieniu Sayyid Abu Said Kalafa ibn Yahya al-Temimi al-Beji, zwany w skrócie Sidi Bou Said.

Po powrocie z pielgrzymki do Mekki osiedlił się na przylądku, gdzie według legendy, leczył w sposób graniczący z cudem osoby pokąsane przez jadowite skorpiony lub cierpiące na reumatyzm.

Sidi Bou Said stał się tak słynny, że po jego śmierci, wokół jego grobu zebrała się znaczna grupa wiernych, która dała początek dzisiejszej wiosce. Powoli domy dotarły aż do morza, lecz nigdy nie straciły swojej prostej, nieprzekraczającej nigdy dwóch pięter, typowej zabudowy rybackiej.

Według klasycznego schematu występującego również w innych regionach morza śródziemnego, domy były malowane na biało świeżym wapniem, a framugi i okucia na niebiesko tak, aby dom zachował chłód podczas upalnego lata.

Francuzi, zaraz po rozpoczęciu kolonizacji Tunezji, zdali sobie sprawę z piękna tego miejsca: na początku XX wieku zaczęli budować w okolicy wille, aż do momentu, gdy w 1912 roku, przyjechał tutaj angielski baron pochodzenia francuskiego, Radolphe d’Erlanger, który zakochał się bez pamięci w wiosce.

Baron zlecił wybudowanie budowli o wyjątkowej strukturze, Der  Nejma Ezzahra (dom gwiazdy Wenus) i zamieszkał w Sidi Bou Said, stając się jego pierwszym promotorem i sprawiając, że wszystkie nowo budowane budynki były obowiązane przestrzegać antycznego schematu chromatycznego: białe ściany i niebieskie okucia.

6. Tunis  – Tunezja.

Tunis oprócz tego, że jest stolicą kraju, jest też największym miastem Tunezji, w którym mieszka prawie jedna piąta ludności. Miasto oddzielone od morza wielką, wewnętrzną zatoką, to metropolia, gdzie dawne i nowe obyczaje współegzystują ze sobą bez większego wysiłku.

Egzotyczny urok medyny (starówki) najlepiej zachowanej i najpiękniejszej w całej północnej Afryce stanowi kontrast dla typowo zachodniej racjonalności nowoczesnego miasta o dużych ulicach, obok których wznoszą się kamienice w stylu liberty i hiper technologiczne wieżowce.

Medyna to duchowe i historyczne centrum miasta, gdzie znajdują się suk, targi różnych zrzeszeń rzemieślników, które koncentrują się według precyzyjnej hierarchii wokół środkowego punktu starego miasta, wielkiego meczetu Jamaa ez-Zitouna, zwanego też meczetem oliwkowym, jednego z najważniejszych dla całego islamu.

Muzeum Bardo – jeden z najpiękniejszych klejnotów Tunezji.

Otwarte w 1888 roku o bogate w dzieła historyczne i eksponaty archeologiczne Muzeum Bardo jest jednym z najpiękniejszych klejnotów Tunezji. Największą atrakcją muzeum jest z pewnością kolekcja nadzwyczajnych mozaik, unikalnych w skali światowej, potwierdzających fakt, iż Tunezja jest dzisiaj najważniejszym światowym kustoszem tego rodzaju twórczości artystycznej, która zachowała się tutaj lepiej niż gdzie indziej, dzięki sprzyjającemu klimatowi i szacunkowi mieszkańców.

7. Sousse (Susa) –  „Perłą Sehelu” (Tunezja).

Miejscem, którego nie pewno nie należy pominąć podczas zwiedzania Tunezji jest Susa. To wspaniałe miasto, stolica regionu Sahel. Długie plaże przypominają nam, że termin „sahel”, nazwa regionu znaczy właśnie „wybrzeże”, natomiast rytmiczne zawołania muezinów przywołują czasy, w których Arabowie sprawili, że miasto stało się ważnym ośrodkiem, rywalizującym pod względem urody z historycznymi stolicami, Kairuanem i Tunisem. Susa została założona przez Fenicjan, a dokładnie przez kupców z Tyru.

Najcenniejszym klejnotem miasta jest medyna, wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Od strony wybrzeża jest nadal całkowicie otoczona murami, z wyjątkiem bramy do morza.

8.  Douz (Duz) – wrota Sahary (Tunezja).

Douz znajduje się na południu Szatt Al-Dżarid, na granicy oazy liczącej 300.000 palm utworzonej w roku 1911 przez Francuzów, aby zmusić do osiadłego trybu życia nomadów Mrazig, którzy swoimi napadami i wędrowniczym trybem życia sprawili kłopoty kolonialne rządowi. To sztuczne pochodzenie sprawiło, że oaza prezentuje się mniej bujnie i różnorodnie w porównaniu do Tauzaru. Ale tutaj znajdujemy się praktycznie pod drzwiami pustyni: bliskość piaskowych wydm sprawia, że oaza idealnie nadaje się dla osób pragnących przeżyć, nawet w sposób bardzo „oswojony” doświadczenie pobytu na Saharze. I to właśnie na tej reputacji „bramy Sahary”, Douz oparł swoje turystyczne powodzenie, co doprowadziło do wybudowania kilku nowoczesnych hoteli, dróg i otwarcia muzeum.

Zachód słońca na pustyni to niezapomniane przeżycie!

9. Tozeur – pustynne miasto (Tunezja).

Tozeur znajduje się w sercu przepięknego regionu słonych jezior. Miasto mieści się w sercu wielkiej oazy wyposażonych według mieszkańców w 200 źródlanych studni i w ponad 500.000 palm. W Tauzerze należy zwiedzić wspaniałą medynę, charakteryzującą się unikalną architekturą niespotykaną w innych strefach Tunezji. Mieszkańcy miasta pobudowali tutaj budynki pełne kolumn i minerałów, przy użyciu białych cegieł i pni palmowych wspierających dachy. Następnie ozdobili je motywami geometrycznymi, typowo berberyjskimi, które można odnaleźć na dywanach, wyjątkowo bogatych i obfitych kolorystycznie

W tym pustynnym mieście domy nie są zdobione kamiennymi elementami, lecz artystycznie rozstawionymi cegłami – jedne wystają zza muru, drugie są cofnięte. Podczas spaceru dostrzec można różne zdobienia geometryczne – romby, zygzaki, palmy i sześciokąty. Miasto niewątpliwie urzeka unikatową architekturą.

10.  Chebika (Szabika) – wioska u podnóża gór Atlas. (Tunezja).

Na wysuszonym i górzystym terenie rozciągającym się na północ od Szatt Al-Dżarid, gdzie dominuje rdzawy kolor skał pozbawionych roślin, kierując się na północ od Tauzaru, napotyka się nagle nieoczekiwaną bujną zieleń palm, drzew oliwkowych, krzewów henny i drzew owocowych.

Jest to pierwsza z górskich oaz, zwana Szambiką (Chambiką), powstała na brzegach rzeki ouadi Khanga, umożliwiającej powstanie bujnej zieleni. Najpiękniejszą rzeczą jaką można tutaj podziwiać jest natura, a w szczególności źródło, wytryskujące ze skał jak kaskada. Mały potoczek, najpierw wąsko płynie wśród skał, a następnie rozszerza się na równinie, na której znajduje się oaza zasilana przez sprawny system irygacji.

Tutejsza ludność od zawsze uprawia tylko to, co jest jej niezbędne do przeżycia i hoduje niewiele sztuk bydła: wszelka działalność jest ściśle związana z oazą. Szczególną atrakcją wioski jest tzw. „pokój klepsydry”, gdzie układ składający się z dwóch napełniających się i opróżniających amfor sygnalizuje na przemian czas nawadniania oazy.

11.  Chenini „wisząca wioska” w Tunezji.

Dalekie południe Tunezji słynie także, z „ksour” (w liczbie pojedynczej „ksar”), konstrukcji składających się z gęstego aglomeratu „ghorfas”. Jeden z najbardziej imponujących ksarów Tunezji znajduje się w Chenini, wiosce częściowo opuszczonej, wybudowanej na szczycie stromego stoku znajdującej się wewnątrz Tunezji blisko Tataouine. Jego pochodzenie sięga XII wieku kiedy Berberowie schronili się tutaj przed inwazją Beduinów Beni Hilal na usługach kalifa z dynastii Fatymidów, Al-Mustansira.

Chenini powstała wokół „kalaa” fortecy i składa się licznych domów troglodytów, jest też słynna ze swojego Meczetu Siedmiu Śpiących, którego nazwa pochodzi od ciekawej legendy. Mówi się, bowiem, że w III wieku, wielu chrześcijańskich Berberów schroniło się tutaj, aby uciec przed prześladowaniem cesarza rzymskiego Decjusza. Schwytani zostali żywcem zamurowani w podziemnych grobach. Ale na skutek cudu, nie umarli. Zasnęli i nadal rośli. Gdy, cztery wieki później obudzili się, powrócili na powierzchnię i zmienili wiarę na islam. Osiągnęli wtedy prawdę i mogli wreszcie umrzeć w spokoju. Znajdujące się obok meczetu gigantyczne groby, o długości 4 m, potwierdzają tę legendę.

12.  Śladem „Gwiezdnych wojen” (Tunezja).

Tunezja wywarła silny wpływ na twórców „Gwiezdnych wojen”. Do tej pory w sadze wykorzystano 12 tutejszych plenerów, wiele miejscowych nazw (Tatooine/Tataouine, Jedai/Jerba), styl architektoniczny, nie mówiąc o stroju – luźnym, zakapturzonym burnusie.

Zdjęcia do „Mrocznego widma” powstawały w lipcu, kiedy temperatura na pustyni sięga 50°C. Pracę rozpoczynano więc o świcie (ok. 4:30), gdyż najpóźniej w południe trzeba było ją skończyć. Pierwsza część „Gwiezdnych wojen” (1999) została częściowo nakręcona na plenerach w pobliżu Tauzaru. Zatrudniono wtedy od 450 do 500 miejscowych statystów, płacąc im 25 dinarów za dzień plus lancz – trzykrotność kwoty, którą otrzymaliby za pracę na plantacjach palm daktylowych. Część dekoracji do „Mrocznego Widma”, tj. wioskę Mos Espa na planecie Tatooine, pozostawiono w niezmienionym stanie na pustyni w Ong Dżemal (Ong Jemal; dosłownie szyja wielbłąda), 40 km od Tauzaru. Aby tam dotrzeć potrzebny jest kierowca i samochód z napędem na cztery koła.

13. Wyspa Djerba (Tunezja).

Na południu kraju, odległa o kilka kilometrów od Libii, znajduje się wyspa Dżerba, część Tunezji odznaczająca się własną historią sięgającą mrocznych czasów.

Wyspa o długości 28 km i szerokości 26,5 km jest przez niektórych ekspertów utożsamiana z wyspą Latofagów opisaną przez Homera w Odysei, gdzie Odys zobaczył szczęśliwą ludność żywiącą się kwiatami lotosu. Poza mitem, faktem jest, że tutaj schroniła się grupa Żydów około 590 roku p.n.e uciekających z Jerozolimy zajętej i ograbionej przez babilońskiego króla Nabuchodonozora. Od tego okresu duża grupa Żydów mieszka  na wyspie, czego dowodem jest nadzwyczajna i antyczna synagoga w Al-Gharibie.

Bogata historia Dżerby sprawiła, że ma ona unikatowy charakter i zazdrośnie strzeże swojej charakterystyki. W tutejszym języku i tradycji nadal jest silnie wyczuwane pochodzenie berberyjskie.

Także islam ma tu szczególne miejsce, uwzględniając fakt, iż na wyspie żyje największa na świecie społeczność Karegitów, surowych wyznawców Koranu, wrogów luksusu, wolnych obyczajów i nierówności społecznej. Ich wpływ uwarunkował również styl architektoniczny, przede wszystkim w odniesieniu do meczetów, prostych, zakończonych kopułami, prawie wszystkich mających niebieskie bramy. Na wyspie jest ich bardzo dużo, aż 354, po jednym na każdy dzień księżycowego kalendarza islamskiego.

Dżerba to spokojna wyspa, z niewieloma osadami. Głównym ośrodkiem jest Houmt Souk, charakteryzujący się lekką atmosferą kolonialną, lecz w głębi typowo arabską. Nazwa oznacza „dzielnicę targową” i rzeczywiście tutaj znajdują się malownicze uliczki ze sklepami, bazarami i straganami targu suk. Wśród rzeczy do kupienia są dywany o tradycyjnej fakturze i przyprawy wyeksponowane na pachnącym i różnokolorowym bazarze.

Lubisz to co robię?  Będzie mi niezmiernie miło jeśli wypijemy razem kawę.