Magiczne Podlasie,  Polska

Od ręcznika do wstążki czyli o zwyczaju zdobienia krzyży na Podlasiu.

O tym, jak wielką rolę w życiu naszych przodków odgrywał ręcznik, opowiada słowiańska legenda o zapadaniu ziemi w zimowy odpoczynek. Wszystkie węże i gady oddalają się na ten czas do Wyraju. Jeśli ktoś ma w sobie wystarczająco dużo odwagi, może ujrzeć ten gadzi pochód, gdy zdecyduje się pójść nocą do lasu. Na czele tego osobliwego pochodu idzie Wąż-Król, w złotej koronie na głowie – symbol mocy i mądrości. Nasi przodkowie radzili: nie przegapcie tego momentu, rozścielcie na ziemi ręcznik, klęknijcie na nim i oddajcie pokłon. Wąż-Król zdejmie swoją koronę i i przekaże ją wam, a wraz z nią sekretną wiedzę na temat wszechświata, mądrość, dar jasnowidzenia oraz rozumienia mowy przyrody. Tę właśnie tajemną wiedzę, kod życia i wszechświata, zaklęcia, prośby i marzenia, a także opowieści o swoim życiu wyszywały kobiety na lnianym płótnie.

Haftowane ręczniki – SkanSen Soce .

Ludowe ręczniki obrzędowe towarzyszyły mieszkańcom prawosławnego Podlasia w najważniejszych momentach ich życia, od narodzin do śmierci.

Kobieta w trakcie porodu, aby uśmierzyć ból przewieszała ręcznik przez belkę na suficie i trzymając się za jego końce rodziła. Dziecko od razu po przyjściu na świat otulano w nowy ręcznik, który towarzyszył mu do końca życia (zawinięcie to było symbolicznym przyjęciem noworodka w poczet członków rodziny). Niemowlę, po swojej pierwszej w życiu kąpieli, owijano w białą pieluszkę i przewiązywano ręcznikiem wykonanym z cienkiej tkaniny.

Każda młoda dziewczyna przed zamążpójściem miała obowiązek własnoręcznie utkać i wyhaftować odpowiednią liczbę obrzędowych ręczników.

“Święty Kąt” – SkanSen Soce.
“Święty Kąt” – SkanSen Soce.
“Święty Kąt” SkanSen Soce
“Święty Kąt” – SkanSen Soce

Ręczniki obrzędowe były otaczane szczególną czcią. Stanowiły symbol życia rodzinnego, były znakiem rodu. W domu wieszano go zazwyczaj w “świętym kącie”, dekorowano tak ikony. Zgodnie z tradycją “święty kąt” znajdował się naprzeciwko pieca.

W cerkwi podczas ceremonii ślubnej, para młoda miała ręcznik pod stopami jako symbol wspólnego rozpoczęcia życia. W trakcie ceremonii obchodzili ołtarz dookoła trzy razy. Zdaniem panny młodej było wówczas zaczepić prawą nogą i ręcznik i pociągnąć go za sobą. Wierzono, że dzięki temu obecne na ślubie dziewczyny w niedługim czasie także wyjdą za mąż.

“Święty Kąt” – Kaniuki.

To właśnie ręczniki były też nieodłącznym elementem pogrzebów. Tuż po śmierci zawieszano go na ikonie i w nim miała znaleźć schronienie dusza zmarłego. Haftowane ręczniki wieszano także na krzyżu pogrzebowym. Ręcznik stawał się tym samum przewodnikiem zmarłego w ostatniej drodze.

Temat niebieskich wstążeczek na pomnikach nie dawał mi długo spokoju. Z czasem miejsce ręczników zastąpiły najczęściej właśnie niebieskie wstążki. Niebieski to przecież kolor Matki Boskiej.

Cmentarz w Pawłach.
Cmentarz w Pawłach.
Niebieska wstążeczka na pomniku – Podlasie.
Krzyże przydrożne w miejscowości Soce.
Krzyż przydrożny – Ciełuszki

Haftowany ręcznik jest charakterystycznym elementem dekoracyjnym kapliczek. Oprócz funkcji dekoracyjnej ozdabianie płóciennym ręcznikiem ma w tradycji ludowej charakter symboliczny (religijny). Płótno towarzyszy bowiem człowiekowi w życiowych obrzędach, świętach liturgicznych. Zawijanie ręcznika wokół krucyfiksu nadawało magicznego znaczenia i miało mieć dobroczynny wpływ poprzez kontakt z Sacrum na osobę, która ręcznik przyniosła lub wykonała.

Szczególne dekorowanie kapliczek i krzyży przydrożnych (tzw. „majenie”) odbywa się na czas świąt religijnych związanych z osobą ich patrona oraz na okres odbywających się specjalnych nabożeństw i modlitw, jak majówki lub różaniec.

Kapliczka – Ryboły
Kapliczka – Ryboły
Kapliczka – Ryboły

Do dnia dzisiejszego możemy spotkać na Podlasiu krzyże przydrożne, na których na wietrze delikatnie powiewa, ręcznie haftowany ręcznik ludowy. Wiele pomników na cmentarzach ozdobionych jest niebieską wstążką i w wielu domach jest jeszcze “święty kąt”. W symbolice ręcznika splatają się zatem ze sobą radość i smutek, życie i śmierć.

Leave a Reply

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *